GERT SLINGS - <B>BLOEMLEZING GEDICHTEN MET KORT COMMENTAAR</B>
BLOEMLEZING GEDICHTEN MET KORT COMMENTAAR






Zelfportret met ekster Gerrit

van de Nederlandse schilder Tinus van Doorn (1905-1940)





INLEIDING



Als neerlandicus ben ik m'n leven lang met pozie bezig geweest.
Er gaat bijna geen dag voorbij dat ik geen gedicht lees.

Op internet kom je allerlei sites tegen met gedichten.
De meeste staan daar zonder enig commentaar.
Er zijn ook enkele sites waarop de gedichten van uitvoerig commentaar zijn voorzien.

Ik heb gekozen voor een tussenvorm: gedichten met kort commentaar.
Daarbij ben ik gedwongen om zo kernachtig en beknopt mogelijk te formuleren.
De lezer kan dan zijn of haar mening toetsen aan die van mij.
Deze methode wordt op prijs gesteld, zo blijkt mij keer op keer.
De volgorde en keus van de verzen is willekeurig.
Totaal heb ik in de Bloemlezing nu ruim 400 verzen opgenomen.

Tussen de verzen staan schilderijen.
Zo is het een dubbele bloemlezing geworden.

U kunt reageren via mijn mailadres.

Ik wens u veel lees- en kijkvreugde.


Gert Slings






Index




001 HET LIED DER DWAZE BIJEN---Martinus Nijhoff

002 HAZEKAMPS-HENDRIK---Guillaume van der Graft

003 STERFBED---Jean Pierre Rawie

004 OPA---Willem Wilmink

005 EEN POOLS MEISJE STAANDE OP EEN STOEL---J.B.Charles

006 MIJN ZOON, GEEF MIJ UW HART---Willem de Mrode

007 DE MOERBEITOPPEN RUISCHTEN---Nicolaas Beets

008 EEN GEDICHT---M.Vasalis

009 EEN KLEIN DRAADJE---Leo Vroman

010 TROOSTLIED VOOR WIE MET KERST ALLEEN ZIJN---Willem Wilmink

011 GOD GAF HET ONS---Guido Gezelle

012 KLEIN DANKLIED---Ad den Besten

013 VADERS---Danil Billiet

014 JIDDISH---Judith Herzberg

015 MOEDER---Muus Jacobse

016 SCHOOL---Marjolein Kool

017 HET DOOR U GEKOZEN NUMMER IS GEWIJZIGD---Judith Herzberg

018 DOODSGEBED---Karel van den Oever

019 IN DE SNACKBAR---Halil Gr

020 WINTERSLAAP---Jan Boerstoel

021 IK FINT---Judith Herzberg

022 KUS---Thea Coppens

023 GENESIS TWEE---Guillaume van der Graft

024 DE HOOIKEERDER---H.H. ter Balkt

025 REISBRIEF---Bergman

026 JONGETJE VAN VIER---Geert Boogaard

027 HIERNA---Anton van Duinkerken

028 OUDE EN NIEUWE STEDEN---Willem Wilmink

029 TUSSEN BOVEN EN BENEDEN---Nannie Kuiper

030 DE GESTORVENE---Ida Gerhardt

031 VADERS---Johanna Kruit

032 DEZE AARDE, WIJ HEBBEN ZE OPGEBRUIKT---Herwig Hensen

033 OPA---Thea Coppens

034 AFWASMACHINE---Judith Herzberg

035 WANNEER HET AFLIEP KWAM VASSE---Guillaume van der Graft

036 HOU VAN MIJ---Ted van Lieshout

037 NAAR SCHOOL---Geert Boogaard

038 IN MEMORIAM PATRIS---Ida Gerhardt

039 GEPEST---Andr Sollie

040 SAMENZANG---Ton van Deel

041 TIJDOPNAME---C.O.Jellema

042 BEVINDELIJKE PREDIKING---Geert Boogaard

043 NIET KLAGEN---Nicolaas Beets

044 WIT---J.C. van Schagen

045 WEGLOPEN---Johanna Kruit

046 TWEE PAARDEN---Remco Ekkers

047 DE ZIEKE MAN---E.du Perron

048 BLOEMEN GEUREN---K.Schippers

049 DUIKELAARTJE---Anne Schipper

050 DE DRIETEENSTRANDLOPER---Ed Leeflang

051 AGENDA---Marijke Hanegraaf

052 BALLADE---Gasto Durnez

053 VOX HUMANA---J.J.Eijkelboom

054 OPROEP---Jan Boerstoel

055 EARL GREY---Willy van Doorselaer

056 VADER---Anton Korteweg

057 IK LEEFDE WEL NAAR VAKANTIE TOE---Willem Wilmink

058 BEDE OM BEVRIJDING---Marten Nap

059 SINT MAARTEN---Ivo de Wijs

060 VERZET BEGINT NIET MET GROTE WOORDEN---Remco Campert

061 HOEDJE WIP---Anne Schipper

062 ERWTENSOEP---Ingmar Heytze

063 WOORDJES LEREN---J.J.Eijkelboom

064 HET IS VREEMD---Geert Boogaard

065 OPENT UWE MOND---Anne Schipper

066 AL DE TRANEN----J.J.Eijkelboom

067 ENSCHEDE HUILT---Willem Wilmink

068 GRONINGER HOGELAND---Hans Werkman

069 NIET GAUW GOED---Nicolas Episcopus

070 MIJN VROUW---Anton Korteweg

071 DE WERKSTER---Gerrit Achterberg

072 DE LAATSTE BRIEF---Bertus Aafjes

073 BEKERING---Gerrit Achterberg

074 DESME---Gerrit Achterberg

075 DE DICHTER IS EEN KOE---Gerrit Achterberg

076 DIRECTEUR---Gerrit Achterberg

077 EBEN HAZER---Gerrit Achterberg

078 REIZIGER 'DOET' GOLGOTHA---Gerrit Achterberg

079 THEBE---Gerrit Achterberg

080 BEUMER CO---Gerrit Achterberg

081 ONLAND---Gerrit Achterberg

082 HOREB---Gerrit Achterberg

083 VOOR EEN DAG VAN MORGEN---Hans Andreus

084 GHEQUETST BEN IC VAN BINNEN---Anoniem

085 OPROEP---Lenze Bouwers

086 EEN BIEZEN MANDJE---Cees Buddingh'

087 VERTREKKEN---Lenze Bouwers

088 DE BRIEF---Hein de Bruin

089 DE BOZBEZBOZZEL---Cees Budding'

090 LAMENTO---Remco Campert

091 HET DORP---Anthonie Donker

092 KERKHOF---Kees van Duinen

093 DE TUINMAN EN DE DOOD---P.N.van Eyk

094 ASIELZOEKERS---Koos Geerds

095 HONINGBIJ---Koos Geerds

096 BOUTADE---P.A.de Gnestet

097 LIEFDE---P.A.de Gnestet

098 DIEN AVOND EN DIE ROOZE---Guido Gezelle

099 'T ER VIEL 'NE KEER---Guido Gezelle

100 GIJ BADT OP ENEN BERG ALLEEN---Guido Gezelle

101 DE MISLEZER---Marnix Gijsen

102 GESCHENK VAN MIJN VADER---Marnix Gijsen

103 MIJN VADERTJE---Marnix Gijsen

104 ik denk---Bert Schierbeek

105 OERWOUD---R.Roegholt

106 KINDERMOORD---Jacob Revius

107 AFSCHEID---Lidy Peters

108 DE MAN VAN 40+---Sybren Polet

109 JIJ DAAR ZEI DE BLOEMENMAN---Ankie Peypers

110 MOEDER---Frans Pointl

111 VERKIESINGE---Jacob Revius

112 AENVECHTINGE---Jacob Revius

113 ZELFMOORDENAAR---Piet Paaltjens

114 POLONAISE---Paul van Ostaijen

115 MEREL--- Marc Tritsmans

116 TIJD---M.Vasalis

117 ZES ZINNEN---Anton Ent

118 ADVIES AAN EEN BRAMENPLUKKER---Anton Ent

119 AFSCHEID VAN MIJN VADER---Eddy van Vliet

120 IK BEN DE KLEINE ZIGEUNERPRINSES---Hendrik de Vries

121 NA DE ELFSTEDENTOCHT---Willem Wilmink

122 DANKGEBED VAN SAM---Willem Wilmink

123 SOLO---Ivo de Wijs

124 SINDS IK HET WEET---Jacqueline van der Waals

125 IK BEN MIJN ZONDE MOE EN MIJN BEROUW---Jacqueline van der Waals

126 DE HERDERSFLUIT---Jacqueline van der Waals

127 VOOR WIE DIT LEEST---Leo Vroman

128 BLOEMEN---Leo Vroman

129 JONGE SLA---Rutger Kopland

130 KAART VAN EEN GRIEKS EILAND---Rutger Kopland

131 TIJD---Rutger Kopland

132 WEGGAAN---Rutger Kopland

133 VERTREK VAN DOCHTERS---Rutger Kopland

134 ZIJN JAS---Rutger Kopland

135 ACHTERLANGS---Willem Wilmink

136 ALLERZIELEN---Willem Wilmink

137 ANGST VOOR GELUK---Willem Wilmink

138 BEN ALI LIBI---Willem Wilmink

139 ECHTPAAR IN DE TREIN---Willem Wilmink

140 EEN VREEMDE TIJGER---Willem Wilmink

141 HEIMWEE? ---Willem Wilmink

142 LOANDELIJK GELUK---Frans van Dooren

143 DE GELATENE---J.C.Bloem

144 DE MOEDER DE VROUW---Martinus Nijhoff

145 WAT MOAKT HET OET---Ede Staal

146 DE GELDWOLF---Frans van Dooren

147 VERGANKELIJKHEID---Frans van Dooren

148 JONGESDROOM---Frans van Dooren

149 MOEDERTAOL---Frans van Dooren

150 DEZE MAATREGEL---Rutger Kopland

151 HERINNERING AAN HOLLAND---H.Marsman

152 DE ZALIGEN---Willem de Mrode

153 WONDERBARE SPIJZIGING---Martinus Nijhoff

154 HERINNERING---Martinus Nijhoff

155 GEMENGD BEDRIJF---Koos Geerds

156 'S OCHTENDS---Koos Geerds

157 ALS EERSTE STAPHORSTER---Koos Geerds

158 ALS ALLE JAGERS---Koos Geerds

159 DE MACHTIGSTE MENS---Koos Geerds

160 HET LUBBEN VAN EEN JONGE HENGST---Koos Geerds

161 ALS JE VAN DE MOTTE BIGGEN WOU---Koos Geerds

162 DE KOE MOEST BAREN---Koos Geerds

163 STEMMEN---Toon Tellegen

164 DE KAT---J. B. Charles

165 ZONNEBLOEM VAN PLASTIC---J. B. Charles

166 LOF VAN DE SCHILDERS---Remco Campert

167 AANZOEK---Anneke Brassinga

168 WADDENZEE---Hannie Rouweler

169 MIDDELBAAR ONDERWIJS---Driek van Wissen

170 SIKKELS BLINKEN---Drs P

171 DRUKTE---Eva Gerlach

172 HET ANATOMISCH VERSLAG---Rutger Kopland

173 NIET TE BESCHRIJVEN---Gerrit Krol

174 OUDE DAMES---Patty Scholten

175 VERBRANDE TURF---Hans Rothuizen

176 TWENTE BEKEERD---Willem Wilmink

177 SPLEEN---Godfried Bomans

178 RITUEEL---Jean Pierre Rawie

179 JA---K.Schippers

180 DE KOE---K.Schippers

181 DIT IS HET LAND---Annie M.G. Schmidt

182 EEN DICHTER---Annie M.G. Schmidt

183 DE SCHOLEKSTER---Patty Scholten

184 GIJ ZIJT DE ZIN VAN WAT WIJ ZIJN---J. W. Schulte Nordholt

185 TOTDAT HIJ KOMT---J. W. Schulte Nordholt

186 JEUK OP DAT PLEKJE---Shel Silverstein

187 WONINGLOZE---J. Slauerhoff

188 DE STEEN---Gabril Smit

189 EEUWIG VERSCHIET---Gabril Smit

190 KERSTAVOND---Andr Sollie

191 GIRAFFE---Kees Spiering

192 VOLLE MAAN---Kees Spiering

193 OOGSTLIED---A. C. W. Staring

194 IN HET GEDICHT---Jotie 't Hooft

195 DRAAI JE DE FILM TERUG---Willem van Toorn

196 DE OUDE MANNEN---M. Vasalis

197 DE IDIOOT IN HET BAD---M. Vasalis

198 DE IDIOOT---Piet Los

199 ZELFKANT---Simon Vestdijk

200 DE VERSTANDIGE DOLFIJNEN---Leo Vroman

201 TWEE PARTIJEN---Leo Vroman

202 KINDERGEDACHTEN---C.S.Adama van Scheltema

203 LIGGEN IN DE ZON---Hans Andreus

204 INDIVIDUALISME---Lode Bisschop

205 RANK---Lode Bisschop

206 DE JONGE SLAGER---Levi Ali Cohen

207 'T IS LANG GELEDEN---J.A. der Mouw

208 HET IS DE DUIMSTOK VAN MIJN DODE VADER---Piet Los

209 SCHROOT---Piet Los

210 TROOST---Piet Los

211 AVONDMAAL---Piet Los

212 DANKGEBED NA EEN VERGADERING---Piet Los

213 DE ZAAIER---Piet Los

214 HET OORDEEL---Piet Los

215 IK HEB DE GEUR VAN BRANDEND VLEES GEROKEN---Piet Los

216 PERFECTIONISME---Piet Los

217 THERAPEUT---Piet Los

218 VOORLICHTING---Piet Los

219 WAAN---Piet Los

220 OP HET ONTVANGEN VAN NIEUWEN HARING---De Schoolmeester

221 DE HOND LIGT ZACHTJES SNIKKEND IN ZIJN MAND---Levi Weemoedt

222 ONWEER---J.W.F. Werumeus Buning

223 BALLADE VAN DE BOER---J.W.F. Werumeus Buning

224 LIEDJE VAN VERLANGEN---Chawwa Wijnberg

225 DE MOEDER---Ivo de Wijs

226 OPDRACHT---Harmen Wind

227 EEN BIEFSTUK---Daan Zonderland

228 OUD RIJMPJE---Anoniem

229 VOORBIJGANG---Anton van Duinkerken

230 DE ZEGEN---Jacob Isral de Haan

231 LENTEFANFARE---Richard Minne

232a DE HERDERSFLUIT---Jacqueline van der Waals

232 NAJAARSLAAN---Jacqueline van der Waals

233 WINTERSTILTE---Jacqueline van der Waals

234 ANNUNCIATIE---Jacqueline van der Waals

235 MORITURA TE SALUTAT---Jacqueline van der Waals

236 EOOLSCHE HARP---Jacqueline van der Waals

237 MOEDER---Jacqueline van der Waals

238 O, GIJ DIE KOMMREND STERVEN MOEST---Karel van de Woestijne

239 HET HUWELIJK---Willem Elsschot

240 DE WATERLELIE---Frederik van Eeden

241 PSALM 25:7---Johannes Eusebius Voet

242 AANGEBRAND---A.C.W. Staring

243 HET VROEGE KIEVITSEI---A.C.W. Staring

244 HET HONDENGEVECHT---A.C.W. Staring

245 JAAPS LAATSTE WOORD---A.C.W. Staring

246 WOORD AAN EEN DIEF---A.C.W. Staring

247 AAN BETSY---Piet Paaltjens

248 AAN RIKA---Piet Paaltjens

249 AAN JACOBA---Piet Paaltjens

250 AAN HEDWIG---Piet Paaltjens

251 DE OVERTOCHT---Hendrik Marsman

252 DOODSTRIJD---Hendrik Marsman

253 BALLADE VAN DE PANTIPPEL---Cees Buddingh'

254 KLOPPEN SVP---Cees Buddingh'

255 CHRISTEN EN HEIDEN---ds.J.J. Buskes

256 IN MEMORIAM JORIS DE HEUS---ds.J.J. Buskes

257 KWADE DAGEN---Ida Gerhardt

258 WERKLOOSHEID---Ida Gerhardt

259 DE HAND VAN MIJN VADER--- Armand van Assche

260 PAARDEN---Pierre Kemp

261 BRIEFJES---Danil Billiet

262 OVERBODIG GEBED---Geert Boogaard

263 SCHUILEN---Geert Boogaard

264 DE BLAUWBILGORGEL---Cees Buddingh'

265 PLUK DE DAG---Cees Buddingh'

266 WANT---Remco Campert

267 REIGER---Hans Warren

268 BOEK---Rien Vroegindeweij

269 ALS DE DAG---Wim de Vries

270 ZAKENLUNCH---Martin Veltman

271 IK WEET HET MENSEN---Paul Snoek

272 DE INTOCHT---H.H. ter Balkt

273 SEPTEMBER---Koos Schuur

274 SCHOOLMEESTERS---De Schoolmeester

275 ROEPING---Gerard Reve

276 ECHTPAAR---Ton Peters

277 VERLANGEN NAAR EEN ZUIVER GELUID---Marten Nap

278 VEEL IS HET NIET---Jeroen van Merwijk

279 GOD, IK WIL U TOEBEHOREN---Marnix van St.Aldegonde

280 GEDENK DE KOSTER--- Jac. Lelsz

281 SCHAAKSPEL--- Omer Karel de Laey

282 VERLIEFD?---Wiel Kusters

283 MIJN VADER---Nannie Kuiper

284 VERJAARDAG---Rudy Kousbroek

285 AVOND---Willem Kloos

286 DE KANOETSTRANDLOPER---Jan Kal

287 LANGS DE VLOEDLIJN---C.O. Jellema

288 DE ZEGEN---Jacob Isral de Haan

289 HEBBEN EN ZIJN---Ed Hoornik

290 STRANDWANDELING MET MIJN DOCHTER---Han G. Hoekstra

291 MARC GROET 'S MORGENS DE DINGEN---Paul van Ostaijen

292 DICHTER GROET 'S MORGENS DE DINGEN---Ingmar Heytze

293 HET PAARD---Gabril Smit

294 GIJ STAAT ZO HEEL, HEEL STIL---Herman Gorter

295 DE DAG GAAT OPEN ALS EEN GOUDEN ROOS---Herman Gorter

296 HET STILLE STRAND---Eva Gerlach

297 ADIEU---Jan Engelman

298 VERLATEN---Drs. P.

299 DE HUWELIJKSE STAAT---Hans Dorrestijn

300 'T JONGE, LELIJKE EENDJE--- Johan Andreas Dr Mouw

301 DAPPERSTRAAT---J.C. Bloem

302 VERS---Paul Claes

303 TAAL---Gaston Durnez

304 ODE AAN DE FIETS---Anton Korteweg

305 IK---Jan Arends

306 DE DOOD---Patty Scholten

307 NOVEMBER---J.C. Bloem

308 DE HERDERS---Anton van Duinkerken

309 WIJ HEBBEN HIER EEN PRIMA DOMINEETJE---J.B. Charles

310 DE OUDE KANSELBIJBEL---Lies Boven-Boonstra

311 STEL VIER BOMEN---Rein Bloem

312 IN DE PRUIMENTIJD---Jan de Bas

313 EEN NIEUW WOORD---Armand van Assche

314 DE HAND VAN MIJN VADER---Armand van Assche

315 VAN TWEE CONINCSKINDREN---Anoniem

316 DE BLAUWE BUSSEN---Hans Andreus

317 NA PASEN---Nel Veerman

318 KIES---Bart Moeyaert

319 DE ESSENTIE VAN HET MISSEN---Anna Enquist

320 LIEVELINGSDIEREN---Eva Gerlach

321 DE BLIJDE BOODSCHAP---Gerard Reve

322 BLIJVEN---Herman de Coninck

323 DE KOOPMAN---Albert Verwey

324 DAT HEERTJE---Piet Paaltjens

325 RIJKE ARMOEDE VAN DE TREKHARMONICA---Paul van Ostaijen

326 ONTMOETING---Sieger M.Geertsma

327 VERLATEN TERREIN---Lerner Engelberts

328 DIEET---Ingmar Heytze

329 THUISKOMST---Ida Gerhardt

330 DEK ME TOE---Paul Bogaert

331 ZONDAGSKIND---Ren Puthaar

332 DE JAS---Wim Brands

333 DE BOOM DIE TUSSENBEIDE KWAM---Jan Baeke

334 VROEGE VOORJAARSMORGEN---Simon Knepper

335 COUVEUSE---Paul Gellings

336 OP DE HOGE---Jan Willem Otten

337 SPECIALITEIT---Cees van Hoore

338 KRUIM---Eva Gerlach

339 VOX POPULI---Hans R.Vlek

340 VROEGE VOGELS---Patty Scholten

341 VROUW---Harmen Wind

342 EEN VROUW---Arie Gelderblom

343 SOUVENIRS---Jan Boerstoel

344 SPOEDDEBAT---Jan Boerstoel

345 SONNET---Ischa Meijer

346 DOOD---Eddy van Vliet

347 EEN FOTO---Willem Wilmink

348 NIETS---Cees Nootenboom

349 LA BELLE ET LA BTE---Guillaume van der Graft

350 KINDER-LIJK---Joost van den Vondel

351 CONFRONTATIE---Piet Los

352 PSALM 43:1 EN 4

353 DEZE DAG---Huub Oosterhuis

354 FOTO---Remco Ekkers

355 BOEK---Rien Vroegindeweij

356 ZONDAGOCHTEND, WIELWIJK---J. Eijkelboom

357 OPDRACHT---Harmen Wind

358 ZWANEN---Armand van Assche

359 DE VLUCHT---Willem de Mrode

360 NEUENGAMME---Miek Hartman-Huizing

361 IN DIT GEDICHT---Jotie 't Hooft

362 SINT NICOLAAS 1938---A. Marja

363 HIER IN DIT LAND---Jan Boerstoel

364 ARM HUISGEZIN---Guido Gezelle

365 DE DAG VAN EDEN---Anton van Wilderode

366 BIJ MIJN ZONEN BEN IK VEILIG---Roel Richelieu Van Londersele

367 DE GEK IN DE REGENTON---Frans Buyle

368 DE BLAUWE STOEL---J.B. Charles

369 DE PASSANT---Jan H. de Groot

370 TE MIDDELHARNIS IS EEN KIND VERDRONKEN---Ed Hoornik

371 OVERGANG---Ed Hoornik

372 HET KIND DAT WIJ WAREN---E. du Perron

373 THUIS---Co Woudsma

374 ADIEU---Jan Engelman

375 GENEALOGIE---Joke van Leeuwen

376 UITVAART---Willem Bilderdijk

377 IK MIS U---Guido Gezelle

378 DE MOEDER HET WATER---Rutger Kopland

379 GENESIS---Ida Gerhardt

380 GIJ HEBT MIJ HET EERST BEMIND---Sren Kierkegaard

381 OP DE OVERTOOM---Remco Campert

382 UUR U---Victor Droomkoning

383 TOEN WIJ NOG JONG WAREN---Gerrit Kouwenaar

384 EPIGRAM---Frank Koenegracht

385 KERKGANG---Anne Schouten

386 MET GROTE LETTERS---Gabril Smit

387 POP---Maarten Moll

388 HET JUBILEUM---Willem de Mrode

389 ONDER DE APPELBOOM---Rutger Kopland

390 AARDRIJKSKUNDE---Cees Budding'

391 DE AKKER---Anton van Wilderode

392 DE TV IS MIJN HERDER---Anoniem

393 NAAR PSALM 121---Piet van Midden

394 BIOLOGIE VOOR DE JEUGD---Leo Vroman

395 BOERENFEESTMAAL---Willem de Mrode

396 LOSLATEN---Sytze de Vries

397 AVONDMAAL---Jaap Zijlstra

398 NAT EN SAP---A.G. Visser

399 GEEN METER---J.J. Eijkelboom

400 AAN EEN KLEIN MEISJE---Annie M.G. Schmidt

401 EEN VRIEND---Herman Finkers

402 VANNACHT---Elly de Waard

403 OP MIJN OUDERDOM---Gerard Reve

404 TWEE VOERLUI---Jan Pieter Heije

405 's NONNEKENS BIECHT---Virginie Loveling

406 EILANDSPOLDER---Hans Tentije

407 BIJNA---Eva Gerlach

408 JAN DE LUMMEL---Anoniem

409 OP EEN TERRAS IN KONGO---Marcel Coole

410 ER ZIT EEN GIER TE WACHTEN---Herwig Hensen

411 MIJN LAATSTE HOND---Hans Warren

412 DAG MET EEN STERRETJE---Cees Buddingh'

413 ACHTERBALCON---Anthonie Donker

414 DE PLOEGER---A. Roland Holst

415 JE ZOENEN ZIJN ZOETER DAN...---Judith Herzberg

416 ALLES BLIJFT---Gerrit Komrij

417 VIA PILLEN---Leo Vroman

418 HET CARILLON---Ida Gerhardt

419 DIE HANDEN---Leo Vroman

420 EEN GEBED---Koos Geerds

421 OUDERVERGADERING---Armand van Assche

422 DE ZWERVER---Jan Prins

423 ZOLANG WIJ ADEMHALEN---Sytze de Vries

424 DIE OS---Totius

425 MOESTUIN IN JUNI---Lydia Dalmijn

426 DE TUINKOPTUINFLUITER---Hans Warren

427 NIEUWBOUW---A. Marja

428 VEERPONT---Drs. P

429 KIJK NAAR DE VOGELS---Fiet van Beek

430 GEHOORTEST---Krijn Peter Hesselink








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Rode stier 1934


--------------------------------------------


HET LIED DER DWAZE BIJEN



Een geur van hoger honing
verbitterde de bloemen,
een geur van hoger honing
verdreef ons uit de woning.

Die geur en een zacht zoemen
in het azuur bevrozen,
die geur en een zacht zoemen,
een steeds herhaald niet-noemen,

ried ons, ach roekelozen,
de tuinen op te geven,
riep ons, ach roekelozen,
naar raadselige rozen.

Ver van ons volk en leven
zijn wij naar avonturen
ver van ons volk en leven
jubelend voortgedreven.

Niemand kan van nature
zijn hartstocht onderbreken,
niemand kan van nature
in lijve de dood verduren.

Steeds heviger bezweken
steeds helderder doorschenen,
steeds heviger bezweken
naar het ontwijkend teken,

stegen wij en verdwenen,
ontvoerd, ontlijfd, ontzworven,
stegen wij en verdwenen
als glinsteringen henen. -

Het sneeuwt, wij zijn gestorven,
huiswaarts omlaag gedwereld,
het sneeuwt, wij zijn gestorven,
het sneeuwt tussen de korven.

Martinus Nijhoff

Uit: VERZAMELD WERK 1961


Kort commentaar:

Het is voor elke liefhebber van pozie bijna onmogelijk antwoord te geven op de vraag: wat vind je nu het mooiste gedicht?
Dit vers van de onnavolgbare Nijhoff scoort bij mij heel hoog.
Het heeft een vernuftige vorm met die herhalingen en die rijmen.

Als imker is mijn leven vergroeid met bijen.
Mijn bijen vinden de bloemen in m'n tuin niet bitter, integendeel.
De bijen uit dit vers reiken naar een hoger honing.
Dat is hun onbereikbaar ideaal.
Daarvoor geven ze alles op.
Maar het wordt hun dood.
Het sneeuwt tussen de korven.
Zeker een mooie dood: ze hebben geleefd: intens en hevig.

Kunnen we uit dit vers iets leren?
Als je het graag wilt: blijf dicht bij huis.
Zoek je geluk niet te ver weg.
Het kan je ondergang worden.
Geniet van het alledaagse, van de kleine dingetjes in je leven.
De kleine genoeglijkheden. De frutseltjes.

Dit commentaar doet absoluut geen recht aan dit sublieme vers.
Het blijft gestamel. Maar ik wilde er toch iets over zeggen.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Bos met vogelgeraamte


-------------------------------------------

HAZEKAMPS-HENDRIK

Hazekamps-Hendrik hield het Boek
in zeer hoge ere. Na den eten
's avonds werd het hem aangegeven
en hij las voor. Hij deed het
op een verhoogde toon
zoals een Grieks priester zou doen,
met een stem die duidelijk maakte
hoezeer wij naar adem snakken
en de adem dat is de Geest.
Wie het Woord Gods hardop leest
komt altijd adem te kort
zodat leven hijgen wordt.
Het is als een rivier
die langs nauwe dijken schuurt,
de kinderen verstaan het niet
maar dat hindert ook niet:
het woord van de hemel is daar
als brood op een altaar,
als een huis in het land gelegd,
men ziet wat God zegt
en de duif koert in de keel
van een koe op de deel.
Alle dingen staan zo omhoog op toon,
niets dat bewoog bij het lezen,
behalve misschien een voet
van de jongste zoon,
maar goed,
laat dat zo wezen.

Guillaume van der Graft

Uit: Het oude land 1958

Kort commentaar:

Kent u oom Stastok nog uit de 'Camera Obscura'?
Hildebrand zegt van hem in 1851: "De bijbel werd opengeslagen, en mijn oom las er uit voor.
Eerwaardige gewoonte!
Waarom is zij zo bijna uitsluitend tot de burgerlijke huishoudens bepaald, en raakte zij ook zelfs daar meer en meer in onbruik?
Mijn oom las niet welsprekend, niet mooi, zelfs niet goed op sommige plaatsen -
maar het was stichtelijk, want hij las de bijbel;
het was goed, want hij las met eenvoudigheid;
het was schoon, want het was hem aan te zien dat hij geloofde."

Sinds wanneer ligt in christelijke gezinnen de bijbel open na het eten?
Eigenlijk sinds de uitvinding van de boekdrukkunst, sinds de Hervorming.
De eerste Nederlandse complete bijbel is van 1526 (Liesveldtbijbel).
Dus oom Stastok en Hazekamps Hendrik boften.
Wanneer ze in 500 hadden geleefd of in 1500, dan had thuis aan tafel het Woord niet geklonken 'op verhoogde toon zoals een Grieks priester zou doen'.
Dan had in de kerk hoogstens een rooms priester het Woord kunnen lezen uit de Vulgaat.
Of misschien stiekem in een eigen vertaling.

Voor mij is dat een van de winstpunten van de Hervorming: het Woord op tafel.
In de Tachtigjarige oorlog probeerde Rome het verloren terrein van de Middeleeuwen herwinnen.
Het Woord moest verdwijnen uit de huizen op straffe van de dood.
Ons volkslied zegt in de 5de strofe dat de strijd ging om 'Godes Woort ghepreesen.'






-------------------------------------------------------

STERFBED


Mijn vader sterft; als ik zijn hand vasthoud,
voel ik de botten door zijn huid heen steken.
Ik zoek naar woorden, maar hij kan niet spreken
en is bij elke ademtocht benauwd. Dus schud ik kussens en verschik de deken,
waar hij met krachteloze hand in klauwt;
ik blijf zijn kind, al word ik eeuwen oud,
en blijf als kind voor eeuwig in gebreke. Wij volgen n voor n hetzelfde pad,
en worden met dezelfde maat gemeten;
ik zie mijzelf nu in zijn bed gezeten zoals hij bij zijn eigen vader zat:
straks is hij weg, en heeft hij nooit geweten
hoe machteloos ik hem heb liefgehad.

Jean Pierre Rawie

Uit: ONMOGELIJK GELUK, 1992

Kort commentaar:

Aandoenlijk tafereel: een stervende vader, vel over been, snakkend naar adem.
Aan zijn bed z'n kind die z'n hand vasthoudt en zoekt naar woorden.
Maar z'n vader kan niet antwoorden.
Er gaat heel wat door het kind heen.
Hij of zij voelt zich schuldig.
Kennelijk is het te laat voor woorden.
Dat is wat: 'voor eeuwig in gebreke'!
En tegelijk 'hoe machteloos ik hem heb liefgehad'.
De 'ik' is niet in staat geweest zijn of haar vader te tonen, hoe groot de liefde voor hem was.
Aandoenlijk tafereel, maar vooral triest.
Ze worden met dezelfde maat gemeten.
Welke maat?
De maat van Christus?
Of de maat van de dood?

Onmogelijk geluk.
Zo luidt de titel van de bundel waarin dit gedicht staat.
Onmogelijk geluk geldt voor de moderne mens.
Hij is een rusteloze gelukzoeker.
Hij is vervuld van gevoelens van onbehagen, van onvrede met zichzelf.
Fundamentele onvrede.
En dan gaat hij op zoek naar dat geluk.
Waar is het te vinden? In zichzelf?
In vage religiositeit, liefst zonder kerkorde en zonder belijdenis?
In oosterse religies?
In het verleden?
In natuur en milieu?
In verre landen?
In zelfdoding?

Onmogelijk geluk.
Dit vers is daarvan een treffend voorbeeld.
Nergens is hier dat geluk blijvend te vinden.
Want de oorzaak van het zich ongelukkig voelen ligt niet in uiterlijke omstandigheden.
Maar in het rusteloze hart van de mens zelf!
Rusteloos, tot het rust vindt in God.

Ik heb me afgevraagd of een christen zo aan het sterfbed van z'n vader kan zitten.
Ik denk zeker dat het voorkomt.
Maar dan is er wel te weinig gesproken, toen het nog kon.

Hoe vertroostend is een christelijk sterfbed!
Tenminste als gezegd is, wat gezegd moet worden.
Niet alleen dan, maar ook eerder.
Wanneer ouder en kind beiden weet hebben van vergeving en vernieuwing.
En van de vrede van God die alle verstand te boven gaat.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Boerin met kalf


------------------------------------------------------

EEN POOLS MEISJE STAANDE OP EEN STOEL

Voor dr. Hans Joseph Maria Globke,
Dertien jaar medewerker van Hitler,
Veertien jaar medewerker van Adenauer.




Stel u voor een meisje uit Polen:
zij is naakt en zij staat op een stoel,
daar staat zij al bijna een uur.

En die stoel staat voor de appelplaats
en op de appelplaats aangetreden
staan de gevangenen van Neuengamme.

Voor het front van de stinkende
voor de hel opgeschreven mannen
uit alle delen van Europa

loopt een krachtiggevoede officier
op en neer als een god
met glimmend gepoetste laarzen.

Nou stel u dus voor: n keer dat hij langs
de stoel komt mikt hij een knipoog
naar het meisje dat naakt op de stoel staat

en het ongelooflijke gebeurt:
het meisje, de polsen gebonden op de rug,
spuugt de officier in zijn gezicht!

En deze, razend, trapt de kruk
onder het kind weg en het koord spant:
zij hangt, en duizenden zien haar sterven.

En nu komt het. Deze officier is vandaag
rechter in Bielefeld, Wrzburg,
Aken, Mannheim of Mnster.

"Dit is infaam", roept hier iemand,
"die ss-officier was een ander! Die heeft
nu in Bremen een net restaurant.

De rechtsgeleerde die jij bedoelt
heeft alleen de wetjes gemaakt
of de vonnissen getekend!"

"Verontschuldig dan mijn fout; maar
dan spuwde ook het meisje op de stoel
de verkeerde duitse meneer in zijn gezicht."

J.B.Charles

Uit: TOPEKA 1966

Kort commentaar:

J.B.Charles vocht in en na de oorlog tegen
het fascisme. In dit vers beschrijft hij een
verschrikkelijke executie in Neuengamme.
En vervolgens de absurde discussie tussen
Duitse betrokkenen, wie het heeft gedaan.
Dat houdt hen meer bezig dan de dood van
het meisje. Waanzinnig formalisme!
Waarop in de laatste strofe de dichter zich
alleen nog kan uiten in sarcasme.

Vroman schreef:
Kom vanavond met verhalen
hoe de oorlog is verdwenen,
en herhaal ze honderd malen:
alle malen zal ik wenen.






--------------------------------------------------------

MIJN ZOON, GEEF MIJ UW HART

De zomernacht werd zwart,
Toen, zacht en duidlijk klonk er
Een klare stem door 't donker:
Mijn zoon, geef Mij uw hart!

Ik aarzelde... verward...
Was het de wind die zoefde?
En weer zei, maar bedroefder,
De stem: geef Mij uw hart!

Ik wrong mij op de grond,
Tot ik de woorden vond:
Heer, 't moet door U genomen!

En nog eens overviel
Die stille stem mijn ziel:
Daartoe ben Ik gekomen.

Willem de Mrode

Uit: De stille tuin, 1933

Kort commentaar:

In een drukke winkelstraat worden voorbijgangers zomaar opeens aangesproken door iemand met: "Geef je hart aan Jezus, Hij heeft u lief."
Het gedicht van De Mrode spreekt een andere taal.
Alsof wij iets te geven hebben. God bekeert ons.
Schitterend is daarover geschreven in DL, III/IV, art 11 en 12. Het is de Here die ons wederbaart. Gelukkig maar.
Want dat is iets wat wij niet kunnen.
Daar zijn iedere keer dezelfde krachten voor nodig
die ontplooid werden bij de schepping van hemel en aarde en bij de opstanding van de doden.
God bekeert ons, zodat wij ons bekeren.
We kunnen ons hart aan Jezus geven, als het door Hem genomen is. Een ontroerend vers. Want het is het wonder van ons leven!




-------------------------------------------------------

DE MOERBEITOPPEN RUISCHTEN

"De Moerbeitoppen ruischten";
God ging voorbij;
Neen, niet voorbij, Hij toefde,
Hij wist wat ik behoefde
En sprak tot mij;

Sprak tot mij in den stillen,
Den stillen nacht;
Gedachten die mij kwelden,
Vervolgden en ontstelden
Verdreef Hij zacht.

Hij liet zijn vrede dalen
Op ziel en zin;
'k Voelde zijn vaderarmen
Mij koestren en beschermen
En sluimerde in.

- Den morgen die mij wekte,
Begroette ik blij;
Ik had zoo zacht geslapen
En Gij, mijn schild en wapen,
Waart nog nabij.

N. Beets (1814-1903)



Kort commentaar:

"In de Nederlandse taal is geen gedicht gemaakt dat van gelijke waarde is", aldus een van m'n leermeesters bij z'n afscheidscollege. Ik laat hem aan het woord in z'n enthousiasme voor dit vers.
"Een parelduiker in de oeverloze zee van vergeten 19de-eeuwse predikantenpozie heeft enige strofen naar boven gehaald die terecht gerekend worden tot het beste wat in onze taal aan religieuze pozie gemaakt is. (-)
De man die hier spreekt, heeft in de nacht de nabijheid van God ervaren en heeft vervolgens deze ervaring getransformeerd in enige eenvoudige woorden die door hun zetting en toon een blijvende werking uitoefenen. (-)
Het vertragende effect van de herhalingen brengt de blijde verwondering over Gods bescherming op de lezer over; de korte regels van elke strofe zijn als de dauw van de nacht die over het geheel ligt.
Het is niet moeilijk er oudtestamentische reminiscenties in te ontdekken, o.a. aan 1 Kon.19:9-12 waar God voorbijgaat en zich "in het suizen van een zachte stilte" - de dichter gebruikte de Statenvertaling - aan Elia openbaart. Het is dan ook als verwoording van een religieus-potische ervaring uit de stilte voortgekomen en keert terug tot een zwijgen dat welsprekender is dan het zeggen." (C.C. de Bruin, Woorden voor het onzegbare, Leiden 1976, pag.24).






Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)


----------------------------------------------------

EEN GEDICHT

Is het vandaag of gisteren, vraagt mijn moeder,
bladstil, gewichtloos drijvend op haar witte bed.
Altijd vandaag, zeg ik. Ze glimlacht vaag
en zegt: zijn we in Roden of Den Haag?
Wat later: kindje, ik word veel te oud.
Ik troost haar, dierbare sneeuwwitte astronaut
zover al van de aarde weggedreven,
zo moedig uitgestapt en in de ruimte zwevend
zonder bestek en her en der.
Zij zoekt - het is een s.o.s. -
haar herkomst en haar zijn als kind
en niemand niemand die haar vindt
zoals zij was. Haar Franse les
herhaalt zij: van haar 6e jaar:
'byou, chou, croup, trou, clou, pou, o,
die eerste juffrouw, weet je wel
die valse oude mademoiselle
hoe heet ze nou. Ik ben zo moe.'

Had ik je maar als kind gekend,
die nu mijn kind en moeder bent.

M.Vasalis

Kort commentaar:

Dit vers heeft weinig uitleg nodig.
Een kind bij een dementerende moeder.
En de onmacht om haar te bereiken.
Ze is al van de aarde weggedreven als een sneeuwwitte astronaut.
Het zoeken van de moeder laat het kind niet onberoerd.
Dat blijkt uit de herhaling: niemand, niemand die haar vindt, zoals zij was.
De 'ik' zou zo graag de moeder helpen. Daarvan spreken vooral de laatste twee regels.
Een aangrijpend gedicht.
Helaas, zo herkenbaar voor velen.



--------------------------------


EEN KLEIN DRAADJE

Met dat hoofd gebeurt nog eens wat.
Het gelaat ligt me al te plat
op de vette hersenkast.
Er gebeurt vast wat.

O, als ooit dit peinskistje splijt
als een vrij eetbare brei
verschijnt dan dit brein van mij
en bevlekt met gedachten de grond
maar de dood verzegelt mijn mond,
en minder dood dan wel veilig
sterft het schijnheilig.

Door de dood word ik graag overmand.
Ik vrees meer mijn gezond verstand.

Ik vrees dat leger van spinnen-
-de zenuwcellen daarbinnen.

Dat vreselijk web vol webben
kan ik eigenlijk niet goed hebben.

Wat zou er b.v. gebeuren
als twee draadjes zouden scheuren
en contact maken met elkaar
onzichtbaar, diep onder mijn haar,
terwijl ik uitwendig zo
maar in een winkel bezig ben
groenten en vlees te ko-
pen...

Er knetteren geen vlammen en vonken.
Iemand zegt: is hij dronken?

Opeens zit ik voor ons huis op de stoep
met zes duizend blikken soep.

En zegt mijn tedere vrouw:
lieverd, wat doe je nou?
Dan zeg ik: nu gaan we eten,
o nee, ik ben de soep vergeten.

Gebeurt het onder het dichten,
wie purp publiek dan inlichten
dat dit geen genialiteit
maar een purpje los is, of kwijt?

Een draadje dat stroom opslurpt
van murp gedachtengurpt.

En kurpsluiting leidt tot brurp -
Brarp! Hurp! Hurp!

Leo Vroman

Uit "De ontvachting", 1960


Kort commentaar:

De kwetsbaarheid van z'n brein beschrijft Vroman met een heel eigen woordgebruik en een heel eigen humor. Het vers spreekt voor zichzelf.




------------------------------


TROOSTLIED VOOR WIE MET KERST ALLEEN ZIJN


Wees niet zo bang voor Kerst. Het zijn twee dagen,
dat is niet meer dan achtenveertig uur.
En uren, het ene vlug, het andere trager,
uren vervliegen op den duur.

Raak niet verloren in herinneringen,
wees toch een beetje wijzer deze keer.
Zing maar van 'Stille Nacht' als je kunt zingen,
want stil zal het zijn, die nachten. Zeer.

Zing in jezelf:'De witte vlokken zweven'
terwijl de regen langs de pannen ruist.
Het kind is niet in Bethlehem gebleven:
het is naar Golgotha verhuisd.

Gedenk de dieren op de schalen en de borden,
die zitten meer dan jij in de puree.
Eten is beter dan gegeten worden,
ook in de glans van Lucas 2.

Zeg 'nee' als mensen je te eten vragen,
want in een andermans gelukkige gezin
daar is de kerstboom enkel te verdragen
met een uitslaande brand erin.

Wees niet zo bang voor Kerst. Het zijn twee dagen.

Willem Wilmink

Uit: VERZAMELDE LIEDJES EN GEDICHTEN 1988


Kort commentaar:

Kerst. Voor velen een feest van romantische gevoelens: kerstboom met engelenhaar, lekker eten en cadeautjes.

Kerst betekent ook eenzaamheid, wanneer je alleen op je kamer of flat de feestdagen moet doorbrengen. En niet bent uitgenodigd.

Wilmink heeft een trefzekere, scherpe pen. Voor die eenzamen schreef hij een zogenaamd troostlied, vol spot en ironie. Misschien kun je zelfs spreken van sarcasme. Want het is een hard gedicht.

Het is ook een aansporing tot christelijke barmhartigheid.
Zo kan het nog een functie hebben voor ons.





---------------------------------------------------


GOD GAF HET ONS

God gaf het ons,
God nam het ons,
Gods name zij geprezen;
't was wel bij ons,
't ging weg van ons,
't was beter in den Hemel;
daar blijft het ons,
daar wacht het ons,
daar zien wij 't eenmaal weder!

Guido Gezelle

Uit: VERZAMELD DICHTWERK 1982


Kort commentaar:

Hoe diep kan het verdriet zijn bij het sterven van een kind.
Wat is het dan vertroostend te weten dat het in de hemel op ons wacht.
Gezelle heeft de belijdenis van Job (1:21) met dat weerzien verweven.

Om uit het hoofd te kennen.
En eindeloos te herhalen.
Troost door de tranen heen.






------------------------------


KLEIN DANKLIED

Gij hebt, o God, dit broze
bestaan gewild,
hebt boven 't nameloze
mij uitgetild, -

Laat mij dan dankbaar leven
de volle tijd
geborgen in de beven-
de zekerheid,

dat ik niet uit dit smal en
onvast bestand
van mijn bestaan zal vallen
dan in uw hand.

Ad den Besten

Uit: EEN STEM BOVEN HET WATER UIT 1973

Kort commentaar:

Een kleinood.
De 'ik' weet van de broosheid van het bestaan.
Van zingeving: God heeft mij boven het naamloze uitgetild.

En dan in de tweede strofe het schitterende enjambement,
waarin dat beven bijna letterlijk zichtbaar wordt.

Een vers om nooit te vergeten.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Boer in maanlicht 1933


-------------------------


VADERS

Gemaakt om heerlijk dichtbij te zitten
zwijgen. Ze kunnen stralen
als je iets fijns hebt gedaan.
Maar zichzelf in woorden vertalen, lukt niet zo best.
Hebben ze slecht opgelet op school?

Vaders houden vast wedstrijden
met andere vaders: wie spreekt het minst
met kinderen?
Mijn vader wint
altijd.

Als ik hem nu eens taalles geef?
Elke avond zegt hij me na:
was het leuk vandaag?
Gaan we zaterdag zwemmen?
Wanneer fietsen we weer samen?

Als hij dan goed studeert,
mag hij wat langer opblijven
met mij. Heerlijk dicht bij mij
samen zwijgen.

Danil Billiet

Uit: Alleen aan zee is de kust veilig 1993

Kort commentaar:

Een leerzaam vers voor elke vader.
Het vers houdt ons als vaders een spiegel voor.
We kijken door de ogen van een kind dat hunkert naar contact met vader.
Zijn overpeinzingen zijn herkenbaar.
Zijn oplossing is verrassend.

Hebben wij vaders nog wel tijd om met onze kleine kinderen te praten?
Ook te praten "juist in die heerlijke dagen van leren geloven"?






------------------------------------


JIDDISH

Mijn vader zong de liedjes
die zijn moeder vroeger zong
later voor mij, die ze half verstond.

Ik zing dezelfde woorden weer
heimwee fladdert in mijn keel
heimwee naar wat ik heb.

Zing voor mijn kinderen
wat ik zelf niet versta
zodat zij later, later?

Voor de rozen verwelkt zijn
drinken wij al het bloemenwater.

Verdrietige intieme taal
het spijt me dat je in dit hoofd
verschrompelde.
Het heeft je niet meer nodig
maar het mist je wel.

Judith Herzberg

Uit: Beemdgras 1968


Kort commentaar:

Vader leerde van z'n moeder. Maar de dochter verstond z'n woorden maar half. Zij zingt voor haar kinderen wat ze zelf niet verstaat. Taal verschrompelde in haar hoofd, verdrietige intieme taal. De taal van de Jiddische liederen.
Een les voor gereformeerde vaders en moeders vandaag. Zorg ervoor dat helder en duidelijk de Boodschap wordt doorgegeven. Anders sterft ze.






---------------------------------


MOEDER

Nadat mijn vader stierf en jij zo oud en
ontredderd achterbleef, ben ik begonnen
jij tegen je te zeggen, want als niemand
meer jij tegen je zegt, ben je zo oud.

Toen ging je toch weer leven, maar heel anders,
niet meer mijn moeder maar gewoon het meisje
voor je mijn vader trouwde, het verleden
als toekomst voor je, weer bij moeder thuis.

Was ik je zoon of een teruggekeerde
vriend van heel vroeger, als wij wandelden
- het ging toch nog, voorzichtig - langs de paadjes
van 't bos, en jij vertelde, arm in arm?

En toen het niet meer ging en ik kwam bij je
in 't ziekenhuis leefde je nog weer eerder,
vlak bij de dood, maar trots toch, als je toonde
stapje voor stapje, wat je al weer kon.

Tot je het niet meer kon, ook niet meer praten,
enkel nog kijken, en ook dat niet meer,
enkel nog slapen naar de laatste adem.
En 'k heb je haar gestreeld, als van een kind.

Vriendinnetje. Dochter van mij.

Muus Jacobse (1909-1972)

Uit: A DIEU 1975

Kort commentaar:

Dit is een teer gedicht. Vertederend.
Een zoon met z'n oude moeder.
Gezegende moeders met zo'n zoon.
In een tijd van zoveel verstoorde relaties, een verademing.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Boerenjongetje 1934


---------------------------------


SCHOOL

Wie vroeger vier jaar oud was, ging
naar school. Zo lag het feit.
En raakte dan, een droevig ding,
zijn moe een beetje kwijt.

Nu kent het schoolkind dat niet meer.
Zijn moe blijft aan zijn zij
en krijgt hij zelfs nog ongeveer
zo'n moe of tien erbij.

Een rekenmoe, een stencilmoe,
een moe voor overblijf,
een moeder voor het kerstgedoe
en voor het schoongeschrijf.

Een fluormoe, een moe voor zang,
een knutselmoeder toe,
een moeder in de overgang,
die is klaarovermoe.

Die moeders zijn voor school gewis,
een hele grote bof.
Want juffrouw Els zit thuis, die is
met zwangerschapsverlof.

Marjolein Kool

Uit: PYTHON IN DE PLANTENBAK 1993


Kort commentaar:

Deze maand is het vijftig jaar geleden dat de Gereformeerde Onderwijzers Opleiding in Enschede begon met het opleiden van juffen en meesters voor het gereformeerde lager onderwijs. Gods zegenende vaderhand is daarin zichtbaar.
God schonk ons rijke jaren, inderdaad.

Er is ook veel veranderd in die vijftig jaar.
Dit gedicht spot daar een beetje mee.
Hebben gereformeerde scholen ook een moe voor specifiek gereformeerde zaken?






------------------------------


HET DOOR U GEKOZEN NUMMER IS GEWIJZIGD

'Er is een 6 voor mijn nummer gekomen.
Nooit zal die 6 echt bij mij horen.
Ik zal altijd mijn eigen nummer onthouden
met die 6 er los bij, als een buitenwijk,
als nieuwlichterij, als mode, faade
een kuif of een sik, niet van mij.

Ik blijf mij verzetten tegen die 6
die mij uit mijn routine rukt
als was ik verhuisd, als was ik herdoopt.
Mijn eigenheid gaat volkomen stuk
aan die 6 die vooraan loopt
als naar een vertimmerd adres.

Nog eerder hertrouw ik, nadat ik rouw
dan dat ik die 6 tot de mijne maak!
Ik ben niet star, maar zo'n cijfer
van hogerhand toegevoegd
zomaar, een zondag, in maart!

Wat een ijver! Zo wordt een gebouw
door n overtollige steen gesloopt.'

Judith Herzberg

Uit: WAT ZIJ WILDE SCHILDEREN 1996


Kort commentaar:

Je komt soms iemand tegen die erg gehecht is aan het oude.
Bijvoorbeeld in je gemeente of familie.
Wat er in zo iemand kan omgaan bij een verandering - wij noemen dat vaak vernieuwing -
lezen we in dit vers.
Een kleinigheid kan een gebouw doen instorten.
Veranderen vraagt zorgvuldigheid en invoelingsvermogen.





----------------------------------


DOODSGEBED

Heer, als ik sterf
op een december-dag;
in het ziek laken dat ruikt!
En mijn gezicht: geel als een raap,
mijn baard verwoest door het zweet,
terwijl mijn hand vol angst in het kussen plukt,
Heer, houd dan voor mij, arm schaap,
houd uw barmhartigheid gereed.

Want gedurig was ik lui en dom,
onkuis, hovaardig en zot,
ik was gulzig aan bier- en wijnpot
en mijn tanden bruin van de pijp.

Heer, als ik sterf
en mijn voeten zijn koud als glas,
de kaars druipt op mijn hand
en de dokter zegt: "'t Is gedaan",
als bij de kamer-wand
de priester bidt: "Heer, laat hem gaan",
dat ik dan bidde:
"Heer, neem mij in uw ontferming aan."

Karel van den Oever (1879-1926)

Kort commentaar:

Een gedicht over bidden.
Ditmaal een doodsgebed.
Aangrijpend.
Het is ook weer een spiegel voor ons.
Wat bidden wij als wij sterven? Als we nog bidden kunnen?






-----------------------------------


IN DE SNACKBAR

een jongen uit Trabzon vertelde mij:
broer, vroeger aten wij met de hele familie
n kom yoghurt en n brood

wij zaten op de grond om het tafelblad geschaard

ik droeg een revolver in mijn gordel
net als mijn vader dacht ik dat wij helden waren

maar heldendom zit niet in een revolver
dat begrepen wij pas later

nu snij ik mijn gedachten
in plakjes en reepjes

als tomaten en uien
dunner en dunner

in deze hondebaan,
illegaal in Amsterdam

Halil Gr

Uit: WAKKER HET VUUR NIET AAN 1994


Kort commentaar:

Kennen wij het gedachte-leven van een illegaal?
Dit vers geeft ons een beeld.
Droevig, zo'n bestaan.
Hoe kunnen we zo iemand bereiken met de Blijde Boodschap?








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Zijn vrouw Akki


---------------------------------


WINTERSLAAP

Zo'n egeltje, dat in november slapen gaat
en dromend alles mist: de Sint als kreupelrijmer,
de kerstcommercie en het oudejaarsgemijmer,
de nieuwjaarsborrels en de nieuwjaarsleuterpraat,

fantastisch toch? En wat hem verder blijft bespaard:
sneeuw, ijs en hagelbuien, bibberen en rillen
en carnaval... Zoiets zou u toch ook wel willen?
Pas als de lente terugkomt in de loop van maart

ontwaakt hij fit en fris na bijna twintig weken.
En daarna gaat hij een verkeersweg oversteken.

Jan Boerstoel

Uit: EEN BEETJE WEES 1990


Kort commentaar:

Een diergedicht.
De dichter geeft het dier menselijke trekjes.
Toch blijft het echt een egeltje.
Dat blijkt uit de laatste, trieste regel.
Een aansprekend vers.






--------------------------


IK FINT

Je werkt er jaren aan en dan komt iedereen vertellen wat hij fint.
Ik fint het spel wat zwak, ik fint de bomen te decorachtig, ik fint
dat van dat wak wat slap, ik fint juist dat bevrorene zo prachtig,
ik fint dat meisje onwaarschijnlijk, ik fint het net de onderwereld,
zo mythologisch, ik fint die scne bij de bushalte vervelend
ik fint ik fint ik fint, o wee het is al kwart voor acht!
Ik fint - nou ja ik zeg nog wel eens wat ik fint, ik
moet nou rennen want me kint...-

Judith Herzberg

Uit: WAT ZIJ WILDE SCHILDEREN 1996


Kort commentaar:

Je wordt er soms bijna ziek van.
Van wat iedereen vindt.
Er wordt wat geoordeeld.
En veroordeeld.
Tussen neus en lippen iemand onderschoffelen.
Ook onder gereformeerden.
In plaats van je mond te houden.
Of te vragen: Wat vindt de Here ervan?






------------------------------


KUS

Laatst zag ik er weer twee
ze kusten elkaar op de teevee
zij deed haar hoofd achterover
en zijn lippen raakten haar mond
het duurde heel lang
en je kon wel zien
hoe fijn ze het vond.

Er kwam toen een zucht
en ze opende haar ogen
dromerig en langzaam
ik vraag me nu af
hoe vrijen en zoenen
later bij mij zal gaan?

Net ben ik voor de spiegel gaan staan
en ik heb het precies zo nagedaan
ik weet wat je met je lippen doet
en hoe je je hoofd dan houdt..

. Maar het glas was zo koud.

Thera Coppens

Uit: TRAPPEN OM VOORUIT TE KOMEN 1986


Kort commentaar:

We noemen het zo treffend: ontluikende sexualiteit.
Daarvan is dit vers een voorbeeld.
Heerlijk, die prille verwachting:
hoe zal het later zijn?

En dan: het glas was zo koud.






-------------------------------


GENESIS TWEE

De handen van haar mond heeft zij gevouwen,
de lippen van haar armen in vertrouwen
open gedaan en 't hart van haar gezicht
heeft zij herkennend op mijn hart gericht.

Haar ogen die mij openlijk genegen
zijn, zeggen wat haar lichaam nog verzweeg en
haar stem die mij bij mijn geboorte noemt
heeft mij voortaan tot horigheid gedoemd.

Zij zegt mijn naam en ik herhaal de hare,
wij zullen elkaar voor elkaar bewaren,
maar zij vooral houdt mij voor mij gereed
omdat zij mijn geheim van buiten weet.

Guillaume van der Graft

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1982

Kort commentaar:

Een liefdesgedicht.

De ik tekent zijn vrouw met beelden aan het lichaam ontleend.
Haar mond is dicht, haar armen zijn geopend en ze kijkt hem liefdevol aan.
Wanneer ze spreekt, is de ik helemaal aan haar overgeleverd.
Haar stem maakt hem tot wie hij wezenlijk is.
Ze noemen elkaar bij hun naam: ze geven elkaar over en weer identiteit.
Hij is niemand zonder haar en andersom.
Want zij kent hem van binnen en van buiten.

Hier beschrijft een man wat zijn vrouw voor hem betekent.
In het perspectief van Genesis 2!
Hoeveel mannen ervaren dat, maar kunnen het niet verwoorden.
Daarom dit magnifieke vers.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Akki met geit


-------------------------------


DE HOOIKEERDER

Door revoluties weggemaaid
staat hier de hooikeermachine.
Hij was mooi blauw en rood, bestreed
het gele lekker ruikende hooi.

Nu weggedragen op vleugels
van stormvogel roest wordt hij meer
en meer stof van de schuur. Antieke
vriendelijke machine; huisdier.

Terwijl hij zo machtig roffelde
achter de paardebil, charge
op charge uitvoerde, in galop
voortrazend over het weiland.

H.H. ter Balkt

Uit: OUD GEREEDSCHAP MENSHEID MOE 1975


Kort commentaar:

Oude machines, oude gereedschappen: ze hebben iets.
Zeker voor de oud geworden gebruikers.
Nostalgie, herinneringen.
Om te koesteren.

Een gedicht speciaal voor onze plattelanders.
Maar de stedelingen mogen er ook van genieten.






-------------------------------


REISBRIEF

waarde vriend het is hier prachtig
de koeien zijn ontroerend drachtig

de spoorlijn loopt dwars door het dal
een vrouw beheert de waterval

elk huis of hok met beemd en gaard
verkoopt men op een ansichtkaart

de mensen lopen traag en stug
en komen op geen stap terug

men zegt God heeft ons klein gebouwd
maar sneed ons uit behoorlijk hout

dit alles sta ik aan te zien
zo is het paradijs misschien

en verder is hier alles prachtig
het wordt me soms wel eens te machtig

Bergman

Uit: DE INHOUD VAN HET OPPERVLAK 1975


Kort commentaar:

Nederland ging weer met vakantie.
Ik heb iemand gekend die er nooit op uittrok.
Hij zei: "Ze gaan met vakantie, ze zijn met vakantie en ze zijn met vakantie geweest."
Hij vond het maar een zinloze bezigheid.
De dichter van de Reisbrief ging wel met vakantie.
Toch zit er ook een lichte spot in dit gedicht.
Daardoor is het treffend.






--------------------------


JONGETJE VAN VIER

Ik word weggebracht
door mijn moeder
tot over de drempel
van een klein
en toch onmetelijk
lokaal.

Overgenomen door
een lieve juf
voel ik een hand
voorzichtig
en zacht gelegd
op mijn hoofd.

Ze zegt dat ze
mijn matrozenpakje
erg mooi vindt
en een uur later
loop ik in een kring
van kinderen
aan haar hand
en ze zingt.

Toen ik voor het eerst
met een kroontjespen
"lief"schreef,
dacht ik opeens
aan haar.

Geert Boogaard

Uit: EN TOCH 1977


Kort commentaar:

De scholen zijn weer begonnen.
In dit vers zie je de grote invloed van juf in de eerste groep.
Prachtig zo'n beroep, zo'n ambt.
't Is wel lang geleden: kroontjespen!
Maar vandaag zijn er gelukkig nog lieve juffen.
Gezegend zo'n klas.






-----------------------------------------

HIERNA

Wanneer mijn werk gedaan zal zijn,
Mijn adem stil, mijn ogen dicht,
Geneest mij van de laatste pijn
Dit nooit verloren vergezicht:

Er leeft een God, die alles schiep
Wat zichtbaar en onzichtbaar is,
Die mij tot zijn aanschouwing riep
Uit ondoorgrondbre duisternis.

Voorafgetekend loopt zijn pad
Dwars tegen mijn begeerten in,
Doch die ik 't liefst heb liefgehad
Gaf aan mijn heil zijn eerst begin.

Anton van Duinkerken

Uit: KEER IK VAN VER NAAR U WEER ncrv 1972


Kort commentaar:

Wat moet ik hieraan nog toevoegen?
Een echt christelijk gedicht.
Waarin goed van God wordt gesproken.
En daar gaat het toch om!






----------------------------------


OUDE EN NIEUWE STEDEN

Je voelt je razendsnel vertrouwd
met oude steden, fraai gebouwd
om torens heen:
al kende je daar heg noch steg,
na een klein uur vind je de weg
heel goed alleen.

Maar neem een wijk uit onze tijd:
je raakt er vaak de weg nog kwijt
na honderd keer.
Zelfs in n bouwwerk, n kantoor,
zoek je je rot, de jaren door
en telkens weer.

Ach, architecten van vandaag,
ik zoek een antwoord op de vraag
waarom u faalt:
waarom is bijna elk ontwerp
zo zonder hart en zo onscherp
dat men verdwaalt?

Willem Wilmink

Uit: MOET WORDEN GEVREESD DAT HET NOOIT BESTOND? 1990


Kort commentaar:

Bent u wel eens verdwaald in zo'n vreselijke stadswijk?
Je zoekt de straat op, maar desondanks gaat het vaak mis.
Als u met iemand in zo'n wijk afspreekt, ga dan een half uur eerder van huis of op de fiets.
Dan bent u hopelijk op tijd.






------------------------------------------------------

TUSSEN BOVEN EN BENEDEN

tussen boven en beneden
is een trap met dertien treden
en een wereld van verschil

boven doe ik wat ik wil

maar beneden
hou ik me het liefst
een beetje stil

Nannie Kuiper

Uit: EEN ZELDZAAM EXEMPLAAR 1991


Kort commentaar:

Een vraag die elke ouder zich moet stellen;
niet alleen aan zichzelf, maar ook aan het kind:
"Hoe groot is het verschil tussen boven en beneden?"

Niet alleen om te controleren.
Maar uit echte belangstelling en liefde.
Om samen te waken voor dubbelleven.
En Gods hulp daarvoor te vragen. Samen!
Dat is ook opvoeden.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)


-----------------------------------------------

DE GESTORVENE

Zeven maal om de aarde te gaan,
als het zou moeten op handen en voeten;
zeven maal, om die ne te groeten
die daar lachend te wachten zou staan.
Zeven maal om de aarde te gaan.

Zeven maal over de zeen te gaan,
schraal in de kleren, wat zou het mij deren,
kon uit de dood ik die ne doen keren.
Zeven maal over de zeen te gaan -
zeven maal, om met zijn tween te staan.

Ida Gerhardt

Uit: DE SLECHTVALK 1966


Kort commentaar:

Er is een dierbare gestorven.
O, nog nmaal die ne te kunnen groeten;
die daar lachend te wachten zou staan.
Zeven maal doet denken aan het wonder van Jericho.
Hoe groot kan dat verlangen zijn!
Het verlangen naar een onmogelijk wonder.
Althans voor wat dit aardse leven betreft.
Wij weten gelukkig meer;
ook daar kun je naar verlangen.






-----------------------------------------------


VADERS

Knuffelen gaat niet zo goed.
Ze roepen h joh, je weet het h,
en lezen de krant.

Over de rand kijken ze mee
hoe je je huiswerk doet
of niet.

Je staat versteld van
wat ze weten over de wereld.
Meer dan van jou bijvoorbeeld.

Vaders zijn zo. Ze laten niets merken
tot er iets is.
Dan leer je ze kennen als moeders.

Johanna Kruit

Uit: ALS EEN FILM IN JE HOOFD 1989


Kort commentaar:

Hier wordt positief over vaders en moeders geschreven.
Vanuit het perspectief van een kind.
Heel herkenbaar.
Een spiegel voor vaders en moeders.
Gezegend een kind met zo'n vader.
Of niet soms?






-----------------------------------------------


DEZE AARDE, WIJ HEBBEN ZE OPGEBRUIKT

Deze aarde, wij hebben ze opgebruikt:
grond, wateren, beemden, bomen,
de vrucht die smaakt, de bloem die ruikt,
en 't land waarvan wij dromen.

Wat geven wij onze kinderen mee
behalve spreuken en kogels?
Niet eens het zuivre zout van de zee
en 't zingen van de vogels.

Maar wl het gif en het haastige kruit,
en haat die alom kan passen.
Sindsdien doven de lentes uit
en dorren vroeg de grassen.

Belofte slaat over in ongeduld
voor wie geen hoop meer bewaren.
Wat zijn wij onder zoveel schuld?:
Bedriegers of barbaren?

Herwig Hensen

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1988


Kort commentaar:

Wat hebben wij met Gods goede schepping gedaan?
Is ze overal nog 'voor onze ogen als een prachtig boek' (NGB art.2)?
En dan de indringende vraag: Wat geven wij onze kinderen mee?
Zeker als westerse mensheid staan we schuldig.
We zijn geen goede rentmeesters geweest:
deze aarde, wij hebben ze opgebruikt.

Daaraan mogen we best ook denken als we bidden:
Vergeef ons onze schulden.






--------------------------------------------------


OPA

Hij heeft witte bretellen
met glimmende klippen
en hij rookt sigaren

mijn opa kan mooie
verhalen vertellen
over Egypte en z'n eerste auto
en over de oorlogsjaren

hij schildert vogels
met waterverf
en hij heeft een pensioen

en ik wil niet
dat hij ziek wordt
en pijn heeft

maar ik kan er niets
tegen doen.

Thera Coppens

Uit: TRAPPEN OM VOORUIT TE KOMEN 1986


Kort commentaar:

Dit kleinkind houdt van opa.
Jammer dat het niet heeft leren bidden.
Het denkt immers: "Ik kan er niets tegen doen."

Wat zijn onze kinderen en kleinkinderen dan rijk.
Ze hebben een almachtige Vader.
Heerlijk om ze te horen bidden, die kleintjes.
Ook voor hun opa.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Liggende Christus

-------------------------------


AFWASMACHINE

aan mijn bestek

Adieu messen en vorken, ik was jullie nooit meer af.
Het is uit tussen ons. Geen toegewijd leuteren meer
tussen zachte doeken, ik stop jullie als lastige kindertjes
in een crche, ik ben blij dat ik jullie heb,
o, ik zou jullie niet willen missen! maar nooit
meer zullen jullie als bekenden door mijn handen gaan.
Handenbindertjes! voortaan zijn jullie vaat.
Hoor eens, we moeten redelijk zijn, het gaat niet aan
die conversaties na het ontbijt, hoe was de pap,
maakte het ei erg vlekkerig, is er niet te hard
op je gebeten en was de rabarber verfrissend?

En het douwderideine lepeltje mijn deukje mijn
klein fijn mongooltje, moet jij ook door de molen?

O grote opscheplepel worden je kinderen nu voortaan
zonder aanzien des persoons door het water geslagen?

Wij moeten niet kinderachtig zijn. Warme sopjes
hebben hun tijd gehad. De wereld eist ons op
voor gewichtiger zaken. Mijn persoonlijkheid
bijvoorbeeld, moet nog ontplooid. Dat
kan natuurlijk niet met jullie, of met de kopjes.

Judith Herzberg

Uit: BEEMDGRAS 1968


Kort commentaar:

Ik ken een gezin,
dat jarenlang een afwasmachine in hun keuken ongebruikt liet.
Een mooie gedachte.
Want is de afwas nu niet juist een heel goed ogenblik
om met een van je kinderen een goed gesprek te voeren?
Een kostbaar moment.
Wat is daarvoor in de plaats gekomen,
wanneer de afwasmachine haar intrede doet?






----------------------------------------


WANNEER HET AFLIEP KWAM VASSE

Wanneer het afliep kwam Vasse,
kamde zijn vlasbaard en zette een hoge hoed op
en in zijn geklede jas
met zilveren tressen, een marechaussee van de dood,
vestigde Vasse dan onze gewijde aandacht
op de wet van het graan en het gras.
Als een traan biggelend langs de neus van de Voorstraat,
tersluiks weggeslikt om de hoek van het postkantoor,
deed hij de ronde langs onze blozende wangen.
Hoe zout is de dood en hoe zoet
ruikt het hout op de hoek van de Eiermarkt
waar Vasse zijn werkplaats heeft,
waar hij planken schaaft en ineenpast
tot tweepersoonsledikanten,
tot eenpersoons geurende kisten.

Guillaume van der Graft

Uit: HET OUDE LAND 1958


Kort commentaar:

Ik herinner me uit mijn jeugd de doodbidder of leedaanzegger.
Precies iemand als Vasse, met hoge hoed en zilveren tressen.
De marechaussee van de dood.
Zoals een traan naar beneden biggelt,
zo kwam Vasse bij elke deur met zijn verhaal. Het vers bevat tegenstellingen:
dood tegenover blozende wangen,
het zout (tranen) van de dood tegenover de zoete geur van het hout,
huwelijksbedden tegenover doodskisten,
leven tegenover dood. Treffend beschreven.




-----------------------------------


HOU VAN MIJ

Ik moet deze shampoo en dat blonde haar en licht
dat van achteren komt zodat er goud uit mijn hoofd groeit
en zakdoeken tussen de kussens van de bank mogen frotten -

ik weet wel dat ik bof met een fijn huis en alle dagen eten.
Maar in Amerika wordt er tenminste de hele dag van je gehouden:
I love you, I love you too, I want you. Bij ons valt niemand

ontroerd in je armen of belt je op om niets anders te zeggen.
Move you ass to the kitchen. I want you to afwas. I want you
to afdroog too. - Hou van mij, het is geen verzoek.

Ted van Lieshout

Uit: MIJN BOTJES ZIJN BEKLEED MET DEFTIG VEL 1990


Kort commentaar:

Weer een vers vanuit het perspectief van een puber.
Het is een schreeuw om liefde.
Geen verzoek.
Hunkering naar aanraking en warmte: bij ons valt niemand ontroerd in je armen.

O, laten we als ouders en grootouders opmerkzaam zijn.
En volop liefde geven.
Vooral aan onze pubers.






-------------------------------------------


NAAR SCHOOL

Mijn vader bracht
mij weg
en kwam een half uur
na het afscheid
weer terug
want ik vergat
mijn zakdoek.

Ik was zo blij
met zijn komst
en met de zoen
die ik onverwachts
van hem kreeg
en ik weet nog dat
ik bloosde
daar in die voorste
bank.

Altijd zou ik
die kus van Vader
onthouden
en mijn kinderen
vertelde ik
ervan.

Ook vertelde ik hun
van de juffrouw
en van de vriendelijke klank
in haar stem.

Een jaar lang was er
nabijheid
en was ik omringd
van goedheid,
een wal
om mij heen.

Geert Boogaard

Uit: EN TOCH 1977


Kort commentaar:

De scholen zijn weer begonnen. Daarom een vers met vroege schoolherinneringen.
Wat is liefde in de opvoeding toch belangrijk, zowel thuis als op school.
De dichter kan er nog enthousiast over schrijven. Fantastisch!






Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)


----------------------------------------------


IN MEMORIAM PATRIS

Mijn vader heeft de waterlaarzen aan.
Wij samen zijn de Lekdijk afgekomen.
Ik ben voor mijn verjaardag meegenomen:
hij moest vandaag bij het gemaal langs gaan.

Gemaal: dat is je vader horen noemen
die vreemde woorden van een andere taal
als hij de waterstand leest van de schaal;
te ademen in het onbenoembaar zoemen
dat gonzend omgaande aanwezig is.
n, niets te zeggen als hij bezig is:

"Dt is een man, daar kun je staat op maken".
Als op de zaken orde is gesteld
doen wij op huis aan. Een lucht van geweld:
Gorcum ligt al door wolken overkraagd.
Geen noodweer en geen wereld kan mij raken
als hij, het laatste stuk, mij op de schouders draagt.

Ida Gerhardt

Uit: DE RAVENVEER 1970

Kort commentaar:

Herinnering aan een overleden vader.
Het gedicht speelt in rivierenland.
Een vader aan het werk -niet storen-
verandert in een beschermende vader.

Moet u, net als ik, ook aan onze hemelse Vader denken:
geen noodweer en geen wereld kan mij raken?
En die Vader: Hij draagt onze elke dag!

Indringend, die laatste regels.






--------------------------------------------


GEPEST

Tegen 't raam van de veranda
met mijn neus, mijn wangen nat.
Wr gepest op school. Eerst Johan,
dan de hele klas zowat.

Ik was boos, wat zeg ik, woedend!
Maar ik zei niks. Kon ik maar!
En weer thuis, toen dacht ik stiekem:
Kreng! En pestkop! Leugenaar!

Ik kijk zomaar wat de tuin in.
Kouwe biefstuk op m=n bord.
Ja, hier sta ik dan, zo droevig
dat het bijna prettig wordt.

Andr Sollie

Uit: SOMS, DAN HEB IK FLINK DE PEST IN 1993


Kort commentaar:

Even een inkijkje in het binnenleven van een gepeste.
Verschrikkelijk voor wie het overkomt.
En het zijn er tienduizenden, dagelijks.

Verrassend is het vermogen om ook hiervan te overleven.






-------------------------------------------


SAMENZANG

We zagen gisteren nog een merel,
die kwam vlak voor het raam zitten
waarachter oma in haar wagentje -
nee jongen, zo goed als hier
hebben we het nog nooit gehad,
de mensen zijn allemaal even
aardig voor de oudjes en de kaas
krijgen we maar met moeite op,
beschuit hebben we altijd over
- voor de kleinzoon denkt oma dan -
en soms 's avonds is er zang
op de radio en zitten we samen
toch zo heerlijk te zingen
dat we alles vergeten.

T. van Deel

Uit: STRAFWERK 1969


Kort commentaar:

Verstild leven.
Hoe klein is hun wereld geworden.
Maar dankbaarheid overheerst.
Wat is zingen toch wezenlijk!
Niet alleen voor ouderen.
Pakkend getekend.






----------------------------------------


TIJDOPNAME

Op 't gras vannacht zag ik mijn ouders zitten,
luchtig gekleed in voorjaarsochtendlicht;
'k herkende hen eerst niet aan hun gezicht
maar aan hun houding, als vanouds in witte

tuinstoelen naast elkaar, hun blik gericht
verwelkomend op mij; ik kwam niet nader,
dronk het beeld in, het beeld van moeder, vader,
en achter mij groeide de toekomst dicht.

Die tuin nu wandelpark, het huis kantoor,
niets weet mij daar nog, de voetstap van vreemden
wiste door jaren heen van ons elk spoor.

En toch vannacht dat grasveld, zij daardoor
nog op hun vaste plek, nog geen ontheemden,
en wie ik werd ging in hun blik teloor.

C.O. Jellema

Uit: DROOMTIJD 1999


Kort commentaar:

De 'ik' droomde over z'n ouders.
Hij ziet ze zitten, gedetailleerd.
In het heden is hij een vreemde in het huis en de tuin van z'n jeugd.
Maar in het gedroomde verleden wordt hij door z'n ouders welkom geheten.
Gefascineerd door wat hij ziet, drinkt hij het beeld van moeder en vader in.

Herkenbaar en indringend.






--------------------------------


BEVINDELIJKE PREDIKING

O, gij uitzinnige Galaten,
Wie heeft u betoverd...?
Galaten 3:1

Dat kan ik beslist
niet meemaken,
dat God pas mijn
God wil zijn als
ik verbrijzeld ben
door de kennis en
ondervinding van mijn
gruwelijke verdorvenheid.
Ik kan met dat schamel
welbehagen onmogelijk
leven. Alsof er iets van
mijn kant zijn moet voordat
God aan mij kan beginnen.
Een uitzinnig verzinsel.

Geert Boogaard

Uit: OMDAT ER WAT VAN KOMT 1988


Kort commentaar:

Ik weet niet op de dichter een juist beeld geeft van bevindelijke prediking.
Ik denk dat er heel wat soorten bevindelijkheid zijn.
Maar als het zo is als hij schetst, dat is zijn reactie voluit gereformeerd.
Alsof er iets van mijn kant moet zijn, voordat God iets kan beginnen.





-------------------------------------------------------


NIET KLAGEN

Niet klagen
Maar dragen
En vragen
Om kracht.
Niet zorgen
Voor morgen
Bij vallende nacht.

Niet beven
Voor 't leven
Gegeven
Van God
Maar 't heden
Besteden
Naar plicht en gebod.

Niet dringen
In dingen
Door niemand bevroed.
Tevreden
Te treden
Bij 't licht op het pad
En de lamp voor de voet.

Nicolaas Beets (1814-1903)

Uit: GEMENGDE GEDICHTEN 1892


Kort commentaar:

Vooral de eerste regels zijn bekend.
Onlangs nog geciteerd door onze premier op een herdenking van de ramp van 1953.
Er is best wat op af te dingen.
Hoe wordt in sommige psalmen niet geklaagd?
Toch bevat het vers een vroomheid die het overwegen meer dan waard is.
Omdat ze voluit schriftuurlijk is.






---------------------------------------


WIT

Als ik van u moet spreken, doe ik alle mooie woorden
weg
ik wil maar liever weinig zeggen
ik wil maar liever enkele kale woorden zeggen
wat arme kale stenen, dat is mijn verhaal
mooie woorden denken alleen maar aan zichzelf, ze we-
ten van dienen niet
de goede woorden zijn arm en naakt
als Franciscus
ze zijn trouw
enkele goede woorden, dat is genoeg
want er mag niets komen tussen u en mij
eigenlijk wil ik liever met u zwijgen

J.C. van Schagen

Uit: IK GA MAAR EN BEN 1981


Kort commentaar:

Mooie woorden denken alleen maar aan zichzelf.
Ze weten niet van dienen.
De dichter gebruikt wanneer hij over 'u' spreekt, liever goede woorden.
Die zijn arm en naakt.
Want er mag niets komen tussen hem en 'u'.

Kent u dat met uw vriend, vriendin of geliefde?
Enkele goede woorden die genoeg zijn?
Of veelzeggend zwijgen?






------------------------------------------


WEGLOPEN

Ik loop de weg steeds verder weg.
Nu ben ik zonder huis.
En ieder woord dat is gezegd
duwt me vooruit.

De avond doet gordijnen dicht.
De wind trekt aan mijn haar.
Het regent wat op mijn gezicht.
Of huil ik nou? - Wat raar!

Er komt een fietser op de dijk.
Wat doet die hier zo laat?
Ik wil niet kijken maar ik kijk
tot vader voor me staat.

Ik wil niks zeggen maar ik praat.
Zijn hand ligt op mijn haar.
Kom, zegt hij, kom, het is al laat.
Stil nu maar.

Nu gaan we samen op de fiets
Ik denk aan niets.

Johanna Kruit

Uit: VANNACHT ZIJN WE VERDWENEN 1993


Kort commentaar:

Een kind loopt weg van huis.
Er zijn harde woorden gesproken.

Liefdevol en wijs handelt de vader
Gezegend wanneer je als kind zo'n vader hebt.
Gezegend zijn wij met onze Vader.






----------------------------------------


TWEE PAARDEN

Twee paarden stonden tegenover elkaar.
Het was lente en zomer tegelijk.

Tegenover en naast elkaar
lente en zomer tegelijk.
Twee paarden met het hoofd
tegen de hals van de ander.

Verloren in de warmte
van het andere lijf
kijkend naar de horizon.

Zo staan en het gras vergeten.

Remco Ekkers

Uit: HARINGEN IN DE SNEEUW 1984


Kort commentaar:

Je ziet het voor je: twee paarden.
Prachtdieren.
Moeder en veulen?
In ieder geval liefdevol geschetst.

Groot is onze Schepper!






------------------------------------


DE ZIEKE MAN

Nadat de zieke man,
zowat vier jaren door,
door iedereen was verwend geweest,
door iedereen zacht behandeld
en zacht was aangesproken, en
gewassen en in bed gelegd,
gekrabd, in bed gelegd, geraden,
gestreeld, gelaxeerd, in bed gelegd,
en iedereens zachte wil, vier jaren,
tot eigen heil had ondergaan -
daar sloot hij opns
zijn kasten, laden, ramen, deuren;
en op de buitenkant van iedere deur
plakte hij een papier,
waarop hij had geschreven:
Iedereen kan verrekken,
Ik ook.

E. du Perron

Uit: PARLANDO 1930


Kort commentaar:

Medelijden kan te erg worden.
Deze zieke is de vertroeteling moe.
Dat is ook een (vaak vergeten) kant van het langdurig hulpbehoevend zijn.

Ik las dit vers onlangs voor aan een steeds meer van zorg afhankelijke vriend. Het gaf hem de nodige pret. Hij zei: "Ik herken het wel, maar ik ben maar wt blij met de zorg van de broeders en zusters."
Gaaf, zo'n reactie!






--------------------------------


BLOEMEN GEUREN

Elke bloem heeft een speciale
geur. De roos, tulp, margriet,

narcis, leeuwebekje, heide,
lelietje van dalen, klaproos,

anjer, madeliefjes, krokussen,
de korenbloem. Niet allemaal

ruiken ze lekker. Bij voorbeeld
de anjer, die ruikt niet zo

lekker als de roos. De lelie
van dalen ruikt erg lekker.

Veel en veel lekkerder dan de
anjer. Dus ruik vooral niet

aan de anjer. Dit weten we
dan ook weer. Dag allemaal!

K.Schippers

Uit: SONATINES DOOR HET OPEN RAAM 1972


Kort commentaar:

Ik zie u denken: 'zo kan ik het ook'.
Ondertussen hebt u wel weer een gedicht gelezen.
En er over nagedacht.
Dat is winst.
Lekker luchtig tussen al die zware kost.
Ik hoop, dat u zich niet beetgenomen voelt.
Uit de laatste woorden kunt u opmaken,
dat het vers op kinderlijk niveau is geschreven.
Vandaar!








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Circus 1930


-----------------------------------


DUIKELAARTJE

Op tweetal staan is zwaar balanceren
Op het hellend vlak van ambt en eer.

Gewogen en opnieuw te licht bevonden;
Geen kerkvloer keert zijn hemelval.

Steeds dieper duikelt hij met het hart
Schommelend tussen roeping en vrees.

Zijn met lood bezwaarde benen helpen
Hem - neergeworpen, altijd weer omhoog.

Maar afgelopen zondag na de verkiezing
Kwam hij eensklaps niet meer rechtop:

Duikelde hij pardoes - hals over kop
Voorover de bank uit de eeuwigheid in,

Waar hij, liggend voor de rechterstoel,
Door God zelf overeind geholpen werd.

Anne Schipper

Uit: LITER mei 1999


Kort commentaar:

Het is heel wat: op tweetal staan en niet gekozen worden.
Er gaat heel wat spanning aan vooraf: zal ik het deze keer halen?
Ik denk, dat wordt onderschat wat een stil verdriet dit met zich meebrengt.
Ook schaamte voor vrouw en kinderen en gemeenteleden.
Misschien niet goed, niet geestelijk, maar heel menselijk.

Deze broeder is al heel wat keren afgevallen, maar hij heeft het steeds overleefd.
Nu niet. Hij tuimelt dood uit z'n bank.
En dan de scherpe tegenstelling: terstond raapt God hem op.
Hij valt, maar niet uit Gods hand.

Niet verkozen, maar wel verkoren.






---------------------------------------------


DE DRIETEENSTRANDLOPER

De zee kan het niet helpen,
in ween komt haar drift;
voor haar opwelling wijkt hij,
haar bedenking beent hij na.

Van zijn bestaan verschijnt
het vluchtig spijkerschrift,
in scheve aanloopregels,
bijna kwatrijnen.

En door haar plompverloren dweilen
worden zij weggewist.

Ieder spoor van zijn gedribbel
moet verdwijnen, of hij zich in
de drang om voort te leven
zonder nadruk had vergist.

Ed Leeflang

Uit: SLEUTELBOS 1999


Kort commentaar:

Die drieteenstrandloper is een bijzondere vogel:
Klein, vol actie, hij loopt steeds je kijker uit.
Ik las ergens: hij rent als een mechanisch speelgoedbeestje
de teruglopende golven na.

Het gedicht vertelt het spel tussen zee en vogel.
Ieder spoor van zijn gedribbel moet verdwijnen.
Rijk is Gods schepping.

Subtiel beschreven.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Kalf in maanlicht 1935


-----------------------------------------


AGENDA

Jan zeventien jaar dood schrijf ik
in mijn nieuwe agenda bij tweentwintig april

en ik weet weer hoe je stierf en hoe
ik het moeder vertelde, hoe ze toen zat en keek.

Ieder jaar schrijf ik het op.
Ieder jaar wordt je dood ouder.

Als ik het opschrijf is de dag nog leeg.

Lees ik het later dan sta je tussen afspraken,
nog stiller dan je was, maar minder broos.

Ik schrijf ook op wanneer je jarig was.
De achtenveertig jaar tussen je geboorte en je dood

liggen in mijn agenda dicht bij elkaar.
Eerst sterf je. Daarna word je geboren.

Marijke Hanegraaf

Uit: VEERSTRAAT 2001


Kort commentaar:

Hoe gedenk je gestorven geliefden?
Iedereen doet dat weer anders.

De ik uit dit vers heeft een heel eigen manier.
Jan krijgt een plaats in de agenda,
z'n dood, maar ook z'n geboorte.
Of Jan echtgenoot was of broer, is niet helemaal duidelijk.
Maar met liefde krijgt hij een jaarlijks een plaats in de agenda.
Eerst op een lege bladzij, later tussen afspraken.
Ja, want het leven gaat door.

Ook het Leven!

Indringend en weldadig van eenvoud.





----------------------------------------


BALLADE

Een elfje liep door Sprookjesland
met een twaalfje aan d'r hand.

De elfenkoning zag hen gaan
en sprak de twaalf verbolgen aan.

Mijnheer, hoe waagt een twaalf als gij
te vrijen met een elf van mij?

Zo iets is hier nog nooit gezien,
zelfs met geen negen of geen tien!

De jongen zei: Vorst, permitteer
dat ik mij even opereer.

Hij sneed een stukje uit zichzelf,
toen was de twaalf nog slechts een elf.

De vorst schreed voort, hij was voldaan.
Het elfje zag haar jongen aan.

Het elfje zag haar jongen aan
en schreiend is het heengegaan.

Gaston Durnez

Uit: HOOIKOORTS 1962


Kort commentaar:

Wat is nu de moraal van dit droevige lied?
Blijf jezelf.
Denk goed na voor je gaat voldoen aan irrele wensen van schoonpa (of -ma).
Let wel: irrele.

Door schoonpapa verkoren.
Maar liefje verloren.






----------------------------------------------


VOX HUMANA

In een klein dijkhuis staat,
ziet hij door 't uitvergrote raam,
het oude orgel bijna naakt.

Over de toetsen ligt een loper.
Tussen de twee koop'ren kandelaars
staat een gezangboek open.

Hij hoort weer het asmatisch steunen:
loflied of klaagzang - eender zeurt
deze muziek, tot hij die deur

snel weer vergrendelt. En toch,
o mocht hij nog een keer,
geknield voor 't orgelfront,

de trappers voor de vrouw bewegen
die boven hem haar psalmen zong.

J. Eijkelboom

Uit: HORA INCERTA 1993


Kort commentaar:

Een nostalgisch gedicht.
Het verleden gaat weer leven.
Je ziet het voor je.
Misschien herkent u het uit uw jeugd.

De 'hij' heeft er afscheid van genomen.
Hij wil er niet meer aan denken.
Maar de herinnering is hem te machtig.

Het orgel is veelal verdwenen;
dat is niet zo'n ramp.
Ik ben bang: ook het zingen van psalmen.
Het verdwijnen van huiselijke vroomheid,
is dat de finale stap richting geestelijke dood?






--------------------------------------------------


OPROEP

"U onlangs weer eens blauw gergerd in de trein
aan blrend GSM-volk (vaak vermomd als heren),
dat overluid uw reisgenot zat te versjteren
en niet gevoelig voor uw fronsen bleek te zijn?

Weer hele conversaties woord voor woord verstaan
met chefs, collega's, klanten, kinderen of vrouwen?
Het pochen aangehoord, het soebatten, het snauwen
en weer gedacht: "Ik zou tch...?" D er dan wat aan!

Blr voortaan t'rug, stampvoet, ga op uw vingers fluiten!
Laat z de oren van zo'n hufter ook eens tuiten!"

Jan Boerstoel

Uit: ALTIJD HET NIEMANDSDIER 2001


Kort commentaar:

Als u zich alleen met eigen koets verplaatst, gaat deze oproep u niet aan.
Maar wanneer u bent veroordeeld tot openbaar vervoer,
of er uit principe voor gekozen hebt,
kunt u er over meepraten: het blrend GSM-volk,
waartoe overigens soms ook dames moeten worden gerekend.

Of behoort u daar zelf misschien toe.
Dan onthoud ik me van verder commentaar.








Schilderij door Nederlandse schilder Tinus van Doorn (1905-1940)
Nachtvee op boot


---------------------------------------------------


EARL GREY

Drie vrouwen. De dood was hen vergeten.
Ze hielden zich verstopt
in een huis dat uitkeek op het noorden.
Daar waren ze geboren, ooit,
en jong geweest. Ze bewaarden er
in oude schoenendozen foto's,
melktanden, haarlokken en kasbons.

Ramen gingen zelden open. Tocht,
je werd er maar verkouden van.
Gordijnen fouilleerden licht
op ongewenste blikken. De feilen
van de wereld werden afgelezen
van spionnetjes en streng
van commentaar voorzien.

Eenmaal per jaar, in januari,
moesten we erheen met beste wensen.
We kregen thee. Op het trommeltje
waaruit we een boudoirtje mochten nemen,
stond een schilderij. 'Van Rubens.'
'Kijk,' zei de jongste oude vrouw
ieder jaar opnieuw, 'De Koning Drinkt.'

Willy van Doorselaer

Uit: DIT IS HET BOS, VERDWAAL HIER MAAR 1994


Kort commentaar:

Het is niet onwaarschijnlijk dat u dit soort mensen kent.
Misschien hebt u ze zelfs in de familie. Of in de familie gehad.
De tijd staat er stil. Het ruikt er naar vroeger.
Ik vraag me wel eens af: is dit een uitstervend soort?
Of is dit van alle tijden? Ik betwijfel het.
Mij zijn ze in ieder geval dierbaar.
Je vindt er vaak een schat aan eenvoudige godsvrucht.






------------------------------------------------


VADER

Als hij groot is, koop ik een auto.
Kan hij die 's zaterdagsmorgens wassen.
En een gazon. Dat moet hij dan maaien.

Oude vrouwtjes jaag ik de straat op.
Kan hij die helpen oversteken.
Knaapjes het zwakke ijs. Die moet hij
redden met levensgevaar.

Eenmaal toch moet ik het meemaken, dat ik
goedkeurend hem op de schouder kan kloppen,
diep in de ogen kijk, verlegen mompel:
Jongen, je vader is trots op je.

Anton Korteweg

Uit: VOOR DE GOEDE ORDE 1988


Kort commentaar:

Zo'n laatste zin uit te mogen spreken, dat is voor veel vaders een hoogtepunt.
Ook voor gereformeerde vaders?
Of hebben die een ander, meer verheven verwachtingspatroon?

Ik zeg nu iets stouts:
n schouderklopje doet meer dan duizend straffen!






---------------------------------------------------------


IK LEEFDE WEL NAAR VAKANTIE TOE

Ik leefde wel naar vakantie toe,
maar werd daarin al gauw vakantiemoe:
verveeld, verlangend weer naar school te gaan.
Vreugdevol brak zo'n eerste schooldag aan:
onder het zingen van 'der kan nog meer biej up'
vielen we over elkaar heen, een club
van gekken, middeleeuws. Dat was erg leuk,
maar werd al gauw verbroken voor een breuk.

Ik werd de allerbeste van de klas,
als ik een beurt met lezen had, dan las
ik zo rap dat ik de wekker werd genoemd
door meester Hassink. Blij en onverbloemd
toonde ik wat ik begreep, met veel gerucht.
Mijn wijsvinger was zelden uit de lucht.

Willem Wilmink

Uit: WAAR KOMT DAT KIND VANDAAN? 2001


Kort commentaar:

Vakantie kan niet lang genoeg duren.
Toch ontstaat bij kinderen al gauw verlangen naar school.
Wat is de mens toch een tegenstrijdig wezen!
De dichter gunt ons een kijkje in z'n jeugd.
Je ziet het voor je, zo'n leergierig knaapje.

Krijgt u ook een beetje heimwee naar uw lagere schooltijd?
Ik wel, als leerling en als meester.






----------------------------------------------------


BEDE OM BEVRIJDING


Vier stille jongens op een rij
die als in oude tijden
de reidans zouden moeten doen
voor God en voor de meiden

vier sterke jongens op een rij
die bij het zingen zwijgen
niet om een schorre keel
of meer uit schaamte voor de meiden

vier stille monden op een rij
niet stilgevallen door het lijden
aan het kruis op Golgotha,
niet door wat de mensen van Hem zeiden

gesloten kerels op een rij
die angstig het nieuwe lied vermijden
- "de vrome zwijgt in deze boze tijd"-
een enkele durft, het meest zijn het de meiden

vier stille kinderen op een rij
die "Mijn verlosser aan het kruis"verbeiden
Hem die eens hen en al die andere meiden
tot nieuw gezang voor altijd zal bevrijden

Marten Nap




Kort commentaar:

Het is helaas een bekend verschijnsel in veel kerken:
de gemeente zingt Gods lof uit het groene boekje,
maar er zijn een aantal gemeenteleden die dan zwijgen.
Ook kinderen.
Daar gaat dit vers over.
Om verdrietig van te worden.
Ook voor de zwijgers is het verdrietig..
Maar eenmaal zullen allen tot een nieuw gezang bevrijd worden.








Schilderij door Nederlandse schilder Tinus van Doorn (1905-1940)


-----------------------------------------------


SINT MAARTEN

't Was vrijdag dat ze langs de deuren gingen
De lampions en tassen lagen klaar
Ze doken in de schemering om daar
De werken van Sint Maarten te bezingen

Ik zag mijn zoontje staan op het trottoir
Een reus tussen zijn kleine volgelingen
Hij hoefde niet meer naar de bel te springen
Hij kon erbij, het was zijn laatste jaar

Het volgende jaar dan kan hij niet meer mee
Dan trekt Sint Maarten andermaal zijn degen
En hakt zijn jeugd genadeloos in twee

Dan staart hij als een puber door de ruit
Dan bromt zijn veel te zware stem mij tegen
Dan blaast de tijd zijn jongenslampje uit

Ivo de Wijs

Uit: VROEGE VOGELS VLINDERS 1989


Kort commentaar:

Ja, zo gaat dat met kinderen: kleintjes worden groot.
Ingrijpende gebeurtenis in een kinderleven.
Als kind keek je daar naar uit.
Soms zou je wel terug willen.

Maar onze toekomst trekt sterker dan ons verleden.
Gelukkig maar.






----------------------------------------------


VERZET BEGINT NIET MET GROTE WOORDEN

Verzet begint niet met grote woorden
maar met kleine daden

zoals storm met een zacht geritsel in de tuin
of de kat die de kolder in z'n kop krijgt

zoals brede rivieren
met een kleine bron
verscholen in het woud

zoals een vuurzee
met dezelfde lucifer
die de sigaret aansteekt

zoals liefde met een blik
een aanraking iets dat je opvalt in een stem

jezelf een vraag stellen
daarmee begint verzet

en dan die vraag aan een ander stellen

Remco Campert

Uit: Alle bundels gedichten 1976


Kort commentaar:

Je bent bezorgd over bepaalde ontwikkelingen.
Wat doe je dan?
Dit vers geeft een richtlijn.
Eerst bij jezelf te rade gaan.
Daarna de ander de vraag stellen die je dwars zit.

En dan hopen op een goed gesprek,
waarbij geluisterd wordt naar elkaar.
Een wijs gedicht.
Voor vandaag.





------------------------------------


HOEDJE WIP

De 'macht op het hoofd om der engelen wil' is
gewoon een hoedje, sjaal, muts of alpientje.

Vaak van vilt, maar ook van bont, zijde of wol,
met of zonder veren, pluim, linten of strik.

Meestal in gedekt grijs, beige of zwart. Soms
ook helrood en hemelsblauw, slap of gesteven,

met tijgerprint of zebramotief. Zelfs kunstfruit
siert de hoofdtooi tot een kerkelijk stilleven.

Paulus wist van de hoed en de rand; met de mode
speelt het vrome vrouwvolk onder menig hoedje.

Ach, de aanblik van een onbedekte die eredienst
en engelenwil onteert, doorboort hun ziel als

een hoedepen, dwars door hoed en haar gestoken:
de Heere ziet het hart aan, en niet het hoedje.

Anne Schipper

Uit: MAATSTAF 1995/4


Kort commentaar:

Het is niet om de spot te drijven met onze gehoede zusters.
Maar enige relativering is weldadig.
In en rondom de kerk valt gelukkig ook nog wat te lachen.




--------------------------------------


ERWTENSOEP

Mijn moeder die je verder met geen stok het ijs op kreeg
kookte in het schaatsseizoen enorme pannen erwtensoep
en deelde deze uit vanaf de steiger voor ons zomerhuisje

de soep genoot een faam tot ver achter de dijken
men reed er graag een plas voor om of kluunde zich de bramen
een enkeling trotseerde een nat pak onder de brug

slechts nmaal is zij ingegaan op een verzoek om het recept
een vage kennis wou het sturen naar zijn zuster in Amerika

in de lente kregen we een kaart: we really enjoy your erwtensoep,
we nemen elke dag een stukje bij de koffie

Ingmar Heytze

Uit: HET GING OVER ROZEN 2002


Kort commentaar:

Een witte kerst en lekker ijs om te schaatsen.
Vooral dat laatste is de wens van elke schaatsliefhebber. (Ook van Janneke denk ik. Gefeliciteerd en sterkte met je enkel.)
En dan na flinke tocht een stevig bord snert met worst.
Hollandser kan het bijna niet.

De geur van snert komt je uit dit vers tegemoet.
De dichter beschrijft de roem van z'n moeder.
Men rijdt er graag een stukje voor om.
Een geestig gedicht.
Niet alleen het slot,
maar dat vooral natuurlijk.








Schilderij door Nederlandse schilder Tinus van Doorn (1905-1940)
Demasqu 1933


--------------------------------------


WOORDJES LEREN

Jongens, heb je verdriet,
sprak toen de leraar Grieks

dan moet je woordjes leren, woordjes
leren. Hij knikte energiek

zodat er as viel op zijn vest,
maar dat was toch al vies.

Wij lachten half vertederd,
half meewarig, want tragiek

daar wist je alles van en hij,
heel oud, haast vijftig, niets.

En dat het overging als je maar
woordjes leerde, dat was iets

zo absurds, zo dolkomieks
dat het in omloop kwam als een

gevleugeld woord. Het klapwiekt
nu verdrietig om mij heen

omdat ik later woordjes leerde
waarmee je 't monster kunt bezweren

en ik hem niet meer zeggen kan
hoe ik soms naar die stem verlang,
naar dat onhandige advies.

J. Eijkelboom

Uit: KIPPEVLEUGELS 1991


Kort commentaar:

Woordjes leren tegen verdriet.
Dat kunnen gereformeerden ook:
woordjes van de psalmen;
woordjes van de catechismus;
woordjes van het Woord;
woordjes van troost;
woordjes van Christus!






--------------------------------------


HET IS VREEMD

Het is vreemd
dat ik leef
en niet n dag niet overweeg
dat ik over vier dagen
kan liggen in de grond,
dat er een man komt,
een schop in de hand,
die zand werpt op mijn kist,
ten teken dat ik voorbij ben.

Gister was ik een knaap,
die zat te vissen tussen het riet,
alleen,
meestal was ik alleen.
Morgen ben ik een man,
die ziek ligt,
tien weken lang,
wegterend aan carcinoom.

Overmorgen komen de dragers
En vatten post voor mijn huis.
Als een toren twee slaat
gaan zij naar binnen
en nemen mij zwijgend weg.
Vier kinderen zullen mij volgen,
Twee dochters en twee zonen.

Zij worden eenmaal als ik,
overal omschaduwd,
want overal is het weten
dat een leven maar even bestaat.

Nochtans is er overal licht,
want ieder etmaal is er geloof
en de hoop van zovelen
dat wij mee mogen dragen,
aan het graf waar zijn verschrikking
en aan de dood waar zijn overwinning is.

Geert Boogaard


Kort commentaar:

Mens, gedenk te sterven.
En gedenk te leven. Met Christus.
Niets kan ons van zijn liefde scheiden.
Te midden van het geloof en de hoop van zovelen.
En door de dood heen het Leven ontvangen!






--------------------------------------------


OPENT UWE MOND

Geen munt voor de zondagse collectezak,
peperde de ouderling ons diaconaal in.

Ongewijd sacrament voor de droge kelen
die uitgezongen naar verkoeling dorsten.

Bittere hostie voor alle zoetgevooisden
die de Heere prijzen met volle mond.

Wit manna dat vromen, ketters en zeloten
sabbelend in smakkende oecumene verenigt.

King - kerkvoer voor gereformeerde kaken,
een gulden die als een daalder wegzuigt.

Faam - pastille voor de hervormde smaak,
verfijnder en even fris als kortstondig.

Al gaat een pepermunt een preeklang mee:
genadetijd laat zich onzalig versnoepen.

Anne Schipper dec 1998


Kort commentaar:

Hier gaat een pepermunt een preeklang mee.
Dat zijn dan wel korte preekjes,
of de snoeper heeft een abnormaal zuigvermogen.
Als kind kreeg ik drie pepermuntjes mee, voor elk punt n.
We leven in een hoogst verwarrende tijd,
want wanneer moet een kind tegenwoordig een pepermuntje nemen
met die nieuwe preekmethode uit Kampen?






-------------------------------------------


AL DE TRANEN

Que deviennent toutes les armes
qu' on ne verse pas ?
Jules Renard

Tweemaal heb ik mijn vader zien snikken,
de eerste keer tot mijn verbazing
want ik was dan wel weggelopen
van huis, op mijn vierde, maar alleen
om de rest van de wereld te zien,
niet omdat het mij thuis niet beviel.

De tweede keer was toen hij, gezeten
in zijn leunstoel bij de Erres-radio,
hoorde hoe het Nederlandse leger
had gecapituleerd voor de Duitsers.
Ik was intussen zo oud geworden
dat ik mij hevig geneerde.

Maar veel later, toen ik wilde vertellen
hoe ik mijn vader niet meer dan twee keer
had zien huilen, kon ik halverwege
niet verder, omdat er iets was met mijn
keel, iets dat er niet uit kon, iets dat
vast bleef zitten, iets dat mij bijna verstikte.

J. Eijkelboom

Uit: HET LIED VAN DE KREKEL 1996


Kort commentaar:

Jeugdherinneringen kunnen ontroeren.
Zeker herinneringen aan tranen
van overleden ouders.

Het was een tijd
waarin een vader zijn emoties probeerde te beheersen.
Vandaar dat de spaarzame momenten,
dat z'n hart brak, bewaard zijn gebleven.
Een treffend gedicht.








Schilderij door Nederlandse schilder Tinus van Doorn (1905-1940)
Don Quichotte en Sancho Panza


-----------------------------------


ENSCHEDE HUILT

Een buurt, die wel veel zorgen had,
maar die ook vol verhalen zat,
vol humor en gezelligheid,
die buurt zijn we voor eeuwig kwijt.
Daar waar het vol van kinderen was,
verschillend van geloof en ras,
maar in hun spel gelijkgezind-
loopt nu geen enkel kind.
In de oorlog stond de stad in brand
op Pathmos, Zwik en Hoogeland:
meer dan een halve eeuw nadien
kun je daarvan nog sporen zien.
Nu is, in de heerlijke maand mei,
bij vogelzang, zo vrij en blij,
de stad opnieuw iets aangedaan
dat nooit en nooit voorbij zal gaan.
Arm Enschede, verberg je in
de armen van je koningin
en huil, want daar is reden voor
en huil dan maar aan n stuk door.

Willem Wilmink, mei 2000


Kort commentaar:

Het is vijf jaar geleden dat de Vuurwerkramp in Enschede plaats vond (13 mei 2000).
Ook de Noorderkerk werd getroffen.
Ik herinner me nog goed hoe daar in 1955 de generale synode werd gehouden.
Ik kerkte er heel wat keren om de onnavolgbare vader en zoon De Wolff te horen preken en spelen. Onvergetelijke tijden.
Wilmink bezat het vermogen in een vers ellende en ontroering te verwoorden.
Enschede is en blijft voor mij een bijzondere stad.








Schilderij door Nederlandse schilder Tinus van Doorn (1905-1940)
Dravend paardje


-------------------------------------------------


GRONINGER HOGELAND

Nauw begrensd oneindig land,
klei en gratie hand in hand.

Hoge hemel, lage grond,
die mij aan uw landschap bond.

Volle tarwe, sterke wind,
die mij aan uw kluiten bindt.

Altijd zie ik langs de dijk
Bierum, Roodeschool en Spijk.

Altijd keer ik tot u weer,
Zeerijp, Eenum, Garrelsweer.

Oude dorpen, oude stijl:
Westeremden, Oldenzijl.

Namen met een lief verleden:
Loppersum, Uithuizermeeden.

Starend over dit bedaarde
land laat ik een wensdroom vrij:

Geef ons op de nieuwe aarde
duizend bunder nieuwe klei.

Geef ons daarop, lieve Heer,
Zeerijp, Eenum, Garrelsweer.

Geef ons in dat eeuwig heden
een vernieuwd Uithuizermeeden.

Geef ons Roodeschool en Spijk
in de kromming van de dijk.

Geef ook Bierum, Oldenzijl,
Westeremden eeuwig heil.

Geef ons door uw trouw verbond
hoge luchten, zware grond.

En als ik hier dan weer sta,
naast U door de kluiten ga,

knijp ik in uw Vaderhand:
dank voor dit oneindig land.

Hans Werkman




Kort commentaar:

Wie het voorrecht ten deel gevallen is in het noorden van ons land te zijn geboren
en wiens wieg gestaan heeft in Munnekezijl,
kan niet anders dan houden van dit vers.
Ik hoop, wanneer u minder bevoorrecht bent dan ik,
dat u nochtans kunt genieten van dit hoogtepunt van christelijke dichtkunst.






-------------------------------------


NIET GAUW GOED

Hoe ondankbaar in dit land
is het vak van predikant.
Altoos eist men van zo'n knaap
zeven poten aan n schaap.

In het geestelijke werk
moet hij vaardig zijn en sterk,
doch, daarnaast, de dienst des Heren
vakbekwaam organiseren.

Gaat hij veel op huisbezoek,
'dominee leest nooit een boek',
maar studeert hij steeds nog verder,
heet-ie 'leraar, maar geen herder'.

Als hij in de kerkeraad
zich - bescheiden - gelden laat,
is de weleerwaarde man
een 'dictator' en 'tiran'.

Maar wanneer hij daarentegen
ieder lid van dit college
in zijn waarde laat, verluidt:
'Er gaat weinig van hem uit.'

Als hij 't leven ernstig neemt,
is hij 'stijf' en 'wereldvreemd'.
Is hij vlot bij spel en sport,
dan komt hij waardigheid te kort.

Streeft hij met de beste intentie
naar wat kansel-eloquentie,
men weet smalend te vertellen
dat hij zich staat aan te stellen.

Zo met angstvalligheid
alle retoriek vermijdt,
is de goeie man voorzeker
'saai' en 'droog' en 'geen goed spreker'.

Legt hij zich - met mate - toe
op liturgie, 't heet 'Rooms gedoe',
maar zo niet, dan heeft hij weer
'geen gevoel voor stijl en sfeer'.

Is hij voluit theoloog,
prompt zegt men: 'Hij grijpt te hoog.'
Tracht hij populair te spreken,
men zegt: 'Praatjes maar geen preken.'

Weegt bij hem een enkele keer
't leven zwaarder dan de leer,
hem dit scherpe vonnis wacht:
'ethisch', 'dierbaar' en 'halfzacht'.

Wil hij 't vrome volk vergaderen
rond de leer der Dordtse vaderen,
stellig treft hem dit verwijt,
dat het hart er zo bij lijdt.

Werkt hij echter van de stoel
op het innerlijk gevoel,
heel het kerkelijk publiek
zegt misprijzend: 'vaag-mystiek'.

Als hij wijsheid heeft vergaard
uit de leer van Karl Baart,
klinkt hem tegen: 'Geeft u zo
de genade niet cadeau?'

Legt hij somtijds in zijn lering
een accent op de bekering,
ach, dan is het ook weer mis,
wijl zulks 'methodistisch' is.

Is hij scherp in zijn reactie
op Anselmus' satisfactie,
dan doet hij - zo wordt gemord -
de gerechtigheid te kort.

Wat hij laat of wat hij doet,
nooit en nimmer is het goed,
te allen tijd rust op zijn werk
't kritisch oog van volk en kerk.

Daarom: heil de predikant
die - 't klinkt vreemd in dit verband -
heel dit heksenwerk verricht
met een opgewekt gezicht.

Nicolas Episcopus

Uit: Wij hebben hier een prima domineetje
Verzameld door Hans Werkman 1997



Kort commentaar:

Paulus heeft het over een schat in een aarden vat.
Maar zo heeft God het wel gewild.
Dus laten de aarden vaten maar rustig doorwerken in dienst van hun Zender.
Zich welbewust van hun eigen broosheid. Maar ook met een flinke laag glazuur.








Schilderij door Nederlandse schilder Tinus van Doorn (1905-1940)
Koets voor hel verlicht huis


-------------------------------------

MIJN VROUW



Ik zit boven. Ik kijk uit het raam,
zie mijn vrouw eraan komen fietsen,
aan haar stuur twee bungelende tassen.
Ik zwaai dus maar extra hartelijk.

Ik ben haar zo veel al verschuldigd
en straks weer wat ons weer een week
op de been houdt: andijvie, grapefruit,
aardappels, Spa rood en yoghurt.

Ze kan niets terugdoen, natuurlijk.
Ze knikt dus maar als ze haar man
zo raar naar haar ziet zwaaien
en denkt er het hare van.

Anton Korteweg

Uit: IN HANDEN 1997



Kort commentaar:

Wanneer je je als commentator nogal herkent in een 'ik', moet je niet te veel zeggen. Het is mogelijk dat meer lezende mannen zich in dit vers herkennen. In ieder geval in deze regel: 'Ik ben haar al zo veel verschuldigd.'

Man en vrouw blijven op zekere hoogte vreemd aan elkaar, want vrouwelijk is anders dan mannelijk. Prachtig die laatste regel: en denkt er het hare van.





---------------------------------------------

WERKSTER


Zij kent de onderkant van kast en ledikant,
ruwhouten planken en vergeten kieren,
want zij behoort al kruipend tot de dieren,
die voortbewegen op hun voet en hand.

Zij heeft zichzelve aan de vloer verpand,
om deze voor de voeten te versieren
van dichters, predikanten, kruidenieren,
want er is onderscheid van rang en stand.

God zal haar eenmaal op Zijn bodem vinden,
gaande de gouden straten naar Zijn troon,
al slaande met de stoffer op het blik.

Symbolen worden tot cymbalen in de
ure des doods - en zie, haar lot ten hoon,
zijn daar de dominee, de bakker en de frik.

Gerrit Achterberg (1905-1962)

Uit HOONTE 1949


Kort commentaar:

Hoe een zo nederig beroep zo'n prachtig vers kan opleveren!
In de eerste regel zien we haar aan het werk, onvergetelijk.
In de eerste twee strofen wordt de lage status van haar beroep verder uitgewerkt.

In het tweede deel van het gedicht vinden we de werkster op Gods bodem,
in de hemel. Wel een tegenstelling met regel 1.
Daar bevond ze zich op de bodem (vloer) van dichters, predikanten, kruidenieren.

De werkster is op weg naar Gods troon.
Ze is in jubelstemming, ze maakt muziek met haar aardse attributen: stoffer en blik.
Dan volgt die schitterende regel: symbolen worden tot cymbalen.
Door en in de dood wordt alles op z'n kop gezet.

De vroegere werkgevers van de werkster staan bij het graf, haar lot ten hoon.
Alsof er niets veranderd is.
Zij weten niet van de verhoging van de werkster en van haar feest voor God.

Hoe zit dat met de dichter en de frik?
Dat zijn n en dezelfde persoon, namelijk Achterberg himself, die zowel schoolmeester als dichter was.

Dit vers behoort voor mij tot de mooiste verzen van de christelijke dichtkunst.






------------------------------------


DE LAATSTE BRIEF


De wereld scheen vol lichtere geluiden
en een soldaat sliep op zijn overjas.
Hij droomde lachend dat het vrede was
omdat er in zijn droom een klok ging luiden.

Er viel een vogel die geen vogel was
niet ver van hem tussen de warme kruiden.
En hij werd niet meer wakker want het gras
werd rood, een ieder weet wat dat beduidde.

Het regende en woei. Toen herbegon
achter de grijze lijn der horizon
het bulderen - goedmoedig - der kanonnen.

Maar uit zijn jas, terwijl hij liggen bleef,
bevrijdde zich het laatste wat hij schreef:
liefste de oorlog is nog niet begonnen.

Bertus Aafjes (1914-1993)

Uit HET GEVECHT MET DE MUZE 1974


Kort commentaar:


Oorlog is wreed, vanaf het eerste schot.
Wreed, omdat aan liefde een abrupt eind komt.
Zoals in dit sonnet.
De soldaat wordt getroffen door een granaat:
'een vogel die geen vogel was'.
Zijn laatste brief aan zijn liefste maakt een bevrijding mee,
terwijl de wereld aan een oorlog begon.






------------------------------------------------

BEKERING

Gij hebt het hoog geheim doorbroken, Here Jezus,
tussen ons en de Vader, naar Uw Woord
mogen wij zonder zonde zijn en nieuwe wezens,
wat er ook in ons leven is gebeurd.

Ik deed van alles wat gedaan kan worden
het meest misdadige - en was verdoemd.
Maar Gij hebt God een witte naam genoemd,
met die van mij. - Nu is het stil geworden,
zoals een zomer om de dorpen bloeit.

En moeten ook de bloemen weer verdorren:
mijn lenden zijn omgord, mijn voeten staan geschoeid.
Uit Uwe hand ten tweeden maal geboren,
schrijd ik U uit het donker tegemoet.

Gerrit Achterberg (1905-1962)

Uit: EN JEZUS SCHREEF IN 'T ZAND 1947


Kort commentaar:


Voor het gemak ga ik er even van uit dat de Achterberg het over zichzelf heeft.
Hij heeft in 1937 een crime passionel gepleegd op zijn hospita met wie hij een relatie had. In een vlaag van verstandsverbijstering!
Hij is daarop veroordeeld tot tbs.
Het leven in een psychopatenkliniek was voor hem, de fijngevoelige, een hel.

In dit bijzondere vers beschrijft hij dat het tussen hem en de Here God weer in orde is gekomen.
Hij weet van het wonder van zondevergeving.
Hij spreekt zelfs van de witte (zuivere, gezuiverde) naam.

Het mooie van dit vers is dat de Here erin centraal staat.
Direct al bij de inzet: Gij hebt het hoog geheim doorbroken, Here Jezus.
En in strofe 2: Gij hebt God een witte naam genoemd.
En in het slot: Uit uwe hand ten tweeden maal geboren.

Hier wordt goed over God gesproken.
Wat er precies is gebeurd tussen de ik en God weten we niet.
Dat hoeven we ook niet te weten.

En ding is zeker: het is weer goed gekomen door Christus.
Dat is toch het beste wat een mens kan overkomen?








Schilderij de de Nederlandse schilder Tinus van Doorn (1905-1940)
Sint Juttemus


-------------------------------------------------
DESME

De mens is voor een tijd een plaats van God.
Houdt geen gelijkteken nog iets bijeen,
dan wordt hij afgeschreven op een steen.
De overeenkomst lijkt te lopen tot
deze voleinding, dit abrupte slot.

Want God gaat verder, zwenkend van hem heen
in zijn millioenen, God is nooit alleen.
Voor gene kwam een ander weer aan bod.

We zijn voor hem een vol benzinevat,
dat hij leeg achterlaat. Hij moet het kwijt,
al de afval, met zijn wezen in strijd.

Sinds hij zich van de schepping onderscheidt,
gingen wij dood en liggen langs het pad,

wanneer niet Christus, koopman in oudroest,
ons juist in zo'n conditie vinden moest;
alsof hij met de Vader had gesmoesd.

Gerrit Achterberg

Uit: VERGEETBOEK 1961


Kort commentaar:


En van m'n meest geliefde docenten, dr. H.A.Wage uit Leiden, vond dit het moeilijkste vers van Achterberg.
Vooral door de titel en die wonderlijke eerste regel.

Ik denk dat er zoiets staat als: zolang de mens leeft, gaat God met hem om. God woont als het ware bij hem, verbindt Zich met hem.

Wij zouden liever zeggen: mag hij bij God in zijn wereld wonen.

Maar Achterberg schreef op het scherpst van de snede. De mens is voor een tijd (zolang hij leeft) een plaats van God (waar God zichtbaar is, waar Hij verkeert, waar Hij woont).

Als de mens sterft dan wordt hij afgeschreven en krijgt een steen op z'n graf met een grafschrift.

Het overeenkomstige (het gelijkteken) tussen God en mens, namelijk het leven, wordt door de mens beindigd.

Maar de Levende God gaat verder met een ander uit de miljoenen andere mensen. Zo heeft Hij altijd een metgezel.

De mens is voor God een vol benzinevat, vol kracht en energie.
Maar als het leeg is, is het waardeloos oudroest.
God is de Levende.
Het dode is in strijd met zijn wezen.

Sinds de schepping (zondeval) gaan wij dood en liggen als afval langs de weg.
En dan komt in de laatste prachtige strofe onze Verlosser, Christus, die ons, verloren zondaren, opkoopt tot zijn eigendom.

Alsof Hij met de Vader had gesmoesd, alsof Hij een geheime afspraak heeft met zijn Vader, over de verlossing van de mens. Ik moet hier denken aan het grote geheim van Gods verkiezing in Christus.

In Efeze 1,4-6 lezen we daarover:
"In Christus immers heeft God, voordat de wereld gegrondvest werd, ons vol liefde uitgekozen om voor Hem heilig en zuiver te zijn, en Hij heeft ons naar zijn wil en verlangen voorbestemd om in Jezus Christus zijn kinderen te worden, tot eer van de grootheid van Gods genade, ons geschonken in zijn geliefde Zoon."

En dan die duistere titel.

Vaak is zo'n titel bij Achterberg meerduidig.
Desme is afgeleid van het Latijnse Deus=God. Het vers gaat over God. Vandaar.

Tegelijk is het desme een wijsgerige richting die leert dat God wel de wereld heeft geschapen met eigen wetten en structuren. Maar dat Hij deze verder heeft losgelaten.
Het desme wordt ook wel uitgelegd met het beeld van een klokkenmaker.
Zoals een klokkenmaker een mooie Friese staartklok bouwt, het gewicht optrekt en de klok loopt verder vanzelf, zo schiep God de wereld en verloopt alles op rolletjes via de wetten van oorzaak en gevolg. Men spreekt in dit verband wel van klokkenmakersgeloof.

We moeten in dit vers geen potische verwoording zoeken van dit klokkenmakersgeloof.
Ik denk dat Achterberg speelt met dat begrip Desme.
Alles loopt via Gods plan, het plan van onze verlossing, waarover de Zoon met de Vader had gesmoesd. Dat is onweerstaanbaar, want er zit Goddelijke dynamiek achter. Het plan van de verkiezing in Christus is onwederstandelijk, zouden onze vaderen zeggen. Het heeft z'n eigen geheime wetten.






----------------------------------

DE DICHTER IS EEN KOE


Gras... en voorbij het grazen
lig ik bij mijn vier poten
mijn ogen te verbazen,
omdat ik nu weer evengrote
monden vol eet zonder te lopen,
terwijl ik straks nog liep te eten,
ik ben het zeker weer vergeten
wat voor dier ik ben - de sloten
kaatsen mijn beeld wanneer ik drink,
dan kijk ik naar mijn kop, en denk:
hoe komt die koe ondersteboven?
Het hek waartegen ik mij schuur
wordt glad en oud en vettig op den duur.
Voor kikkers en voor kinderen ben ik schuw
en zij voor mij: mijn tong is hen te ruw,
alleen de boer melkt mij zo zalig,
dat ik niet eenmaal denk: wat is hij toch inhalig.
's Nachts, in de mist, droom ik gans onbewust
dat ik een kalfje ben, dat bij de moeder rust.

Gerrit Achterberg

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1991


Kort commentaar:


Je vraagt je misschien af: neemt de dichter zichzelf wel serieus door zich te vergelijken met een koe?
Nu moet je niet denken, dat het een dichter aan zelfspot ontbreekt en dat hij de hele dag naast zijn schoenen loopt met z'n hoofd in de wolken.

Wat een dichter, en zeker Achterberg, kenmerkt is een zekere onbevangenheid., een andere manier van kijken.
Dat zien we in de beschrijving door de (menselijke) ogen van deze koe. De koe vertelt over zichzelf!
Daardoor krijg je een verrassend vers.






---------------------------------

DIRECTEUR


Vanmorgen heb ik hem zien fietsen door de lanen.
Zijn bril flikkerde in de zon.
Er schoot een scherpte door mijn ingewanden,
omdat hij mij gevangen houden kan

zolang hij wil, want duizend wegen leiden
naar Rome, n verkeerd gekozen woord
staat nog dezelfde avond in 't rapport
en blijft bewaard tot aan het eind der tijden.

Onmacht en rechtloosheid ontbinden
de ziel, die langzaam onpersoonlijk wordt.
Zo zal ze beter passen in het blinde
systeem van kaarten, dat zijn tafel torst.

Verraden krachten richten zich op deze
mens met het enige tekort
dat hij mij zlang zal genezen
tot ik een ander word.

Gerrit Achterberg

Uit BLAUWZUUR 1969


Kort commentaar:


Op 15 december 1937 heeft Gerrit Achterberg zijn hospita die tevens zijn geliefde was, gedood en haar dochter verwond. Hij is veroordeeld tot tbs.
Toen de bundel verscheen verbleef hij in de Christelijke Rekkense Inrichtingen bij Eibergen. Het verblijf hier was niet bepaald een lolletje.

Achterberg moest eerst buiten werken, maar dat viel hem erg zwaar. De directeur was hem welgezind en gaf hem een baantje in de bibliotheek van de inrichting, gesoleerd van de criminelen.

Achterberg schreef een bundel over zijn verblijf in aldaar, getiteld Blauwzuur.
Blauwzuur is acuut, dodelijk vergif. Dus deze titel geeft aan hoe moeilijk hij het daar gehad heeft.

De laatste regel luidde eerst anders: tot ik mij op hem stort.
De directeur maakte daar in een gesprek bezwaar tegen, waarop Achterberg het veranderde in: tot ik een ander word.








Schilderij van de Nederlandse schilder Tinus van Doorn (1905-1940)
Fortune 1933

---------------------------------

EBEN HAZER


Besloten zaterdagavond bij ons thuis.
Mistvoeten liepen sluipend langs de schuur.
Er was geen ziel meer buiten op dat uur;
de blauwe boerderij een dichte kluis.

Daar woonden wij bijeen met man en muis.
Door koestalraampjes viel een richel vuur
uit goudlampen op deel, eeuwig van duur
en stil van lijnkoeken en hooi in huis.

Mijn vader celebreerde er de mis:
de koeien voeren, plechtig bij de koppen.
Hun tong krult om zijn handen als een vis.

Een schim, diagonaal tot in de nokken.
Godsdienst hing zwaar tegen de hanebalken.
Zijn aderen beginnen te verkalken.

Gerrit Achterberg

Uit: VERGEETBOEK 1961


Kort commentaar:


Achterberg was een boerenzoon uit Langbroek.
Hij kwam uit een zwaar-bevindelijk gereformeerd milieu:
"Godsdienst hing zwaar tegen de hanebalken."

Mooi beeld: als z'n vader koeien koekjes voert,
vergelijkt Achterberg dat met het celebreren van de mis,
waarbij vroeger de priester de ouwel op de tong van de misganger legde.

De titel betekent: zover heeft de Heer ons geholpen (1 Sam:7,12).
Het is een naam die je nu vaak op schepen van zware gereformeerden tegenkomt.
De boerderij waar Achterberg opgroeide heette anders nl. "Klein Jagerstein" aan de Langbroekerdijk.






------------------------------------

EN JEZUS SCHREEF IN 'T ZAND


Jezus schreef met Zijn vinger in het zand
Hij bukte Zich en schreef in 't zand, wij weten
niet wat Hij schreef, Hij was het zelf vergeten,
verzonken in de woorden van Zijn hand.

De schriftgeleerden, die Hem aan de tand
hadden gevoeld over een vrouw, van hete
hartstochten naar een andere man bezeten,
de schriftgeleerden stonden aan de kant.

Zondig niet meer, zei Hij, ik oordeel niet.
Ga heen en luister, luister naar het lied.

En Hij stond recht. De woorden lieten los
van hun figuur en brandden in de blos

waarmee zij heenging, als een kind zo licht.
Zo geestelijk schreef Jezus Zijn gedicht.

Gerrit Achterberg

Uit: EN JEZUS SCHREEF IN 'T ZAND 1947


Kort commentaar:


Dit vers is gebaseerd op Joh.8,1-11.
Het verhaal spreekt voor zichzelf.
Het vers ook grotendeels.
Er staan toch wat merkwaardige regels in:
Zoals in strofe 1: Hij was het zelf vergeten.

Mooi in strofe 3: Ga heen en luister, luister naar het lied..
Daarmee suggereert de dichter dat Jezus een gedicht, een lied, schreef.

Ook fraai: ze ging heen, als een kind zo licht!





----------------------------------

FALL-OUT


Kan, vervloekt na broedermoord, terstond
van de aardbodem, van de grond verdreven,
die hem de vrucht des velds niet meer wou geven,
Kan was bang dat doodsloeg wie hem vond.
Hij riep het uit: mijn zonden zijn te groot.

Maar God stelde een teken, dat geen hond
hem aan zou raken op straffe van zeven
keren vervloekt te worden, een verbond
om in 't verborgen verder mee te leven.

Hij woont, door een Ausweis gedekt van God,
onder het paradijs, in het land Nod.
Bekent zijn huisvrouw volgens het gebod.
Wint Henoch. (Niet die wandelde met God
z'n eigen dood voorbij, cherubs ten spot.
Dat was een neef. Van hem stamt Christus af,
die voor ons stierf en oprees uit het graf.)

Hij bouwt Henoch, een stad, rondom zijn lot.
Uit deze linie komt het orgel voort
en worden voor het eerst harpen gehoord;
reuzen gezien; mannen van naam, Nimrod.
Totdat de zondvloed zich erover stort.
Babel en Ninev. De spraak verwart.

Gerrit Achterberg

Uit VERZAMELD WERK 1963


Kort commentaar:


Dit vers vertelt het verhaal van Kan uit het begin van Genesis.
Het gedicht bevat twee problemen: aan het begin en het slot.

Wat moeten we met de titel: Fall-out. Het is de radio-actieve neerslag die valt bij een atoombomexplosie. Misschien kan je zeggen, dat het leven van Kan grondig verwoest wordt na het doden van z'n broer.
Hij wordt vogelvrij verklaard, een uitgestotene.
Weliswaar met een Ausweis van God. Ausweis is een woord uit wo2, dat zoveel wil zeggen als een identiteitskaart, een paspoort.
Fall-out kan ook een woordspeling zijn van: eruit gevallen, uit z'n vertrouwde familieomgeving.
Bij zo'n titel moet je beide betekenissen laten meespelen.

Het tweede probleem is Ninev. Bij Babel verwarde de spraak. Maar wat heeft Ninev ermee te maken?
Babel en Ninev waren beide wereldsteden vol goddeloosheid, vol autonome mensen, die het zelf wel uitzochten. Vol van Kans.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940
Christus aan het kruis


--------------------------------------

REIZIGER 'DOET' GOLGOTHA

I
Zij hebben Hem, zonder zich af te vragen
of Hij het kon verdragen,
met nagels aan een kruis geslagen.

En toen Hij daar te lijden hing,
- een spijker is een lelijk ding -
zei Hij: Vader vergeef het hun.

Zei Hij: ze weten niet wat ze doen.
Het was hun er immers om te doen,
om eens te zien, wat of Hij nu zou doen!

Zo heeft Hij nog voor hen gebeden,
en in Zijn sterven aan hen meegegeven
een alibi voor hun geweten.

En ik stond in de verte quasi wat te praten
met 'n paar onnodige, onnozele soldaten.
Ze deden immers toch, wat ze niet konden laten.

Maar Hij beriep zich op het allerlaatste:
de handen van Zijn Vader; - nog voor Pasen
moest ik me naar mijn schip in Jaffa haasten.


II Toen heb ik - 't was op Cyprus - in de krant gelezen:
J.v.N., Christus geheten,
is. na voor drie dagen gekruist te wezen,
zoals onze geachte lezers weten,

niet in zijn graf gevonden: het was open.
Hardnekkige geruchten lopen,
dat Zijn discipelen de wacht beslopen,

toen deze sliep, en zo het lijk ontvreemdden.
Gexalteerde vrouwen echter meenden,
dat zij Hem zagen wandelen door de beemden;

Maria moet gestameld hebben: Here!
Er zijn ook vissers, die beweren:
Hij heeft met ons gegeten bij de meren.

Maar dit is van bevoegde zijde wedersproken.
Men late zich geen knol voor een citroen verkopen.


III
Rome. - Het anker valt. Wij varen thuis.
Ik spoed mij naar de thermen, word ontluisd
van reis en roes en in mijn eigen huis

bij vrouw en vuur en radio gezeten,
ben ik alras Christus en kruis vergeten.
... Toen heeft een S.O.S. mijn ziel doorreten:

'Mijn Geest wordt uitgestort op alle vlees.
Wie niet voor Mij is, is tegen Mij geweest',
seint een Geheime Zender wit en hees.

Weer onder zeil, over de eenzaamheden
van oceanen die mij van U scheiden,
Christus, wil mij verschijn aan den einder.

Gerrit Achterberg

Uit EILAND DER ZIEL 1939


Kort commentaar:


Drie verzen: Goede Vrijdag (op Golgota), Pasen (op Cyprus) en Pinksteren (te Rome).
De ik in deze verzen verplaatst de gebeurtenissen van toen naar vandaag door middel van anachronismen: radio, krant.

Daardoor krijgen de verzen een grote directheid.
De heilsfeiten zijn actueel, voor iedereen.
Er wordt een keus gevraagd!

De ik bidt of hij Christus mag ontmoeten.






-------------------------------

THEBE

Met leven toegerust voor beiden,
liep ik vannacht de gangen in
die naar u leiden.
Het ondergronds geburchte droeg
een stilte, die met tegenzin
mijn tred verdroeg.

De muren stonden als verzadigd
van ruige schimmel; lucht en licht,
voorgoed beschadigd,
beten mij uit; de wil alleen
bij u te zijn in 't jongst gericht,
hield mij ter been.

Het labyrinth verliep in schroeven
van eender, blinder cirkeling.
U ten behoeve?
Ik weet niet meer hoe lang ik ging.
Hoe brachten zij, die u begroeven,
zover een ding?

Totdat mijn voeten op u stuitten:
uit een volslagen duisternis
zag ik uw ogen opensplijten;
uw handen, die ik niet kon tillen,
voelde ik langs het leven strelen,
dat in mij sloeg;
uw mond, in dood verholen, vroeg.

Een taal waarvoor geen teken is
in dit heelal,
verstond ik voor de laatste maal.

Maar had geen adem meer genoeg
en ben gevlucht in dit gedicht:
noodtrappen naar het morgenlicht,
vervaald en veel te vroeg.

Gerrit Achterberg

Uit THEBE 1941


Kort commentaar:


Een belangrijk thema in het werk van Achterberg is wat men noemt: de gestorven geliefde. Met haar probeert de dichter in contact te komen. Het was een obsessie voor hem. Een vorm van gekte, van waanzin.
Heel aangrijpend. Het was voor hem heel reel.

Men noemt het ook wel het Eurydice-motief. In de Griekse mythologie probeert Orpheus zijn gestorven geliefde Eurydice uit de onderwereld terug te halen, wat mislukt.

De ik uit de verzen van Achterberg probeert de dood van de 'u' of de 'gij' ongedaan te maken.
Hij zoekt hereniging met haar.
Hij doet dat op vele manieren: via de herinnering, via de droom en via het gedicht, om maar enkele te noemen.
In Thebe zoekt hij haar via de droom.

Waarom heet het vers Thebe?
Thebe lag bij een bekende Egyptische dodenstad.
Op de westelijke oever van de Nijl, tegenover Luxor, vindt men heel wat dodentempels.
De heuvels zijn er vol met koningsgraven, graven van edelen of ook van eenvoudige volksmensen.

We lezen een aangrijpende beschrijving van de afdaling van de ik in een ondergronds geburchte, het dodenrijk.
Het is zijn sterke verlangen 'bij u te zijn in 't jongst gericht', wanneer levenden en doden elkaar weer ontmoeten.
Hij bereikt de 'u', maar zijn missie mislukt helaas.

De ik realiseert zich dat voor de taal van de dode geliefde 'geen teken is/ in dit heelal'.
Hij is niet in staat haar met het woord tot leven te wekken.
En hem ontbreekt de adem om nog langer bij haar in het dodenrijk te blijven.
Hij vlucht in het gedicht ('noodtrappen'), dat nu het verslag wordt van een fiasco.
In de slotregels ontwaakt de 'ik'.

Elke keer als ik dit vers lees grijpt het me weer aan.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940
Gebroken viool


-----------------------------

BEUMER & CO

Hoeken met huisgeheimen
komen bloot.
De vloeren schamen zich dood.
De lamp hangt laag en groot,
want de tafel is weggenomen.

Zij, die naar boven komen,
breken blind kapot
wat was in slot, ontnomen
wordt elk ding aan zijn lot;
maar de liefde is uit God,
en God is liefde. Amen.

De deur die binnen was,
is buitendeur geworden.
Onder de hand der horde
sterft het glas.

De spiegel met eeuwig licht
zwicht langzaam voorover,
en doet de kamer dicht.
Er ligt spinrag over.

Waar divan en donker stonden,
is, hun geheim ten spot,
een vrouwenschoen gevonden;
maar de liefde is uit God.
En buiten zullen staan de honden.

Gerrit Achterberg

Uit VERZAMELDE GEDICHTEN 1963


Kort commentaar:


J.K.van Eerbeek schreef een roman Beumer en Co (1937), over een verhuizer. Dit vers heeft daarmee te maken.
Beschreven wordt hoe een verhuizer een huis ontruimt en wat er dan gebeurt met zo'n huis.
Het gaat er in de ogen van de dichter niet bepaald zachtzinnig aan toe.
Ze breken blind kapot en onder de horde sterft het glas.
Gedetailleerd wordt de situatie getekend, zoals die zich voordoet vanuit het gezichtspunt van de dichter.

Wat opvalt is de vervreemding. Dingen worden omgekeerd aan wat ze waren: binnendeur wordt buitendeur enz.

Het huis met de diverse vertrekken en meubels vertelt het verhaal van een leven dat er eens is geleefd.

In de 2de strofe en de slotregels wordt verband gelegd met het NT: 'Maar de liefde is uit God,/ en God is liefde. Amen. Dit verwijst naar 1 Joh.
Ook de honden die in de slotregels buitengesloten worden verwijzen aar het NT: naar de buitenstaanders uit Opb 22,15: honden, tovenaars en ontuchtigen, moordenaars en afgodendienaars.

Ik ben van mening dat ook hier weer het motief van de gestorven geliefde de sleutel tot het verstaan van dit vers is. Achterberg probeert haar overal op te roepen.
Misschien was ze in dit huis. De verhuizers maken het hem onmogelijk haar te vinden. Ze is natuurlijk gevlucht. Er rest nog een vrouwenschoen.

Hij ziet de verhuizers als vijanden die hem beletten zijn geliefde te ontmoeten. Een horde, honden zelfs.

Ook weer een fascinerend vers.






----------------------------------

ONLAND


In 't onland stond een hert zo groot als God.
Men kon ook zeggen klein als duimelot.
Tussen zijn horens flikkerde een kruis.
Het sprak, en ik werd minder dan een muis:

Geen jager ooit spandeert aan mij een schot,
want ik zit vogelvrij in het complot.
Hoe meer je op me schiet, des te meer kruis
er in mij opschiet. Lever het bewijs.

Ik legde aan. Maar uit de struiken trad
de heilige Hubertus die daar zat.
Hij schreeuwde lachend: Zonde van je kruit.
De jachttijd is gesloten. Weg die spuit.

Ik zette het geweer tegen een boom;
een achterlader, nog van mijn oudoom.







HOREB


We zijn er bij gaan zitten op het mos
en deden alle twee de schoenen los.
Er klonken een paar woorden over 't weer,
die snel verzwonden in de atmosfeer.

Onder het kreupelhout verschoot een vos.
Ik zag de bomen niet meer door het bos.
Het hert sprong naar ons toe, licht als een veer,
en legde zich voor St.Hubertus neer.

Hij zei: Aanbidden wij, op deze plek.
En ook het dier boog daar de ranke nek.

Belijden wij. En we beleden schuld,
getroffen door Gods kinder-katapult.

Geef Gode eer. Wijd open mond en bek,
hebben wij daar staan zingen als een gek.

Gerrit Achterberg

Uit SPEL VAN DE WILDE JACHT 1957


Kort commentaar:


De gedichten Onland en Horeb volgen op elkaar in de cyclus Spel van de wilde jacht. Die cyclus laat ik hier onbesproken.

Het vers Onland (moerasachtig gebied) spreekt voor zichzelf.
Het verhaal wordt losjes verteld, je moet er een beetje om lachen.

In het gedicht Horeb lezen we hoe God zich aan de jager openbaart, zoals in het OT aan Mozes bij de brandende braamstruik (Ex.3,1).
Ook hier zet die lacherige toon zich voort.

Het gaat over duimelot, over een kinderkatapult enz.
Wat bij de Horeb en de braamstruik loodzwaar van ernst was, is hier eerder wat luchthartig beschreven.

De situatie is ook ontspannen.
De jager en Sint Hubertus zitten met de veters los (niet de schoenen uit, zoals bij Mozes) en ze babbelen over het weer.

Dan vertelt het vers hoe God zich aan de jager openbaart als eertijds aan Mozes op de berg Horeb.
De ontmoeting met God leidt tot bekering van de jager.
Dat blijkt uit zijn reactie. Het lijkt wel een eredienst met aanbidding, schuldbelijdenis en lofprijzing.

De toon is typerend voor Achterberg. Hij durft wel wat te zeggen en geneert zich niet voor ongebruikelijke woorden en beelden.
Dat maakt zijn pozie zo bijzonder.






------------------------------------------

VOOR EEN DAG VAN MORGEN


Wanneer ik morgen doodga
vertel het aan de bomen
hoeveel ik van je hield.
Vertel het aan de wind,
die in de bomen klimt
of uit de takken valt, hoeveel ik van je hield.

Vertel het aan het kind,
dat jong genoeg is om het te begrijpen.
Vertel het aan een dier,
misschien alleen door het aan te kijken.
Vertel het aan de huizen van steen,
vertel het aan de stad,
hoe lief ik je had.

Maar zeg het aan geen mens.
Ze zouden je niet geloven.
Ze zouden niet willen geloven dat
alleen maar een man alleen maar een vrouw
dat een mens een mens zo liefhad
als ik jou.

Hans Andreus

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1983


Kort commentaar:


Op velerlei wijzen is de liefde bezongen.
Hier de liefde tussen man en vrouw.
Hoe zouden wij iets van Gods liefde kunnen bevatten, als we de aardse liefde niet zouden kennen.
Vanuit dat perspectief kun je ook zo'n vers lezen.
Maar ook zonder dat is het magnifiek.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Orpheus speelt voor de dieren


-------------------------------------

GHEQUETST BEN IC VAN BINNEN


Ghequetst ben ic van binnen
duerwont myn hert soe seer,
van uwer ganscher minnen
ghequetst soe lanc soe meer.
Waer ic my wend, waer ic my keer,
ic en can gherusten dach noch nachte;
waer ic my wend, waer ic my keer,
ghy syt alleen in myn ghedachte.


Anoniem (14de eeuw)


Kort commentaar:


Een oud gedichtje over verliefdheid.
Naar oude voorstelling: een pijl door het hart.

Treffend weergegeven.






---------------------------------

OPROEP

Een pamflet


Roep een meester in de rechten op
(sociale demokraten bijvoorbeeld met
een warm kloppend hart
voor de zwakke medemens)
hij zal zwart op wit bewijzen
ondanks uw eigen zorgvuldig
toebereide rechtsregels
dat 18 dagen na de bevruchting
het hartje klopt
gewenst of ongewenst
van een mens

Roep een staf van specialisten op
vraag ze hoe een kind van 2 maanden
en 4 cm lengte zichzelf verdedigen kan
tegen de zuigkracht van de moordenaar
tegen het tangetje van een edel metaal
weg uit het nest in de baarmoederwand
weg uit z'n element, het water
in de gewassen handen vol schuld
verpulverd als een speelgoed popje
waar een kleuter om huilt, vertrapt
door een mens

Roep een ervaren rechercheur op
laat hem een vingerafdruk maken
- we willen toch een teken van leven -
van een kind van tien weken
om handtastelijk te bewijzen
dat zij of hij
- het is geen het -
persoonlijke gegevens
van hogerhand beschreven
een mens

Roep uw geweten op
en reken gelovig na
wie het kind van de rekening wordt
en teken met uw hart
met uw geschapen hand
uw bloedeigen naam

redt het ongeboren kind


Lenze L.Bouwers

Uit LEVEN 1976


Kort commentaar:


Er is in het verleden in en buiten de politiek heftig strijd gevoerd tegen abortus provocatus.
De eerste abortuskliniek werd geopend op Rotterdam-Zuid in de Eben-Hazerstraat!!

In die strijd fungeerde dit pamflet.

Het heeft nog niets aan actualiteitswaarde verloren.
Helaas.






-------------------------------------

BIEZEN MANDJE


er komt een klein biezen mandje aandrijven:
wedden dat u denkt dat er een zuigeling in ligt,
een kindje met een rood pruimenmondje
en een blauwplastic rammelaar?

Wedden dat u denkt - maar er ligt geen zuigeling in,
en ook geen boek met oude of nieuwe
openbaringen, zelfs geen handje hooi,
al dan niet in de vorm van een ster

het is gewoon een oud biezen mandje mandje
dat stinkt naar petroleum en dode vis

C.Buddingh'

Uit: DEZE KANT BOVEN 1965


Kort commentaar:


De dichter gaat op zoek naar de werkelijkheid achter het mooie woord,
achter het verheven verhaal.
Hij wil de alledaagse realiteit aan de lezer tonen.
Hij denkt natuurlijk aan het prachtige verhaal van de wieg tijdens de St.Elisabethsvloed.

Lourens Post schreef me op 28-11-2012:
"Een vraag uit interesse:
u denkt dat het gedicht Biezen Mandje van Buddingh'
te maken heeft met de Elizabethsvloed,
maar zou het niet slaan op het biezen mandje van Mozes?
De verwijzingen naar een "boek met oude of nieuwe openbaringen"
en hooi in de vorm van een ster lijken mij daarop te wijzen.
Ik hoor graag eens van u hoe u dit ziet."

Ik heb Lourens geantwoord:
"Je hebt natuurlijk gelijk dat er ook gezinspeeld wordt
op de bijbel, met name op Mozes.
Omdat Buddingh' een rasechte Dordtenaar was
en omdat in Dordt in 1421 het biezen mandje (wieg) aan kwam drijven,
heb ik dat vermeld.
Ik zal jouw suggestie erbij zetten.
Hartelijk dank daarvoor."






------------------------------------

VERTREKKEN


Sterven is aan een verre reis beginnen,
zoals eeuwen terug bij tropentochten
intiem afscheid werd genomen: de zinnen
vol zwaarte als er zwijgend werd gevochten.

Sterven is een oervorm van emigreren,
maar zonder brieven, telefoon of fax;
je groet, je zoekt een synoniem voor straks,
maar weet dat jij niet zo terug zult keren.

Sterven is met een scherpe verrekijker
wat je vast geloofde heel dichtbij halen:
het licht behoudt z'n effectieve stralen,
de spiegel verbrijzelt, een visie rijker.

Sterven is ook je wensen achterlaten:
hopen dat op Gods tijd, de beste tijd,
de zo zorgzamen zullen volgen; straten
en huizen voldoende, in eeuwigheid.

L.L. Bouwers


Kort commentaar:


Goede christelijke verzen over dood en sterven zijn dun gezaaid,
ondanks de beste bedoelingen.

Dit vers heeft me vanaf eerste lezing getroffen.
Vooral de laatste strofe met de allusie naar de aangrijpende bachcantate:
Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit. (BWV 106)






--------------------------------------------

DE BRIEF

Aanhef

Heer God, men komt er niet toe U te schrijven,
ofschoon Gij reeds veel malen aan ons schreeft,
maar al de vormen die Uw handschrift heeft
zijn moeilijk te ontraadselen, zij blijven

zeer vreemde tekenen die niet beklijven
en duistre woorden die men niet beleeft;
hoe vaak heeft onze hand er naar gestreefd
de zin te ontleden door U na te schrijven.

Dan toch - een kleine brief aan U gericht,
hij hoeft misschien niet eens zo ver te reizen,
niet verder dan mijn vingers hem verschikt,

want, wonen de gebieders in paleizen,
Uw woonadres is waar Gij nederblikt -
mij dunkt ik zit te schrijven bij Uw licht.


Hein de Bruin

Uit EBBEN EN IVOOR 1945


Kort commentaar:


Vooral de laatste zin is me altijd bijgebleven:
wij worden omgeven door het licht van God.

Zijn licht schijnt tot in het graf.
Ik noem het dan het licht van Christus.

Dat is voor mij n van de rijkste gaven van het christelijke leven,
dat te weten:
niets kan mij scheiden van het licht van Christus,
ook al word ik stekeblind.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Jezus in de Olijfgaard


----------------------------------

DE BOZBEZBOZZEL


De bozbezbozzel lijkt wat op
Een jenk, maar heeft een klein're kop.

Zijn poten staan steeds twee aan twee
Als eenmaal bij het stekelree.

Hij hinnikt als een maliepaard,
En als het sneeuwt heeft hij een staart.

Wanneer die staart zijn kop zou zijn,
Was hij precies een spieringzwijn.

En als hij zeven staarten had,
Een kolossale kolbakrat.

Nu lijkt hij nog het meest op
een jenk, maar met een klein're kop.

Cees Buddingh'

Uit GEDICHTEN 1938-1970 1971


Kort commentaar:


Men noemt dit soort verzen kolderiek.
Het is een reactie op al die loodzware gedichten.
Over even zovele loodzware onderwerpen.

Veel heeft dit vers niet om het lijf.
Ik vind het wel aangenaam om te lezen,
zo nu en dan.






----------------------------------------

LAMENTO

Hier nu        langs het lange diepe water
dat ik dacht dat ik dacht dat je altijd maar
dat je altijd maar

hier nu        langs het lange diepe water
waar achter oeverriet        achter oeverriet de zon
dat ik dacht dat je altijd maar

dat altijd maar je ogen       je ogen en de lucht
dat altijd maar je ogen en de lucht
altijd maar rimpelend        in het water rimpelend

dat altijd in levende stilte
dat ik altijd zou leven in levende stilte
dat je altijd maar       dat wuivend oeverriet altijd maar

langs het lange diepe water       dat altijd maar je huid
dat altijd maar in de middag je huid
altijd maar in de zomer in de middag je huid

dat altijd maar je ogen zouden breken
dat altijd van geluk je ogen zouden breken
altijd maar in de roerloze middag

langs het diepe water        dat ik dacht
dat ik dacht dat je altijd maar
dat ik dacht dat geluk altijd maar

dat altijd maar het licht roerloos in de middag
dat altijd maar het middaglicht       je okeren schouder
je okeren schouder altijd in het middaglicht

dat altijd maar je kreet       hangend
altijd maar je vogelkreet       hangend
in de middag       in de zomer       in de lucht

dat altijd maar de levende lucht       dat altijd maar
altijd maar het rimpelende water       de middag       je huid
ik dacht dat alles altijd maar       ik dacht dat nooit

hier nu langs het lange diepe water       dat nooit
ik dacht dat altijd       dat nooit       dat je nooit
dat nooit vorst       dat geen ijs ooit het water

hier nu langs het diepe water       dacht ik nooit
dat sneeuw ooit de cipres       dacht ik nooit
dat sneeuw       nooit de cipres       dat je nooit meer

Remco Campert

Uit RECHTERSCHOENEN 1992


Kort commentaar:


Dit bijzondere vers is een weeklacht, een klaaglied.
Als bijvoorbeeld je geliefde gestorven is en je helemaal kapot bent, breken de zinnen stuk.
Tussen het snikken door begin je opnieuw.
Soms lukt een zin.
Als iets gebroken is in je, breekt ook de taal.
De regels staan vol flarden van zinnen.
De dichter heeft z'n hoofd er niet meer bij.
Z'n hart is gebroken van verdriet.
Steeds probeert hij opnieuw wat hem van z'n geliefde invalt te verwoorden.
Ik kan dit vers bijna niet met droge ogen hardop lezen.
Probeer het maar eens.
Een zeldzaam indringend gedicht.




------------------------------------


GENESIS

Het was de zesde dag. Adam stond klaar.
Hij zag de eiken met hun volle greep
in het niets. Macht is een kwestie van
vertakkingen.
hij had de bergen gezien,
opbergruimtes van
alleen maar zichzelf, hoge
leegstaande kelders.
En herten. Met poten zo dun als
stethoscopen
stonden ze te luisteren aan de borst
van de aarde,
en zodra ze iets hoorden, liepen ze
weg,
de uitvinding van het pizzicato
met zich meenemend,
verten in. Herten.
En hij had de zee gezien, het laden
en het lossen van drukte,
waar je rustig van werd. En de lege,
hetzerige gebaren
van de wind, van kom mee, kom
mee, en niemand volgde.
En diepte, afgronden waar je
moeilijk van werd. En zwijgen,
want dat deed het allemaal, en te
groot zijn.
En toen zei God: en nu jij. Nee, zei

Adam.

Herman de Coninck


Kort commentaar:


Ik ben altijd benieuwd naar gedichten over figuren uit de Bijbel.
Wat heeft de dichter ervan gebakken?

Iemand die de Bijbel een beetje kent, begrijpt dat dit vers niet over Adam gaat.
Het gaat over Herman de Coninck of over een door hem geschapen Adam.

Of over Herman de Coninck als Adam.
Ik denk dat we dan het dichtst bij de oplossing zitten.

In het slot krijgt dit vers een diepe ernst.
Het is een nee tegen God.
Nee, zei Adam de Coninck.





--------------------------------------------------------

DAVID SPELENDE VOOR SAOEL

Toen zag de koning hoe zijn bruine handen
Ruisend de tonen grepen uit de snaren,
Alsof er blonde bussels korenaren
Voor zichten zwichtten op de hete landen.

Daar boven hing, een rosse zon, te branden
Zijn blozend hoofd met schone rode haren.
En dieper werd zijn blos bij 's konings staren,
En grootser werd de greep der slanke handen.

Toen droomde Saoel zich in vaders woon,
Tussen hun vette vee en voedend koren,
En wist slechts van zijn oud-gewende werk.
Hij was tevreden als zijn vaders zoon.

Dan voelt hij, plots, Gods onontkoombre tooren,
En om zijn wapen klemt zijn hand zich sterk.

Willem de Mrode

Uit VERZAMELDE GEDICHTEN


Kort commentaar:


Hier wordt de geschiedenis uit 1 Samuel 16,14-23 beschreven.

Het gaat natuurlijk om die laatste regels.
In de eerste drie strofen voelt Saul zich prettig.
Het snarenspel van David heeft een goede uitwerking.
Saul droomt zelfs weg naar zijn onbezorgde jeugd.

Dan gaat het plotseling mis.
Even later zal zijn speer zich in de muur boren.

We staan hier voor het geheim van Gods verwerping.
De Mrode heeft het aangedurfd daar aandacht voor te vragen.

Hij was niet voor niets een gereformeerd dichter.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Oogst


-----------------------------------

HET DORP


Soms keer ik terug en ga als een droom langs de slingerpaden der kerk;
de mannen en vrouwen van mijn geslacht rusten onder hun grauwe zerk.
De zwarte ernstige velden dragen de eerste oogst.
Een reuk van rauwe vruchten waait. Het voorjaar is op zijn hoogst.
Het gras geurt krachtig en pasgemaaid als toen hier het leven begon;
en achter de brede hoeven staat nog een grote verblindende zon.
Maar o God - de steden, de nachten, en alles wat sinds is geschied:
Ik ben een ander geworden; de eenvoudigen groeten mij niet.
Ik ga de korte grijze straat van 't verleden op en neer.
Maar levenden en doden herkennen mij niet meer.


Anthonie Donker


Kort commentaar:


Dit is een vers voor mensen een beetje op leeftijd.
Je gaat terug naar het dorp van je jeugd.
Een agrarisch dorp.

Maar je bent veranderd in je stadsleven.
Je bent zelfs een ander geworden.

Vervreemding.
Levenden en doden kennen je niet meer.






---------------------------------

KERKHOF


Hier rusten, tot de komst des Heren,
in aandacht naar Hem toegewend,
wie, uit de wervel van begeren
hun doelwit hebben onderkend.

Hun enig streven is verwachten;
gn gaat gewis de tijd zo ras
als wier hier uur noch eeuwen achten
en waken onder mos en gras.

Hun namen sinds zijn lang versleten,
met kweek en modder overdekt:
wie hier verstopt ligt en vergeten,
wordt met een nieuwe naam gewekt.

Zij zijn een kind, dat met beloven
des avonds is terust gebracht,
dat in verlangen en geloven
de ganse nacht de morgen wacht,

een oor, dat ingespannen luistert,
een oog, dat speurt de morgenschijn.
Zo rusten in der graven duister
die in de Heer ontslapen zijn.

Kees van Duinen

Uit DE TRAP 1950


Kort commentaar:


Zo kun je tegen de graven op een kerkhof aankijken.
De doden wachten hier op de Jongste Dag.
Dan worden ze met een nieuwe naam gewekt.

Tegelijk mogen we weten dat de ziel van een gelovige
terstond tot Christus wordt opgenomen in de hemel.

Ik moet bekennen dat ik meer met de laatste gedachte bezig ben.





---------------------------------------

DE TUINMAN EN DE DOOD


Een Perzisch edelman:


Van morgen ijlt mijn tuinman, wit van schrik,
Mijn woning in: "Heer, Heer, n ogenblik!

Ginds, in de rooshof, snoeide ik loot na loot,
Toen keek ik achter mij. Daar stond de Dood.

Ik schrok, en haastte mij langs de andere kant,
Maar zag nog juist de dreiging van zijn hand.

Meester, uw paard, en laat mij spoorslags gaan,
Voor de avond nog bereik ik Ispahaan!"-

Van middag (lang reeds was hij heengespoed)
Heb ik in 't cederpark de Dood ontmoet.

"Waarom", zo vraag ik, want hij wacht en zwijgt,
"Hebt gij van morgen vroeg mijn knecht gedreigd?"

Glimlachend antwoordt hij: "Geen dreiging was 't,
Waarvoor uw tuinman vlood. Ik was verrast,

Toen 'k 's morgens hier nog stil aan 't werk zag staan,
Die 'k 's avonds halen moest in Ispahaan."


P.N.van Eyck (1887-1954)

Uit VERZAMELD WERK 1958


Kort commentaar:


Het is goed dat een dichter bekend blijft, al is het maar door n gedicht. Het blijft de jeugd aanspreken.

Treffend wordt hier de noodlotsgedachte gestalte gegeven. De tuinman dacht de dood te kunnen ontvluchten. Maar hij reisde precies naar de plaats waar de dood hem moest halen.

Mooi geeft de dichter de paniek van de tuinman weer in de eerste vier strofen door die korte zinnetjes.

Een christen hoeft niet te vluchten voor de dood.
Als je leeft met Christus, is je sterven winst!





--------------------------------

ASIELZOEKERS


We waren ver van huis.
Loop wat door, zei je zachtjes,
kijk niet zo achterom,
het zit ons niet op de hielen.

Maar wat zijn dat dan voor stemmen,
vroeg ik, en wat flikkert daarginds,
dat zijn toch tekenen
die niet bedriegen?

Het komt niet deze kant op, zei je,
dit is het goede pad en verder
hebben we toch altijd onze papieren?

We glimlachten naar elkaar,
verontschuldigend, geruststellend,
klappertandend van doodsangst.

Koos Geerds


Kort commentaar:


Ik ken geen bijna gedicht waarin aangrijpender de kern van ons bestaan wordt verwoord.

Zijn wij niet asielzoekers sinds we uit het paradijs zijn verdreven?
Bedreigd van alle kanten, met de dood op onze hielen?

Wat zijn we in deze verzondigde wereld ver van huis!
En dat allemaal door eigen schuld.
God zij dank is er het goede pad en zijn er onze papieren. Via dit paar kijken we hier in de spiegel van ons verbroken bestaan.
Onze pelgrimage door dit leven, klappertandend van doodsangst.

Het moderne levensgevoel laat christenen niet onberoerd, met alle eenzaamheid en angst die daarbij hoort.
Gelukkig zijn er ook momenten van de rust van het geloof in Christus.
Dat die perioden de overhand mogen hebben!








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Portret van zijn vrouw Kika

-------------------------------

HONINGBIJ


Jij was er al op de relifs, begeerd
als vrouwenborsten, wijnrank, korenaar;
de wijsbegeerte hield jouw lied voor waas,
jouw levensarbeid werd alom geerd.
Toen ben je in een lange stilte in-
gekeerd, die aan de dans overliet
de weg te wijzen, nooit de taal verried,
muziek betrachtte als het oerbegin.
Je werd met heel je volk een vreemdeling,
ons vangend in je raadselige ban:
lokkend en duister als het scheppingsplan.
Jouw pozie is een verademing.

Koos Geerds

Uit INSEKTEN 1994


Kort commentaar:


Ik weet nog hoe opgelaten ik me voelde, toen ik op het Griekse rune-eiland Delos inderdaad op een relif van een ingestorte tempel bijenkorven zag, als vruchtbaarheidssymbool; naast stieren en eieren.
De tweede strofe verwijst naar de bijendans, waarmee bijen elkaar de weg wijzen naar een nieuwe voedselbron.
Als imker weet ik hoe het bijenvolk je altijd weer voor verrassingen plaatst. Juist omdat het leeft als volk, zijn er nog zoveel onopgeloste raadsels.
Het imkeren plaatst mij bijna dagelijks voor Gods scheppingsmacht.
Als we in de kerk het ontroerende votum zingen: "Onze hulp is in de naam van de Here die hemel en aarde gemaakt heeft", zing ik er nog achteraan:"en de bijen."
De dichter ziet in de honingbij een collega.
Ik kan me daarbij wel iets voorstellen.






------------------------------------



BOUTADE


O land van mest en mist, van vuile, koude regen,
Doorsijperd stukske grond, vol kille dauw en damp,
Vol vuns, onpeilbaar slijk en ondoorwaarbre wegen,
Vol jicht en paraplu's, vol kiespijn en vol kramp!

O saaie brij-moeras, o erf van overschoenen,
Van kikkers, baggerlui, schoenlappers, moddergon,
Van eenden groot en klein, in allerlei fatsoenen,
Ontvang het najaarswee van uw verkouden zoon!

Uw kliemerig klimaat maakt mij het bloed in de aderen
Tot modder; 'k heb geen lied, geen honger, vreug noch vre.
Trek overschoenen aan, gewijde grond der Vaderen,
Gij - niet op mijn verzoek - ontwoekerd aan de zee.

P.A. de Gnestet

Uit EERSTE GEDICHTEN 1851


Kort commentaar:


Een mooi vers om uit het hoofd te leren en voor de klas voor te dragen.
In het Nederlandse klimaat is dit vers heel geschikt om je af te reageren, als je door weer en wind naar school of werk moet, of naar de kerk.





----------------------------------



LIEFDE


Die ik het meest heb liefgehad, -
't Was niet de slanke bruid, met wie 'k in 't zoeter leven
Mocht dwalen op het duin en droomen in de dreven,
Wier hand mij leidde op 't rozenpad;

't Was niet de jonge en teedre vrouw,
Die, goede genius, mijn hart, mijn huis bewaakte,
Die mij het leven, ach, zoo licht en lieflijk maakte,
Met al den rijkdom harer trouw!

'Zoo was 't de moeder van uw kroost,
Die u, gelukkige, voor 't offer veler smarte,
Deed smaken, onvermengd, het reinst geluk van 't harte,
Des levens liefelijksten troost?'

Neen! - die ik 't meest heb liefgehad,
Dat was mijn kranke; 't was de moede, de uitgeteerde,
Van wie ik leven beide en hopend sterven leerde,
Toen 'k weenend aan haar sponde zat.


P.A. de Gnestet (1829-1861)

Uit DICHTWERKEN II 1869


Kort commentaar:


Kun je dit vers alleen volmondig beamen, wanneer je vrouw overleden is?
Ik denk het wel.
Voor anderen is het zoals met zoveel gevoelens. Je kunt je er hoogstens van verre een voorstelling van maken.
Gelukkig maar.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Het paradijs


--------------------------------



DIEN AVOND EN DIE ROOZE


Aan Eugeen van Oye


'k Heb menig uur bij u
gesleten en genoten,
en nooit en heeft een uur met u
me een enklen stond verdroten.
'k Heb menig blom voor u
gelezen en geschonken,
en, lijk een bie, met u, met u,
er honing uit gedronken;
maar nooit een uur zoo lief met u,
zoo lang zij duren koste,
maar nooit een uur zoo droef om u,
wanneer ik scheiden moste,
als de uur wanneer ik dicht bij u,
dien avond, nergezeten,
u spreken hoorde en sprak tot u
wat onze zielen weten.
Noch nooit een blom zoo schoon, van u
gezocht, geplukt, gelezen,
als die dien avond blonk op u,
en mocht de mijne wezen!
Ofschoon, zoo wel voor mij als u,
- wie zal dit kwaad genezen? -
een uur bij mij, een uur bij u
niet lang een uur mag wezen;
ofschoon voor mij, ofschoon voor u,
zoo lief en uitgelezen,
die rooze. al was 't een roos van u,
niet lang een roos mocht wezen,
toch lang bewaart, dit zeg ik u,
't en ware ik 't al verloze,
mijn hert drie dierbre beelden; U,
DIEN AVOND - EN - DIE ROOZE!


Guido Gezelle (1830-1899)

Uit VERZAMELD DICHTWERK II 1980


Kort commentaar:


De Vlaamse priester Guido Gezelle schreef dit vers voor zijn stervende vriend Eugeen van Oye.
Het is een heel gevoelig vers.
Het is een vriendschap als tussen David en Jonathan.
Verder spreekt het voor zichzelf.





------------------------------



'T ER VIEL 'NE KEER


't Er viel 'ne keer een bladtjen op
het water
't Er lag 'ne keer een bladtjen op
het water
En vloeien op het bladtje dei
dat water
En vloeien dei dat bladtjen op
het water
En wentel-winkelwentelen
in 't water
Want 't bladtjen was geworden lijk
het water
Zoo plooibaar en zoo vloeibaar als
het water
Zoo lijzig en zoo leutig als
het water
Zoo rap was 't en gezwindig als
het water
Zoo rompelend en zoo rimpelend
als water
Zoo lag 't gevallen bladtjen op
het water
En m'ha' gezeid het bladtjen ende
'et water
't En was niet 't een bladtje en 't an-
der water
Maar water was het bladtje en 't blad-
tje water
En 't viel 'ne keer een bladtjen op
het water
Als 't water liep het bladtje liep,
als 't water
Bleef staan het bladtje stond daar op
het water
En rees het water 't bladtje rees
en 't water
En daaklde niet of 't bladje daalde
en 't water
Zoo viel der eens een bladtjen op
het water
En blauw was 't aan den hemel end'
in 't water
En 't bladtje loech en lachen dei
dat water
Maar 't bladtje en wa' geen bladtjen neen
en 't water
Mijn ziele was dat bladtjen: en
dat water
Het klinken van twee harpen wa'

dat water
En blinkend in de blauwte en in
dat water
Zoo lag ik in den Hemel van
dat water

Den blauwen blijden Hemel van
dat water
En 't viel ne keer een bladtjen op
het water
En 't lag ne keer een bladtje op
het water.

Guido Gezelle (1830-1899) Rouss. St.Leo '59

Uit LAATSTE VERZEN 1901


Kort commentaar:


Een vers zoals alleen Guido Gezelle dat kon schrijven.
Ik heb het een keer schitterend horen zingen met een heel simpele begeleiding.
Je denkt, komt er geen eind aan?
Want zo kun je tot in het oneindige doorgaan.

Tot de wending aan het slot: Mijn ziele was dat bladtjen: en dat water.
Toen hij dit vers schreef stormde het niet bepaald in z'n ziel. Integendeel.
Wat een weldadige rust.
Om jaloers op te zijn.





----------------------------------



GIJ BADT OP ENEN BERG


Gij badt op enen berg alleen,
en... Jesu, ik en vind er geen
waar 'k hoog genoeg kan klimmen
om U alleen te vinden:
de wereld wil mij achterna,
alwaar ik ga
of sta
of ooit mijn ogen sla;
en arm als ik en is er geen,
geen een,
die nood hebbe en niet klagen kan;
die honger, en niet vragen kan;
die pijne, en niet gewagen kan
hoe zeer het doet!
O, leer mij, armen dwaas, hoe dat ik bidden moet!

Guido Gezelle

Uit VERZAMELD DICHTWERK 1980


Kort commentaar:


Een heel bekend gedicht.
Niet ten onrechte.
Vooral die fraaie laatste regel.





----------------------------------



DE MISLEZER


Hij is een arm, oud man,
de grijze mislezer met zijn kaal hoofd,
en die der wereld niet behagen kan.

Onder het krakend geweld van goud en brokaat,
voor een snobsenpubliek leest hij de Mis,
gansch in het wit.

Hij kent de overspelige vrouw die recht staat,
en de woekermeneer die daar zit.
Hij is simpel en moe,
hij beseft de zonde en den strijd, diep en fel:
de vrouw die de wimpers luifelt
en van den man het wulpsch oogenspel.

Hij weet de verwaandheid
van dit rijk geslacht
en hun trots op vleesch en kleed.
Hij murmelt zijn snelle gebeden heel zacht
en buigt zijn kaal hoofd
in leed.

Hij spreekt geen woord
hooger dan de kabbel-lijn van een toon.
Hij is eerbiedig en oud
en de nederigste man in Gods woon.

Hij opent de armen en teekent een fel kruis:
onder die zegening gaan de vunze vrouw
en de dikke meneer lachend naar huis;
zij hoorden een half uur, verstrooid,
zijn onhoorbare taal.

Maar hij schouwt hen aan

met de droefheid van Job op zijn vaalt.
Onder de vracht van goud en brokaat,
bidt hij, stil en gebroken.
Hij is eenvoudig en oud
en zijn kennis is in simpelheid verdoken.

Zijn schoenen gapen: zijn hoed heeft kleur noch vorm.
Maar hij bidt kindsch en eenzelvig naar Christus,
die hangt boven d'aarde "lijk een worm".

(Zondagmis 12.15 u) "sicut vermis" .

Marnix Gijsen

Uit HET HUIS 1925


Kort commentaar:


Hier wordt een oude priester getekend.
Hij kent z'n pappenheimers.

Hij beantwoordt niet aan het beeld van een vrolijke Bourgondir.
Integendeel: hij schouwt hen aan met de droefheid van Job op zijn vaalt.

Alle show is hem vreemd.
Hij bidt kinderlijk en eenzelvig naar Christus,
die daar hangt.
Sicut vermis: zoals een worm.
Een prachtige schets.





------------------------------------



GESCHENK VAN MIJN VADER


Wij zaten samen, zwijgend, bij het vuur;
mijn lieve vader
en ik.
Bij elk klokgetik
kwam zijn stervensuur
nader en nader.

Hij was rustig en goed;
lijk de moeder
die haar kindje heeft gedekt tot de kin,
en die heengaat met lichte voet,
stil en verblijd,
zo wist hij zijn denken en daden bedolven
onder Gods warme barmhartigheid.

Hij stond langzaam uit zijn zetel op,
zacht en sterk, lijk hij had geleefd.
Zijn fijne hand
heeft gebeefd
op mijn hand:
een nevel over ontwakend land.

Toen heeft hij zijn laatste daad gedaan:
hij gaf me zijn uurwerk,
eenvoudig, zonder n woord,
en monklend is hij te rust gegaan.

Maar, toen ik hem zacht naar bed geleidde, wist ik,
hoe een Engel, zingend, aanschreed achter ons beide.
Want moedig had mijn vader
in mijn handen
afstand van daad en tijd gedaan.
Trots en wenend ben ik van hem heengegaan.

Marnix Gijsen

Uit HET HUIS 1925


Kort commentaar:


Een zoon bezoekt zijn oude vader.
Hij houdt van zijn vader.
De man is oud.

Z'n vader schenkt hem zijn horloge.
Die had hij niet meer nodig:
zijn uren zijn geteld.

Het afscheid valt de zoon zwaar:
trots en wenend nam hij afscheid.

Een vader om trots op te zijn.
Een vader om van te houden.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Christus en de wereld

--------------------------------------



MIJN VADERTJE


Mijn vadertje, hij was rechtvaardigheid,
Hij had den zwaren last op zich geladen, een eerlijk man te zijn
in woord en daad.
Dat is het schone, dwaze kwaad
waar, na ons Here Jezus Christus,
de sterkste man aan ondergaat

Zijn oog was rustigblauw; een verre zee.
Zijn woord van blijheid soms plotse fusee
in stalen nacht.
Hij lachte rood en zoende onverwacht
mijn dwaze haren en mijn jong gedacht.

De hoge schepen die de Schelde droeg,
hij wist hun laden vast en schoon te sturen.
Hij had hun namen lief,
om mee te spelen-als een kind naef;
Karatschi, Pantos, Calcutta,
lijk schoon koralen.

Hij wist de haven; heimwee en verdriet,
bij vroegen morgenmist
en in den avond onder luid en rauw sirenenlied.

Hij heeft de bossen van zijn jeugd bemind,
Hij kende bomen lijk wij mensen kennen,
Hij wist de winden en den oogst,
en wou mijn hand aan 't ruw bedrijf des jagers wennen.

Mijn vadertje, hij was rechtvaardigheid.
Hij had de goede liefde tot de still'en ware dingen.

Onder de schaduw van een dorpse kerk
ligt zijn sobere zerk.
Ik weet hoe zijn gedenken mij gelijk een lichte wolk behoedt.
Zijn rode, bange handen hield hij stervend Christus tegemoet.

Marnix Gijsen

Uit HET HUIS 1925


Kort commentaar:


In het gedicht 'Geschenk van mij vader' neemt de zoon afscheid van z'n oude vader:
trots en wenend.

Dit vers levert een terugblik.
Wat was de vader voor een man?
Rechtvaardig bovenal.
Die fraaie prolepsis is onvergetelijk:
Mijn vadertje, hij was rechtvaardigheid.

Verder was het een spontane man.
Zijn blije woorden schoten als een vuurpijl (fusee) in de ruimte.

Zijn werk vond hij is de haven als loods
Een echte man van de haven.

En tenslotte: de nagedachtenis aan z'n vader beschermt hem.
Hij stierf met zijn handen gericht naar de Christus aan de wand.






-----------------------------------------


NA DE ELFSTEDENTOCHT


Opa vertelt

"Met honderd kranten op de borst,
bij meer dan honderd graden vorst,
in pegelval en windgestriem,
zo kluunden wij langs Bartlehiem.

Toen was de Elfstedentocht volbracht!
Wij zaten in de winternacht
gezellig bij de open haard
in bondshotel Het Houten Zwaard.

'Wat jeukt mijn voet!" zei Gijs de Groot.
Hij tikte ermee tegen een poot
van een houten tafel die daar stond
en zie: de voet viel op de grond.

De voet, met schoen en schaats eraan,
bleef stil tegen de tafel staan.
Wij zeiden dat hij blij zijn mocht
dat het gebeurd was n de Tocht!

Wij vormden daar een soort gezin:
de ene had een diepvrieskin,
een tweede een bevroren hand,
een derde een verloren tand.

Teun Bouma deed die dag een plas
bij Harlingen in 't witte gras.
Het lichaamdseel dat hj verloor
daar heb ik hier geen woorden voor.

Steeds nieuwe gasten schoven aan,
geamputeerd, maar zeer voldaan.
Met Berenburgers wist men raad
tot in de vale dageraad.

Dan klinkt er bij de duiventil
een meer dan ijselijke gil:
'Daarginds... tegen het dijkje op...
daar kluunt een kerel zonder kop!'

Wij gingen met zijn allen gauw
naar buiten in de bitt're kou,
en ja: een schim van een meneer
kluunde wanhopig heen en weer.

Was het een Fries? Was het een Drent?
Men wordt niet makkelijk herkend,
als op de romp het hoofd ontbreekt.
Maar het was griezelig! Dat spreekt.

De voetverloren dappere Gijs
ging met zijn ene schaats op 't ijs.
Geholpen door zijn wandelstok
schaatste hij langs het kippenhok

en heeft de kluuner opgehaald,
die vlak bij 't einddoel was verdwaald,
want zie, zijn hoofd bevroor bij Sneek,
hij schaatste niet meer waar hij keek

en toen werd bij een lange haal
een lage brug hem zeer fataal
zodat, met rinkelen als van glas,
zijn hoofd op 't ijs gevallen was!

Kind, als je in je doel gelooft
en koppig blijft, ook zonder hoofd,
maakt dikwijls iemand met n voet
je hele dag weer mooi en goed.

Die twee deden de finish aan
en het applaus was erg spontaan
en 't kwam van kerels, lieve kind
zoals je nog maar zelden vindt".

Willem Wilmink


Kort commentaar:

Ik ben een liefhebber van Willem Wilmink.
Zijn verzen lopen zo natuurlijk.
Er zitten altijd wel verrassende rijmen in.

Dit vers past in de categorie sterke verhalen,
die de elfstedentochten voortbrengen.
Het is ook niet niets, denk maar aan die van 1963.
Fraaie geestigheid.

-----------------------------------------


DANKGEBED VAN SAM


Heb dank, Heer, voor het ei, dat men in plakken snijdt
en voor de bami, die zo zacht je keel inglijdt
en voor de kroepoek, Heer: wij moeten de Chinezen
naast U, Heer, voor dat fijns geweldig dankbaar wezen.
Bij peren, sinaasappelsap, bij boontjes en ijsthee
benedicamus Domino, al ben ik nog geen twee.

Dank voor de dierentuin met leeuw en aap en beer
en met de tijger die langskomt en keer op keer
stilstaat, heel vlak bij mij en doet of hij moet braken
en ik begrijp dat wel: hij wil me aan 't lachen maken.
Voor deze tijger, Lieve Heer, met zijn enorme tong
benedicamus Domino, al ben ik nog heel jong.

Dank voor de olifant, die omsnoft met zijn snuit
en voor de fietspomp met een soortgelijk geluid.
Heb dank voor al wat piept en voor de papegaaien
en voor die molens, die ook als ze stilstaan, draaien.
Voor de twee triplex eenden, Heer, in glanzend wit en rood
benedicamus Domino, al ben ik nog niet groot.

Voor de auto die ik met mijn voeten voortbeweeg,
voor 't bord met letters dat ik van een oma kreeg,
voor vogels in de tuin, waar je zacht bij moet praten,
voor pappa, die vol vlijt een harde wind kan laten,
voor plassen in de straat, waar ik zo fijn in stampen kan,
benedicamus Domino, al ben ik nog geen man.

Voor Joosje, Lieve Heer, die is nog heel erg klein,
maar luister hoe ze boert: ze kan al geestig zijn.
Voor treinen, waar men in en waar men uit kan stappen,
voor oma's met hun liefde, voor opa's met hun grappen,
voor mamma, ook als die wel eens wat strenger over kwam,
benedicamus Domino. Dit is getekend:
Sam.

Willem Wilmink

Uit: VERZAMELDE LIEDJES EN GEDICHTEN 2004


Kort commentaar:

Benedicamus Domino is een zegenspreuk.
Daarmee verwelkomen kloosterlingen een gast aan de poort.
"Laten wij de Heer zegenen".
Want het zou de Heer kunnen zijn.

Daarmee zijn we precies in de roomse sferen, waarin zo'n gebed van kleine Sam past.

Als gereformeerde jongen heb ik geaarzeld het op te nemen.
Het klinkt in mijn oren bij eerste lezing licht spottend.

Van m'n kleinkinderen hoor ik dit soort gebeden geregeld,
al gaan die niet over winden van pappa of opa.

Ik vind het toch iets moois hebben.
God is voor een kind dichtbij, heel dichtbij.

Dat kunnen we van de kleine Sam leren.
En van onze kleintjes!





--------------------------------

SOLO


Het was de laatste dag voor de vakantie
En hij, de stilste jongen van de school
Kreeg plotseling een zweem extravagantie
En speelde voor de klas op zijn viool

Hij speelde muziek waarop ik wachtte
Na zoveel maanden tussen plus en min
Hij speelde en hij droeg me in gedachten
De zomer tegemoet, de vrijheid in

Mijn voorraad oude-school-herinneringen
Bestaat uit dorre, dagelijkse dingen:
Het hek, het krijt, de speelplaats en de klok
Maar boven de rapporten en de banken
Bespeur ik weer die felle, ferme klanken:
Sonate voor viool van B. Bartk

Ivo de Wijs

Uit:VROEGE VOGELS' RADIOVERZEN 1994


Kort commentaar:

Wat herinnert u zich nog van de lagere school of basisschool?
Springt er ook iets uit?
Of zijn het allemaal dorre, dagelijkse dingen?

Voor mij zijn het allemaal herinneringen uit de oorlog.
Bakken vol.
Want toen gebeurde er wat.

Mooi, die herinnering van de dichter.
Dat had ik ook wel mee willen maken.

Ik herinner me dat wel van m'n tijd als leraar:
de leerlingen die bij een spreekbeurt
of een andere gelegenheid iets op hun instrument speelden.

Al was dat nooit Bartk.







Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)

---------------------------------------

SINDS IK HET WEET ...


Sinds ik het weet - ik weet het wel, ofschoon
Nog onder ons angstvallig wordt ontweken,
Het boze woord te noemen, dat bij 't spreken
Licht ruw of wat onzuiver klinkt van toon. -

Sinds ik het weet, werd mij de overvloed,
De schoonheid en de zoetheid aller dingen,
Die mij alom omgeuren en omringen,
Nog wl zo liefelijk en wl zo zoet,

Sinds ik het weet, schijnt mij de atmosfeer
Doorwasemd en doorgeurd van zoele togen,
Het is of ieder zintuig en vermogen
Nog fijner werd en scherper dan weleer,

Sinds ik het weet, treed ik, wien ik ontmoet,
Den vreemden en den vrienden op mijn wegen,
Ontroerder en vertrouwelijker tegen,
En 'k groet ze met een vriendelijker groet,

Sinds ik het weet, is God mij meer nabij
En vaak, in d'ernst van 't aardsche spel verloren,
Zoo ernstig en zoo diep als ooit te voren,
Gevoel ik plots Gods glimlach over mij.

Jacqueline van der Waals (1868-1922)

Uit LAATSTE VERZEN 1922


Kort commentaar:

Een vers dat niet mag ontbreken.
De dichteres hoort in 1921 dat ze aan een ongeneeslijke ziekte lijdt.

Ze schrijft dan dit ontroerende vers.
Haar leven is intenser geworden.

Haar relatie tot de dingen, de natuur, de mensen,
en niet het minst tot God heeft alle oppervlakkigheid verloren.

Ze leeft in het aangezicht van de dood!





---------------------------------------

IK BEN MIJN ZONDE MOE EN MIJN BEROUW


Ik ben mijn zonde moe en mijn berouw,
ik ben mij zelve moede en ik ben
het zoeken moe naar God, die ik niet ken,
en die ik toch zo gaarne kenne zou.

Ik ben mijn zwakheid moe en mijn verdriet,
mijn arbeid en mijn hoop en mijn genot,
maar bovenal het zoeken naar mijn God! -
ik ben het zoeken moede - maar God niet.

Hij ziet en kent mijn zonde en vergeeft
ze zeventig maal zeven maal en meer.
Hij wil niet, dat mijn ziele sterft maar leeft.

O, wonderbare goedheid van de Heer,
die naar zo moedeloos een ziel nog vraagt,
die alle dingen, en ook mij verdraagt.

Jacqueline E. van der Waals (1868-1922)

Uit NIEUWE VERZEN 1909


Kort commentaar:

Ze was bepaald nog niet oud, toen ze gebukt ging onder haar zonde.
Je kunt ook wel zeggen, dat ze depressief was.

Toch breekt het licht door in de laatste strofen.
Ze weet haar zonde vergeven.
En ervaart de wonderbare goedheid van de Heer.

Ik wens dat alle moedelozen toe.





----------------------------------



DE HERDERSFLUIT


Eens ging ik langs het lage riet,
Dat ruisen kan en anders niet,
Toen langs mijn pad een herder kwam,
Die n van deze halmen nam,
En die besnoeide en besneed
En maakte tot zijn dienst gereed.
Door dit gekorven rietje, dat
Als dood hij in zijn handen had,
Die stemmeloze stengel zond
Hij straks de adem van zijn mond,
En als hij blies, zo zong het riet,
En als hij zweeg, verstomde 't lied:
De zoete, pas ontwaakte stem
Bestond en leefde slechts door hem.

Zo gaf ik gaarne wens en wil
In 's Heren hand en hield mij stil.
Zo dan, als door een rieten fluit,
Bij zwijgend eigen stemgeluid,
Gods adem door mij henen blies,
Hoe grote winst bij kleen verlies.

Jacqueline van der Waals (1868-1922)

Uit NIEUWE VERZEN 1909


Kort commentaar:

Hoe kijkt een dichter aan tegen zijn/haar dichterschap?
Jacqueliene van der Waals laat ons daarover niet in het ongewisse.

Ze wil instrument zijn in de hand van de Heer.
Haar eigen stemgeluid moet ruim baan maken voor Gods adem.

Ze wil verwoorden wat God met haar doet.

Ze heeft dat op een zuivere manier gedaan.





-------------------------------


VOOR WIE DIT LEEST


Gedrukte letters laat ik U hier kijken,
maar met mijn warme mond kan ik niet spreken,
mijn hete hand uit dit papier niet steken;
wat kan ik doen? Ik kan U niet bereiken.

O, als ik troosten kon, dan kon ik wenen.
Kom, leg Uw hand op dit papier; mijn huid;
verzacht het vreemde door de druk verstenen
van het geschreven woord, of spreek het uit.

Menige verzen heb ik al geschreven,
ben menigeen een vreemdeling gebleven
en wien ik griefde weet ik niets te geven:
liefde is het enige.

Liefde is het meestal ook geweest
die mij het potlood in de hand bewoog
tot ik mij slapende voorover boog
over de woorden die Gij wakkerleest.

Ik zou wel onder deze bladzij willen zijn
en door de letters heen van dit gedicht
kijken in Uw lezende gezicht
en hunkeren naar het smelten van Uw pijn.

Doe deze woorden niet vergeefs ontwaken,
zij kunnen zich hun naaktheid niet vergeven;
en laat Uw blik hun innigste niet raken
tenzij Gij door liefde zijt gedreven.

Lees dit dan als een lang verwachte brief,
en wees gerust, en vrees niet de gedachte
dat U door deze woorden werd gekust:
ik heb je zo lief.

Leo Vroman

Uit 126 GEDICHTEN


Kort commentaar:

Dichters leggen soms een bepaalde (over)gevoeligheid aan de dag.
Zo ook Vroman: verlangen naar contact met de lezer.

Het is uiteindelijk liefde die hem beweegt te schrijven.
Hij hoopt dat zijn schrijversliefde wordt beantwoord door uw lezersliefde.

Niet zo gek.
U zegt toch ook: ik hou van gedichten!

Tenminste dat hoop ik.

Een uniek gedicht.

Bij
Kees Baardewijk uit Apeldoorn las ik het volgende mooie commentaar:

Ik heb dit gedicht al vaak gelezen en elke keer moet ik aan God denken. Hij heeft ons een brief geschreven waarin zijn hele hart ligt. Lees die brief, lees mijn Woord, dringt Hij aan. En Hij kijkt mee en hoopt zo dat we moed en kracht krijgen, dat we getroost worden.
"Ik zou wel onder deze bladzij willen zijn, want Ik hou zo van je."
U gaat naar uw werk. U begint aan uw werk thuis. En God kijkt u na God kijkt naar u met een glimlach en zegt: "mensje van me, Ik heb je zo lief." Wie kan je wat maken: als God voor ons is, wie zal dan tegen ons zijn?








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)

-----------------------------

BLOEMEN


Als alle mensen eensklaps bloemen waren
zouden zij grote bloemen zijn met lange snorren.
Vermagerde vliegen, dode torren
zouden blijven haken in hun haren.
Tandestokers, steelsgewijs ontsproten,
zouden zwellen tot gedraaide tafelpoten,
katoenen knoppen zouden openscheuren
tot pluchen harten die naar franje geuren,
en op de bergen zouden gipsen zuilen staan
die gipsen druiven huilen.

Op het water dreven bordkartonnen blaren,
de vlinders vielen uit elkaar tot losse vlerken
en van geur verdorden alle perken
als alle mensen eensklaps bloemen waren.

Leo Vroman

Uit: 262 GEDICHTEN 1974



Kort commentaar:


Vromans verzen getuigen soms van een bizarre fantasie.

Het zijn bepaald geen genietbloemen, waarover de dichter schrijft.
In hun snorren haken geen fraaie insekten.
Vlinders vallen uit elkaar.
En alle perken verdorren van de stank.

Vroman heeft als bioloog kennelijk geen hoge pet op van de mens.





---------------------------------

IK BEN DE KLEINE ZIGEUNERPRINSES


Ik ben de kleine zigeunerprinses,
Mijn vader heeft een gevaarlijk mes.
Mijn moeder had oorbellen, prachtig rood.
Nu draag ik ze zelf. Moeder is dood.

Haar kralen heb ik ook om de hals.
Ze schold mijn vader voor vuil en vals.
Mijn mooiste speelgoed heeft zij gebroken
En toen heeft vader haar doodgestoken.

Vader is wijs, en moeder was dom.
Ze komt soms weer, en ik weet waarom.
't Is om haar kralen en om haar bellen.
Maar als ik iets vraag wil ze iets vertellen.

Haar oorbellen en haar kralensnoer
Berg ik goed op: onder de vloer.
Een kleed er over, een zware kast -
Voor vader is dat een lichte last.

Hij weet wel dat ze terug kan komen.
Anderen zeggen: het zijn maar dromen,
Het zijn maar schaduwen tegen 't behang. -
De mensen zijn dom. De mensen zijn bang.

Hendrik de Vries (1896-1989)

Uit CAPRICHIO'S EN RIJMKRITIEKEN 1946


Kort commentaar:

Bij verzen over kinderen ben ik altijd benieuwd wat de dichter er nu weer van gemaakt heeft.

Dit vers gaat over een niet alledaags kind: een zigeunerprinses.
Haar moeder is gestorven.
Dat is niet zachtzinnig gegaan.

Misschien komt ze nog eens terug.
Om haar kralen en oorbellen op te halen.

Het meisje houdt van haar moeder,
ondanks het vernielen van haar speelgoed.
Want ze bergt de sieraden zorgvuldig weg.
Kinderen hebben veel vergeving in huis.

Om jaloers op te worden.





------------------------------

AFSCHEID VAN MIJN VADER


Ik wil alleen maar zeggen dat ik het niet weet.
Dat ik het allemaal niet zo duidelijk zag,
zoals gebleken achteraf.

Het tuinhek diende plotseling gesmeerd.
De lege plekken op de muur bedekt en vlug
vlug de geur van scheerzeep weg.

De kalende die Homerus declameerde. De masvretende.
De charmante die uit Frankrijk parfum meebracht.
Hadden zij
ook hun koffers gepakt, de huisvrienden van de vrije dag?

Ik schreef het reeds meer. Die morgen
liep hij van de keuken naar de straatdeur
en kwam niet weer.

Eddy van Vliet (1942)

Uit JAREN NA MAART 1983


Kort commentaar:

De vraag is: wat gebeurt hier allemaal?
De ik (een kind) begrijpt maar n ding:
z'n vader smeert 'm.

Waarom?
Er kwamen mannen over de vloer.
Waren die net als z'n vader ook naar Parijs vertrokken?

Stiekem er tussenuit geknepen.
Geluidloos verdwenen.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)

----------------------------------

ADVIES AAN EEN BRAMENPLUKKER


Begin zo laag mogelijk, als het kan in het gras
en mocht er een greppel zijn, duik die dan in

Til takjes en blaren op: in verborgen staat
zijn zwartglanzende bramen het mooist

Zet je zinnen op een verwijderd exemplaar
tik de rijpe daaromheen nauwelijks aan

ze vallen in je hand en werk, nog steeds balancerend
op n been, rustig naar je lichaam toe

meenemend wat mee komen wil. Laat weigeraars
hangen: die zijn ondanks het git niet rijp

genoeg. Negeer de kleine gewilligen niet
en geef tijdig de grote dwarskoppen op

Vergeet niet, voordat je een struik verlaat
opwaarts te kijken, waar een eenzaam

takje een tiental schitterende bramen
tegen een boomschors duwen kan

Mochten de tranen van ontroering in je ogen
springen, stop dan op dit moment

Anton Ent

Uit ODE AAN DE OOIEVAAR 2003


Kort commentaar:

Als een moeilijk te boek staand dichter als Anton Ent
een begrijpelijk vers schrijft, is het uitkijken geblazen.

Toch heb ik niets duisters in dit vers kunnen ontdekken.
Zorgvuldig wordt u geadviseerd.

Toch aan het slot wordt het uitkijken.
Tranen van ontroering bij het aanschouwen van een tiental bramen.
Weliswaar schitterend, maar daar raak je toch niet van ontroerd.

Hier spreekt geen gewone bramenplukker als u en ik,
maar een bramenplukkende dichter.

Dat heeft in ieder geval een mooi vers opgeleverd.





------------------------------------

ZES ZINNEN



ZIN N


Je stierf aandachtig. Wat hoorde jij
toen je hand licht danste door de lucht,
en jij je ogen sloot, opende, glimlachte?

Verdi was je vriend, Belcanto de plaats
waar je thuis was en wakend in de leunstoel
elke zondagmiddag op hem wachtte.

Ik hoor Het Slavenkoor en weet dat je n
van de tenoren bent. Je zong altijd mee,
met verval en vanitas meer dan bekend.


ZIN TWEE


Stervenden zijn zoetekauwen. Wat proefde
jij toen jij je duim opstak: sacrale
voorsmaak, honingzoete vruchtendrank?

Bang? vroeg ik. Ongeloof schudde je hoofd.
Sterven was verstenen, vermineralen,
verzouten van het suikerriet. Nieuwsgierig

bewoog je je witte lippen. Alsof de dood
jou de borst gaf, zo zoog je, terwijl je
ons in kou en bitterheden achterliet.


ZIN DRIE


Stervenden zijn zieners. Wat schouwde jij
aan de achterste grens? Verontrustende
struiken of een tamarisk aan de bron?

Lichtgroene weiden of een krijtwitte rots,
een afgesloten paleis of bloeiende tuinen?
De genade van een oplichtende zee.

Open het gordijn. De kamer moet licht
zijn en de aarde het domein van de zon
die schijnt op aankomst en afscheid


ZIN VIER


Sterven is loslaten. Jij hield niet vast.
Ik streelde te stevig en smeekte: Ga
toch maar blijf. Nu droom ik van je.

Raak me niet aan, zeg je, tegen leven
op de tast ben ik niet meer bestand.
Het vormt een eeltlaag hard en koel.

Nevels verbergen mij maar 's nachts
verschijn ik aan de rand. Laat los voel
mij overdag in de palm van je hand


ZIN VIJF


De geur van hyacint, zei je, seringen
of eigenlijk jasmijn. Een prikkelend parfum.
We lachten om dit wisselend boeket

omdat we wilden huilen. We wisten
dat de vorst odeur versnijden zou
tot hersenschim en vlagen wind.

Wat zie ik naar de lente uit. Ik zal
vooroverbuigen diep inhaleren
en jou in bloesemgeur aanwezig ruiken.


ZIN ZES


Het licht begraaft je niet, jij wordt daarin
begraven zodat het jou daarbinnen
proeft en ruikt en streelt en hoort en ziet

Daar reik je naar een nieuw begin
het zingen van een aanvangslied
dat opstijgt naar de eerste geest

een zeker weten dat de taal jou redt
omdat je als een overgetelijk woord
tussen de zinnen wordt gezet.

Anton Ent

Uit ODE AAN DE OOIEVAAR 2003


Kort commentaar:

Er is een ik en een stervende.
Wat gebeurt er bij iemand die sterft met z'n vijf zintuigen?
Met z'n zinnen, zegt de Elckerlyc.

Achtereenvolgens krijgen aandacht:
gehoor, smaak, gezicht, tast, en geur.

Aan deze niet eenvoudige verzen wordt een zesde toegevoegd.
Niet als zesde zintuig.

Zin heeft meer betekenissen.
Het is een onderdeel van taal,
maar heeft ook te maken met zingeving.

Al die elementen komen hier samen.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Maskers

------------------------------

TIJD


Ik droomde dat ik langzaam leefde...
langzamer dan de oudste steen.
Het was verschriklijk: om mij heen
schoot alles op, schokte of beefde,
wat stil lijkt. 'k Zag de drang waarmee
de bomen zich uit de aarde wrongen
terwijl ze hees en hortend zongen;
terwijl de jaargetijden vlogen
verkleurende als regenbogen...
Ik zag de tremor van de zee,
zijn zwellen en weer haastig slinken,
zoals een grote keel kan drinken.
En dag en nacht van korte duur
vlammen en doven: flakkrend vuur.
- De wanhoop en welsprekendheid
in de gebaren van de dingen,
die anders star zijn, en hun dringen,
hun ademloze, wrede strijd...
Hoe kn ik dat niet eerder weten,
niet beter zien in vroeger tijd?
Hoe moet ik het weer ooit vergeten?


M.Vasalis (1909)

Uit PARKEN EN WOESTIJNEN 1940


Kort commentaar:

Parken en woestijnen.
Een naam met een tegenstelling in velerlei vormen.
Hier tussen schijn en werkelijkheid.

De dingen schijnen star,
maar als je de tijd versnelt, (zoals in een film)
zie je een strijd op leven en dood in de natuur.

De ik is er ernstig door uit het lood geslagen.
Het is ook adembenemend.





---------------------------------

MEREL


Om vier uur opgestaan. De nok van dit dak
heroverd. Op slag beginnen fluiten als een
gek. Pas opgehouden toen iedereen hier
zijn plaats weer leek te kennen. Vervolgens

voor het eten gezorgd voor die smekende,
zeurende, zich nooit sluitende snavels waarin
wormen eindeloos blijven verdwijnen. En weer
medelijden gevoeld met de logge, pluimloze,

niet-vliegbare monsters daar beneden in de
tuin. Hoe rechtvaardigen zij toch hun bestaan?
Hoe wil de zon zelfs maar schijnen op hun
tot vervelendstoe veranderende buitenkant?

Marc Tritsmans

Uit: KRITISCHE MASSA 2002


Kort commentaar:

Dit soort natuurverzen zijn er niet weinig.
Deze is de moeite waard.
Nauwkeurig wordt pa merel neergezet.

Terwijl hij floot was ma merel al druk aan het zorgen
voor die logge, pluimloze, niet-vliegbare monsters
daar beneden in de tuin.

Geestig beschreven.





-----------------------------

POLONAISE

Ik zag Cecilia komen
op een zomernacht
twee oren om te horen
twee ogen om te zien
twee handen om te grijpen
en verre vingers tien
    Ik zag Cecilia komen
    op een zomernacht
      aan haar rechterhand is Hansje
     aan haar kinkerhand is Grietje
      Hansje heeft een rozekransje
      Grietje een vergeet-mij-nietje
       de menseter heeft ze niet gegeten
       ik heb ze niet vergeten
         ei ei ik en gij
        de ezel speelt schalmei
voor Hansje en voor Grietje
Hansje heeft een rozekransje
Grietje met haar vergeet-mij-nietje
zijn langs de sterren gegaan
      Venus is van koper
      de andere zijn goedkoper
      de andere zijn van blik
      en van safraan
      is Janneke-maan
        Twee oren om te horen
         twee ogen om te zien
Twee handen in het lege
en verre vingers tien

Paul van Ostaijen (1896-1928)

Uit VERZAMELDE GEDICHTEN 1992


Kort commentaar:

Als je dit vers leest, kun je je afvragen:
Waar gaat dit eigenlijk over?

Dat is een goede vraag:
het gaat namelijk over niets, of bijna niets

Dit soort verzen van Van Ostaijen luidden een nieuwe periode in.
Onder de indruk van WO1 zien we een reactie op gewone, begrijpelijke verzen.
Net als in de schilder- en beeldhouwkunst.

Alles lag in scherven.
Vanuit het niets gaan de dichters weer aan de slag.
Zoals een baby dada brabbelt.
Zo schreven de dichters dadastische verzen.

Nu valt het hier nog mee.
Hier is wel een touwtje aan vast te knopen.
Al is het een klein, dun touwtje.





-----------------------------

AAN RIKA


Slechts nmaal heb ik u gezien. Gij waart
Gezeten in een sneltrein, die den trein
Waar ik mee reed passeerde in volle vaart.
De kennismaking kon niet korter zijn.

En toch, zij duurde lang genoeg, om mij
Het eindloos levenspad met fletsen lach
Te doen vervolgen. Ach! geen enkel blij
Glimlachje liet ik meer, sinds ik u zag.

Waarom ook hebt gij van dat blonde haar,
Daar de englen aan te kennen zijn? En dan,
Waarom blauwe oogen, wonderdiep en klaar?
Gij wist toch, dat ik daar niet tegen kan!

En waarom mij dan zoo voorbijgesneld,
En niet, als 't weerlicht, 't rijtuig opgerukt,
En om mijn hals uw armen vastgekneld,
En op mijn mond uw lippen vastgedrukt?

Gij vreesdet mooglijk voor een spoorwegramp?
Maar, Rika, wat kon zaalger voor mij zijn,
Dan, onder helsch geratel en gestamp,
Met u verplet te worden door n trein?

Piet Paaltjens

Uit SNIKKEN EN GRIMLACHJES 1867


Kort commentaar:

Een geestig gedicht over een onmogelijke liefde.
Direct al uit de eerste strofe kun je opmaken dat het spottend bedoeld is.

Wij zijn tegenwoordig heel wat gewend.
Maar als u let op het jaartal van de bundel,
kunt u zich voorstellen dat dit soort verzen toen stof deed opwaaien.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Stilleven met pul en citroen

-------------------------------

AENVECHTINGE


Ick heb om u genaed' o grote God, gebeden,
Maer och! ghy hebtse my in mijnen druck ontseyt.
Ick heb geroepen om u milde goedicheyt,
Maer hebse niet gevoelt in mijn ellendicheden.
Ick heb om uw liefd'geworstelt en gestreden
Maer hebbe te vergeefs daer lange nae gebeyt.
Ick hebbe dick gesocht u mede-dogentheyt,
Maer en verneemse niet tot op den dach van heden.
Hoe licht kon u genae bekeren mijn gemoet.
U liefd' en goedicheyt mij trecken tot het goed'.
Uw mede-dogentheyt vant quade my bevrijden.
Eylaes! wat seg'ick Heer! dewijl mijn herte tracht
Na uwe soeticheyt, so heeft daer in gewracht
U goetheyt, u genae, u liefd', uw medelijden.

Jacobus Revius

Uit OVER-IJSSELSCHE SANGEN EN DICHTEN 1630


Kort commentaar:

Als u moeite neemt door het 17de eeuws heen te kijken,
komt u een juweeltje tegen.

De dichter bidt om Gods genade, goedheid, liefde en ontferming.
Maar tevergeefs.

Hij heeft ze zo nodig. Van alle vier weet hij precies waarom.

Maar dan komt de ommekeer in de laatste strofe.
Hij komt tot het inzicht dat in zijn smeking
Gods genade, goedheid, liefde en ontferming gewerkt hebben.

Prachtig vorm gegeven in dit sonnet.





-----------------------------------

VERKIESINGE


Indien der tijden vloet het eeuwigh' achterhalet,
Indien een leemen cluyt den meester stelt de maet,
Indien God gist of mist in sijnen wijsen raet,
Indien sijn vast besluyt is los en onbepalet,
Indien niet alle deucht van boven nederdalet,
Indien niet al ons heyl is loutere genaed'
Indien van hem alleen niet comet wil en daet,
Indien hy lijden mach dat aerde voor hem pralet,
Indien den mensch yet deed'eer dat hy was gemaeckt,
Indien een doode pry yet voelet, ruyckt of smaeckt,
Indien de moeder van haer dochter wert geboren,
Indien de Heer sijn eynd'al kiesende verliest.
Indien het schepsel God verliesende verkiest,
Soo gaet des menschen werck God willekeur te boven.

Jacobus Revius

Uit OVER-IJSSELSCHE SANGEN EN DICHTEN 1630


Kort commentaar:

Dertien keer wordt een absurditeit neergeschreven
In de laatste zin komt dan de ommekeer:

als al die onzin waar blijkt te zijn,
dan is de mens sterker dan Gods verkiezing.
Dus nooit.

Zo'n vers wordt een absurditeitsgedicht genoemd.





-----------------------------------------

EVA


Daar zit ze dan, ze weet weer wie ze is.
Ze heeft die rare kleren uitgetrokken.
De jongens zijn de velden ingetrokken
om wat te offeren. En dat gaat mis.

Zoiets voorvoelt ze, sinds ze moeder is.
De jongste is ze zelf ook van geschrokken.
Zijn vroom gekwezel met zijn zondebokken
levert een ander geen vergiffenis.

De rug naar toen, wil ze geen stap terug.
En met de oudste kan ze leren leven
en met zijn kinderen. God is te vlug
met vloeken, trager met vergeven.
Daar zit wel schuld maar dit besef maakt stug:
Om Kains wil zal zij haar God weerstreven.

Harm Schepers

Uit TEKENS VAN LEVEN 1991


Kort commentaar:

Dit soort verzen wordt ook geschreven.
We komen hier een Eva tegen,
die de Schrift ons niet tekent.
Zij gaat vierkant tegen God in.

Deze Eva komt uit het brein van Schepers.



--------------------------------------

MOEDER


hoe de doden in haar woelden
's nachts ijlde ze hun namen af
henritte, fanny, vader, mams
serah, simon, martha, sem!
Ik amper dertien beluisterde
angstig ademloos die dodendraf
in haar ontmenselijkte stem
dan stond ze op
lopend dromend
trok de koffer vanonder het bed
verwilderd krijsend: razzia razzia!
Dan hield ik haar staande
roepend het is 1946 1946
en voorbij voorbij
in haar bleef het klagend gaande
zoals zij gaande en klagend
blijft in mij

Frans Pointl

Uit: IK RAAK JE AAN 1983


Kort commentaar:

Men spreekt wel over eerste generatie oorlogsslachtoffers.
Hier heb je er n.
Trouwens ook de tweede generatie.
Is er ook nog een derde generatie?
Of houdt het eens op?








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Vrouw met cantharellen

--------------------------------------

JIJ DAAR ZEI DE BLOEMENMAN


Jij daar zei de bloemenman
de jongen keek op
andere mensen ook
de jongen weifelde
en liep door
vlugger
het was druk op de markt
het was niet te zien
of de bloemenman
hem nakeek
of hij hem bedoeld had
het rook naar meloen en vis
naar het oud testament
waarin soms op een markt
een jongen werd aangezegd
dat hij profeet zou zijn
jij daar!

Ankie Peypers

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1976


Kort commentaar:

Wie was die jongen uit het oude testament?
Wie werd op de markt geroepen tot profeet?

Dat doet er ook niet toe.
God riep wie Hij wilde en waar Hij wilde.

Dat doet Hij trouwens nog.





-----------------------------

DE MAN VAN 40+


Op zijn hoofd heeft hij ongeveer
100.000 haren. Zijn bloedvaten zijn 20.000
meter lang en er stroomt
6 liter bloed door.
Hij beschikt over 750 spieren en 222
botten. In zijn lichaam zit genoeg fosfor
om 60.000 lucifers mee te maken, vet
voor 50 kaarsjes, ijzer voor 10 duim-
spijkers en 20 volle lepels keukenzout.
Naast sporen goud en zilver
bevat hij voorts voldoende glycerine
om 15 kilo springstof van te maken.
Totaalwaarde anno 1969 van Mr.X,
volgens de amerikaanse biochemicus Donald Forman:
f 12,67 (Sinds zijn jeugd ruim 9 gulden
in waarde gestegen)
Toch zal er,
aldus de Volkskrant, eerst een forse goudader
in zijn lichaam ontdekt moeten worden
voordat er wat minder lichtzinnig
met zijn leven zal worden omgesprongen.

P.S. De konklusie van de Volkskrant is onjuist:
Wanneer er een forse goudader in zijn lichaam
ontdekt zou worden, zou zijn leven
geen ogenblik veilig zijn.

Sybren Polet

Uit PERSOONLIJK - ONPERSOONLIJK


Kort commentaar:

Een interessant gedicht uit de jaren vijftig.
Er wordt nog in guldens gehandeld.

Dat post scriptum is veelzeggend.
Het materialisme heeft het gewonnen van de menselijke geest.

Dat is intussen niet verbeterd.





--------------------------------

AFSCHEID


Een keer in de veertien dagen
neem ik afscheid
van mijn vader.
Een lange man op het perron
geduldig wachtend bij het raam
daarachter ik

Van afscheid nemen hou ik niet
en van wachten nog veel minder
maar door het glas
raken mij
zijn vermoeide ogen

En ik ben druk
ik pak een boek
doe of ik
mijn kaartje zoek
hij wuift en kijkt mij
vragend aan.

Ik mag graag in treinen zitten die op tijd vertrekken.
Ik hou van vaders die hun hart toedekken.

Lidy Peters

Uit: DE GEUR VAN NATTE MEISJESHAREN 1987


Kort commentaar:

Niet bepaald een spetterende relatie.
Een beetje triest gedicht.

De ik houd wel ergens van,
maar niet van haar vader.





----------------------------

KINDERMOORD


Toen de gekroonde wolf de schaapkens nieuwgeboren
met zijnen wreden muil te Bethlehem verslond,
een klagelijk geschrei steeg van der aarden grond
en kwam ten hemel in voor Gods gerechte oren.

Een vliegende gezwerm der engelen verkoren
omving den kleinen hoop, gepletterd en doorwond,
en nam de witte ziel van hunnen roden mond
die stellend onbesmet Gods aangezicht te voren.

Hoe kort was hunnen tijd in 't droevig tranendal
hoe groot is hunne vreugd die eeuwig duren zal!
Hoe loven zij den Heer, hun gunstigen weldader!

Zij gingen haastelijk in 't leven door den dood,
gerukket onverwacht uit hunne moeders schoot:
gedragen in den schoot van hunnen liefsten Vader.

Jacobus Revius (1586-1658)

Uit: OVER-YSSELSCHE SANGEN EN DICHTEN 1630


Kort commentaar:

Een gedicht vol tegenstellingen: typisch barok.

De gekroonde wolf Herodes tegenover pasgeboren schaapjes;
een aardse jammerklacht tegenover Gods heilige oren;
een legermacht engelen omringde een kleine groep vermoorde kinderen;
witte ziel tegenover een bebloede mond;
Een korte tijd in dit tranendal tegenover eeuwige vreugde.

Dat zijn nog niet eens alle tegenstellingen.
Weer een fraai sonnet van onze Deventenaar Revius.






-------------------------------------




Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Pop


OERWOUD


De kleine orang oetan
o zijn rafelig silhouet tegen de staven van het hok
is net zo oud als mijn buurmeisje
dus bijna twee jaar
hij is wel kleiner maar reuze sterk hij hangt
hoog in zijn hok met n hand aan een autoband
komt naar beneden en vertoont een orang oetanvoorhoofd
een keline kale buik die vooruitsteekt
en nu al die slordige haren aan armen en benen
van zijn heer vader
verdwaasde vleermuis tussen kettingen en staven
of clochards dichtgevouwen in zijn hoek
waar de groene wouden van Borneo en Sumatra
niet meer stoven en geuren
de mensen
achter het glas zijn nu het oerwoud

R.Roegholt

Uit: AVENUE LITERAIR




Kort commentaar:

Het trieste van een dierentuin:
dieren die er niet thuishoren.

Nu zijn de meeste dieren daar geboren.
Dus heimwee naar oerwouden is hun vreemd.

Maar toch.

Ja, wie zien ze voor hun ramen en tralies schuifelen?
De mensen.
Inderdaad: zij zijn nu het oerwoud.







---------------------------------------

ik denk


ik denk
als het regent
laat ze niet nat worden

en als het stormt
vat ze geen kou

en ik denk ook
dat dat denken
niet helpt

want je wordt nooit meer
nat noch vat je kou

want het regent
noch waait ooit
meer voor jou

Bert Schierbeek

Uit DE DEUR 1986


Kort commentaar:

Een gestorven geliefde
en een ik die bezorgd is om haar.

Maar hij beseft dat die bezorgdheid niet helpt.

Een aangrijpend vers.





-----------------------------

ACHTERLANGS


De meeste treinen rijden achterlangs het leven.
Je ziet een schuurtje met een fiets ertegenaan.
en kleine jongen is nog op, hij mag nog even.
Je ziet een keukendeur een eindje openstaan.
Als je maar niet door deze trein werd voortgedreven,
zou je daar zonder meer naar binnen kunnen gaan.

Zodra de schemer was gedaald,
was je niet langer meer verdwaald.

En je ontmoette daar niet eens verbaasde blikken.
Je zou toch komen? Iedereen had het vermoed.
Ze zouden even haast onmerkbaar naar je knikken,
want wie verwacht is wordt maar nauwelijks begroet.
Je zou je zomaar aan hun tafel kunnen schikken
en alle dingen waren plotseling weer goed.

Zodra de schemer was gedaald,
was je niet langer meer verdwaald.

Je hoefde daar geen druppel alcohol te drinken,
want grenadine zou smaken als cognac.
Je zag het haardvuur achter micaruitjes blinken,
er kwam een merel zitten zingen op het dak.
En die paar mensen die je nooit hebt kunnen missen,
kwamen daar binnen met een lach op hun gezicht.
Je zou je voortaan nooit meer in de weg vergissen,
je deed het boek van alle droefenissen dicht.

Maar ach, de trein is doorgegaan
en kilometers daarvandaan.

Willem Wilmink


Kort commentaar:

Weer een echt Wilminkvers.
Vaak een tikkeltje melancholisch.

Met de trein 's avonds zie je nogal wat.
Als je een stad verlaat, kun je in veel huizen onverhuld naar binnen blikken.
Je bent niet meer in een vreemde wereld,
je was niet langer meer verdwaald.

De dichter mijmert erover door.
Hij zou zomaar aan hun tafel kunnen schikken.
Maar ach de trein is doorgegaan...






-----------------------------

ALLERZIELEN


Soms loopt er door een drukke straat
ineens een oude kameraad
of reisgenoot.
Je weet zodra je hem begroet:
het kan niet dat ik hem ontmoet,
want hij is dood.

Eerst ben je nog een tijd verbaasd
omdat die levende toch haast
die dode was.
Heb je de zaak dan afgedaan,
dan komt er weer zo'n dode aan,
met flinke pas.

Thuis van het dodencarnaval
zie je de spiegel in de hal,
je schrik is groot:
die man daar in het spiegelglas,
met die bekende regenjas,
was die niet dood?

Willem Wilmink


Kort commentaar:

In een drukke straat kun je soms iemand passeren,
van wie je denkt: "Dat is toch die en die."
Maar dan bedenk je plotseling:
"Dat kan niet, want die is dood."

Maar wanneer dat daarna nog eens gebeurt,
is er iets goed mis.

Helemaal als je jezelf in de spiegel ziet,
en denkt: die was toch dood.

Ik ken dit soort heftige ervaringen niet.
U misschien?

Ik hoop het niet,
want dan bent u niet helemaal in orde.





-----------------------------

ANGST VOOR GELUK


Soms in de nacht als je naast me ligt,
als je naast me ligt met je meidengezicht,
dan heb ik je weer zo lief.
En ik denk met trots aan ons kleine gezin,
en ik denk: er zit wel samenhang in,
het biedt wel perspectief.

Daar komen nare gedachten van:
dat het zo niet altijd maar duren kan,
het is allemaal veel te fijn.
Nu is mijn bedje wel gespreid,
maar deze kinderen, deze meid
zijn te mooi om waar te zijn.

Wat maken we misschien nog allemaal mee,
misschien ga jij met een ander in zee,
met een zwaarbehaarde man.
Of slepende ziekte of ander kruis
komt over de wereld of over ons huis,
en maakt er een puinhoop van.

Dat denk ik dan. Maar de volgende dag
geeft een ruzie die er wezen mag,
een fraai stuk burengerucht.
En al die gedachten, mijn lekker stuk,
aan ziekte en ontrouw en ongeluk
slaan ratelend op de vlucht.

Willem Wilmink


Kort commentaar:

De dichter maakt gebruik van herkenbare gevoelens.
Wie kent die niet als alles voor de wind gaat?

Op een geestige manier maakt hij in de laatste strofe
een eind aan z'n sombere overwegingen.








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Zonder titel


-----------------------------

BEN ALI LIBI


Op een lijst van artiesten, in de oorlog vermoord,
staat een naam waarvan ik nog nooit had gehoord,
dus keek ik er met verwondering naar:
Ben Ali Libi. Goochelaar.

Met een lach en een smoes en een goocheldoos
en een alibi dat-ie zorgvuldig koos,
scharrelde hij de kost bij elkaar:
Ben Ali Libi, de goochelaar.

Toen vonden de vrienden van de Weduwe Rost
dat Nederland nodig moest worden verlost
van het wereldwijd joods-bosjewistisch gevaar.
Ze bedoelden natuurlijk die goochelaar.

Wie zo dikwijls een duif of een bloem had verstopt,
kon zichzelf niet verstoppen, toen er hard werd geklopt.
Er stond al een overvalwagen klaar
voor Ben Ali Libi, de goochelaar.

In 't concentratiekamp heeft hij misschien
zijn aardigste trucs nog wel eens laten zien
met een lach en een smoes, een misleidend gebaar,
Ben Ali Libi, de goochelaar.

En altijd als ik een schreeuwer zie
met een alternatief voor de democratie,
denk ik: jouw paradijs, hoeveel ruimte is daar
voor Ben Ali Libi, de goochelaar.

Voor Ben Ali Libi, de kleine schlemiel,
hij ruste in vrede, God hebbe zijn ziel.

Willem Wilmink


Kort commentaar:

In een tv-uitzending over Wilmink droeg de acteur Joost Prinsen dit vers voor.
Aan het slot verstikte z'n stem in tranen.
Het is inderdaad een ontroerend vers. Als je eenmaal de regel: Ben Ali Libi, de goochelaar hebt uitgesproken,
vergeet je hem nooit meer.









Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Stilleven van schedel met kaars


-----------------------------

ECHTPAAR IN DE TREIN

voor Wobke


Met de allerliefste in een trein
kan aangenaam en leerzaam zijn.
De prachtig vormgegeven stoel
geeft allebei een blij gevoel.

Voor 't verre reisdoel kant en klaar
zit ik dus tegenover haar.
De trein maakt zijn vertrouwd geluid
en zij rijdt vr- , ik achteruit.

We zien dezelfde dingen wel,
maar ik heel traag en zij heel snel.
Zij kijkt tegen de toekomst aan,
ik zie wat is voorbijgegaan.

Zo is de huwelijkse staat:
de vrouw ziet wat gebeuren gaat,
terwijl de man die naast haar leeft
slechts merkt wat zijn beslag al heeft.

Van nieuw begin naar nieuw begin
rijdt zij de wijde toekomst in,
en ik rij het verleden uit.
En beiden aan dezelfde ruit.

Willem Wilmink


Kort commentaar:

Een alledaagse ervaring levert dit vers op.
Met een toepassing.

De man kijkt terug, de vrouw vooruit.
Ik weet niet of deze rolverdeling standaard is.

Het vers geeft wel aan hoe verschillend man en vrouw kunnen zijn.
Maar dat kan toch geen kwaad?
Integendeel.
Als je maar niet elk in een andere richting rijdt.





-----------------------------

EEN VREEMDE TIJGER


Hoe kan men een zoon van vijf
troosten voor doodsgedachten ?
Alle bedenksels falen,
behalve de rencarnatie.

Dus oude oma is nu
een tijger?

Ja jongen, maar niet in Artis,
niet in een kooi,
niet een tijger die ijsbeert.

Zij die haar leven lang leed
onder de tyrannie
van geldgebrek, echtgenoot, crisis,
roddel en burenruzies,
die verzoend heeft en vergoelijkt,
die doof was voor alle kwaad
en tenslotte voor lles doof was,

zij is een tijger met gruwelijk felle,
gruwelijk mooie ogen,
en wee de man in de wildernis
die haar ontmoet:
opgevreten is hij,
eer hij beseft dat er iets op hem toespringt.

Een vreemde tijger is het,
een tijger die soms een wonderlijke
droom heeft: een pas gedweild stoepje,
een pijpenrek met de woorden
'Het is geen man
die niet roken kan'.

Maar een sterke tijger:
die de droom van zich afschudt als regen
en met lange trefzekere sprongen
het dier bereikt of de jager
of de pelgrim bij de rivier.

Een tijger zonder genade.
Een tijger die wraak neemt.

Willem Wilmink


Kort commentaar:

Een vreemde manier om je zoon te troosten
met een verhaal over een gerencarneerde oma.

Het is ondertussen wel een vers met een diepere laag.
De oma neemt wraak,
ze is metterdaad wraakgierig.
Ze heeft daar ook wel reden voor.

De geestigheid kan bij Wilmink niet ontbreken.
De tijger droomt over het pas gedweilde stoepje,
en het voor ouderen bekende pijpenrekje.

Een christen zal z'n kind van vijf
niet op deze manier troosten voor doodsgedachten.
Die heeft wel wat beters te vertellen.






-----------------------------

HEIMWEE?

Waarom trekt men een droef gezicht
als een rijnaak met een klein licht
de nacht invaart ?
Waarom stemt een rangeerterrein
melancholiek, en wordt een trein
lang nagestaard ?

Ik had als kind een huis en haard
en voor mijn toekomst werd gespaard
en in die kring
heb ik 't zigeunervolk benijd
dat zonder doel of zekerheid
langs 't koren ging.

Heimwee hoe komt iemand erbij
als hij nog woont in 't huis waar hij
geboren is ?
Wat is er dat hem denken doet
dat iets heel dierbaars al voorgoed
verloren is ?

Willem Wilmink


Kort commentaar:

Dit is weer zo'n typisch melancholiek vers van Wilmink.
Waar komt dat heimwee vandaan?

Dat zit gewoon van binnen.
Dat is een eigenschap van een romanticus.
En dat was deze dichter.

Mooi, die eerste strofe met die rijnaak en die trein.
Prachtige metaforen.









Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Hof van Eden (drieluik)

-----------------------------

JONGE SLA


Alles kan ik verdragen,
het verdorren van bonen,
stervende bloemen, het hoekje
aardappelen, kan ik met droge ogen
zien rooien, daar ben ik
werkelijk hard in.

Maar jonge sla in september,
net geplant, slap nog,
in vochtige bedjes, nee.

Rutger Kopland


Kort commentaar:

Dit is in de loop van z'n bestaan een bekend vers geworden.
Ik weet nog precies hoe het me trof bij eerste lezing.
Die heerlijke sensibiliteit.

Het is natuurlijk een beetje spottend.
En het vraagt dus om een glimlach.
Bij dezen.






-----------------------------

KAART VAN EEN GRIEKS EILAND


Herman*, ik had je nog een kaart willen schrijven,
zo'n lullige ansicht, voorzien van een grap
over, nou ja, je weet wel waarover,

maar ik hoorde dat je al dood was
voor ik een grap had gevonden.

Ik leef nog, ons gesprek is niet af,
maar ik leef deze laatste dagen gebogen, over woorden
die ik doorstreep, weer opschrijf -

Waar hadden we het over, waar
waren we gebleven, zonder de dood te verwachten
schrijf je geen pozie, daar waren we
het hartroerend over eens,

pozie was geluk, het geluk om een paar woorden
te vinden die even bij elkaar wilden horen
voor de dood ons kwam halen,

een grap, een zorgvuldig verzwegen grap
om de dood, deze doorstrepen en weer opschrijven,
zo was pozie.

Ik zal je dus nooit meer zien.

Ik leef deze laatste dagen gebogen, voor dat alles,
voor dat verlegen lichaam, dat weemoedige hoofd
waarmee je sprak, voor dat alles
levend wordt begraven,

ik bedoel, ik leef gebogen over die kaart,
je weet wel, zo'n veel te blauwe zee,
zo'n veel te blauwe hemel:
Happy days in Greece.

Rutger Kopland

*Herman de Coninck.,




Kort commentaar:

Op 22 mei 1997 overleed Herman de Coninck in de Portugese hoofdstad Lissabon tijdens een congres over literatuur plots aan een hartstilstand. Hij was 53 jaar oud.

De ik wilde een kaart sturen uit Griekenland.
Een kaart aan z'n vriend: de dichter Herman de Coninck.
Maar hij hoort daar dat z'n vriend overleden is.

In dit vers reageert hij op z'n dood.
Het is in plaats van een kaart een hele brief geworden.
Een brief in de vorm van dit gedicht.

. De ik relativeert de gebeurtenis enigszins,
maar tegelijk merkt de lezer dat hij van z'n stuk is.
Hij is er gewoon kapot van.

Maar om een vers als dit te kunnen schrijven
moet hij wel relativeren om z'n sterke emoties
een beetje in bedwang te houden.





-----------------------------

TIJD


Tijd - het is vreemd, het is vreemd mooi ook
nooit te zullen weten wat het is
en toch, hoeveel van wat er in ons leeft is ouder
dan wij, hoeveel daarvan zal ons overleven

zoals een pasgeboren kind kijkt alsof het kijkt
naar iets in zichzelf, iets ziet daar
wat het meekreeg

zoals Rembrandt kijkt op de laatste portretten
van zichzelf alsof hij ziet waar hij heengaat
een verte voorbij onze ogen

het is vreemd maar ook vreemd mooi te bedenken
dat ooit niemand meer zal weten
dat we hebben geleefd

te bedenken hoe nu we leven, hoe hier
maar ook hoe niets ons leven zou zijn zonder
de echo's van de onbekende diepten in ons hoofd

niet de tijd gaat voorbij, maar jij, en ik
buiten onze gedachten is geen tijd
we stonden deze zomer op de rand van een dal
om ons heen alleen wind

Rutger Kopland


Kort commentaar:

Ja, tijd is iets vreemds, iets ongrijpbaars.
Als christen denk je soms aan de eeuwigheid.
Daar is geen tijd meer. Onbegrijpelijk.
Daar loopt je denken op stuk.
Daar hebben we te weinig hersenen voor.

De dichter zegt diepe dingen over de tijd.
Mooie strofen, zoals de tweede en derde.

De tijd zit tussen onze oren,
in onbekende diepten in ons hoofd.

Het vers geeft maar enkele opmerkingen over de tijd.

Voor ons blijft het stamelen,
als we iets willen zeggen
over de door God geschapen tijd.

Ook is dit opzicht zijn we maar stofjes.





-----------------------------

VERTREK VAN DOCHTERS


Ze moesten inderdaad gaan, ik heb het gezien
aan hun gezichten die langzaam veranderden
van die van vroeger in die van nu.

En gevoeld en geroken als ze me kusten,
een huid en een haar die niet meer voor mij
waren bedoeld, niet zoals vroeger,
toen we de tijd nog hadden.

Er was in ons huis een wereld van verlangen,
geluk, pijn en verdriet gegroeid, in hun
kamers waarin ze verzamelden wat ze mee
zouden nemen, hun herinneringen.

Nu ze weg zijn kijk ik uit hun ramen en zie
precies dat zelfde uitzicht, precies die
zelfde wereld van twintig jaar her,
toen ik hier kwam wonen.

Rutger Kopland


Kort commentaar:

Een ontwikkeling in een gezin met dochters.
Sommige lezers hebben dit al achter de rug,
andere zijn gewaarschuwd.

Fraai beschrijft de dichter z'n gevoelens
voor, bij en na het vertrek van de meiden.

Er is weemoed in dit vers,
weemoed van een vader.






-----------------------------

WEGGAAN


Weggaan is iets anders
dan het huis uitsluipen
zacht de deur dichttrekken
achter je bestaan en niet
terugkeren. Je blijft
iemand op wie wordt gewacht.

Weggaan kun je beschrijven als
een soort van blijven. Niemand
wacht want je bent er nog.
Niemand neemt afscheid
want je gaat niet weg.

Rutger Kopland


Kort commentaar:

Wat wordt hier met weggaan bedoeld?
Nergens wordt expliciet op sterven gezinspeeld.

Toch is het onmiskenbaar het sterven van een geliefde.
Die is nog zo present in je gedachten,
dat je eigenlijk niet van afscheid kun spreken.

Weggaan is een soort van blijven.

Een diepzinnig vers met zeker een kern van waarheid.
Jammer genoeg alleen maar een kern.






-----------------------------

ZIJN JAS


Mijn vader J was nog maar net
gestorven toen mijn moeder A
zijn nieuwe regenjas voorzichtig
van de kapstok nam. Pas eens,
zei ze, hij was er zo trots op.

Daar stond ik dan en voelde
aan de mouwen en bij het sluiten
van de knopen hoe dood hij was
en hoe ver weg mijn jeugd. Oud
en zwak zou ik worden, in deze
plooien zou mijn huid gaan hangen
om mijn knoken.

Rutger Kopland

Uit: GEDULDIG GEREEDSCHAP 1993


Kort commentaar:

Weer een herkenbaar gedicht.
De zoon past de jas van z'n overleden vader.
Let eens op dat woord 'voorzichtig'.
Je ziet die moeder voor je.

De reactie van de zoon is aangrijpend.
Hij ervaart nu pas echt het dood zijn van z'n vader.
En hij denkt aan z'n eigen toekomstige aftakeling.
De plooien van de jas verwijzen naar z'n eigen huid.
Om z'n knoken...








Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Schedel met ekster

-----------------------------



LAONDELIJK GELUK

Sjefke wnt in un huske b de hj
m unne moestuin en un bietje vee:
w scharrelkiepe op de misse en twee
melkkuuskes en un vrke in de wj.

As ie daor 's aoves rondlupt, is ie blj
dettie gin ligbad h en gin WC,
gin waasmechien, gin ijskaast, gin TV,
want och, w moet 'ne mins mi al de grj?

Ok dieje nje kst is niks vur Sjefkes:
hij it allinnig soep m selderie,
gehakt en sloaj en erpel m w schefkes

blodworst en spek, mar noit gin rijst of mie,
noit knoflk, kiwi's of un paar olefkes,
want w 'nen boer nie kent, d vrit ie nie.

Frans van Dooren (in dialect van Oss)


Kort commentaar:

Het vergaderseizoen is weer begonnen met alle drukte van dien.
Sjefke was geen vergadermens.
Zeker niet iemand voor de liturgiecommissie.
Gek, dat dit boerke toch m'n sympathie heeft.
Over onthaasting gesproken.

Post Scriptum

Op 6 juli 2005 is in Oss de classicus, Italianist en vertaler Frans van Dooren overleden. Hij is zeventig jaar geworden. Frans van Dooren studeerde klassieke talen en Italiaans. Ongeveer 700 publicaties heeft hij op zijn naam staan (boeken, vertalingen, artikelen, recensies, inleidingen, lezingen, radioprogramma's, etc.). Hij heeft meer dan 1500 Dante-lezingen gehouden. In het dialect van Oss schreef hij gedichten. Voor zijn vertalingen ontving hij in 1990 de Martinus Nijhoff Prijs.




-----------------------------

DE GELATENE


Ik open het raam en laat het najaar binnen,
Het onuitsprekelijke, het van weleer
En van altijd. Als ik n ding begeer
Is het: dit tot het laatst beminnen.

Er was in dit leven niet heel veel te winnen.
Het deert mij niet meer. Heen is elk verweer,
Als men zich op het wereldoude zeer
Van de miljarden voor ons gaat bezinnen.

Jeugd is onrustig zijn en een verdwaasd
Hunkren naar onvergankelijke beminden,
En eenzaamheid is dan gemis en pijn.

Dat is voorbij, zoals het leven haast.
Maar in alleen zijn is nu rust te vinden.
En dan: 't had zoveel erger kunnen zijn.

J.C. Bloem


Kort commentaar:

De dichter heeft z'n leven bijna achter de rug.
Hij vindt nu rust in alleen zijn.
Gelaten laat hij alles over zich komen

Het lijkt een beetje sukkelachtige levenshouding.
Het leven had niet veel te bieden,
maar dat kan hem niets meer schelen.

En als je het leed van de wereld tot je laat doordringen,
wat heb je dan nog te klagen?
Het leven had zoveel erger kunnen zijn.

Een knap sonnet.
Met een trieste balans van iemand zonder geloof en hoop.





-----------------------------

DE MOEDER DE VROUW

Ik ging naar Bommel om de brug te zien.
Ik zag de nieuwe brug. Twee overzijden
die elkaar vroeger schenen te vermijden,
worden weer buren. Een minuut of tien
dat ik daar lag, in 't gras, mijn thee gedronken,
mijn hoofd vol van het landschap wijd en zijd -
laat mij daar midden uit de oneindigheid
een stem vernemen dat mijn oren klonken.

Het was een vrouw. Het schip dat zij bevoer
kwam langzaam stroomaf door de brug gevaren.
Zij was alleen aan dek, zij stond bij 't roer,

en wat zij zong hoorde ik dat psalmen waren.
O, dacht ik, o, dat daar mijn moeder voer.
Prijs God, zong zij, Zijn hand zal u bewaren.

Martinus Nijhoff

Uit NIEUWE GEDICHTEN 1934


Kort commentaar:

Bent u wel eens over de nieuwe Martinus Nijhoffbrug bij Zaltbommel gereden?
Mijn route vanuit het zuiden loopt tegenwoordig steevast over deze brug, ook al is voor mij het een beetje om.

De brug uit het vers is de oude brug over de Waal.
Een prachtig stukje vakmanschap.
Indertijd een bezienswaardigheid.
De brug verbindt beide oevers, maar in het vers ook heden en verleden.
De dichter verbindt de vrouw aan het roer met zijn overleden moeder.
De moeder zingt psalmen.

Het is een prachtig vers,
waard om door iedere Nederlander gekend te worden.





-----------------------------



WAT MOAKT HET OET

Wat moakt het oet
Woar ik geboren bin, woar ik de mensen ken,
Dat is mien Grunneger laand, doar aan de woaterkaant,
Woar ie de woorden heuren, dij joen gedachten kleuren,
De ziel van elk verhoal,
Joen aigen toal.

t Dialect is nait van stain, t verandert met de tied,
En as ie onze schrievers lezen, din kin je dij veranderingen zain.
Of Westerwold, of t Hogelaand, ja elke streek zien aigen variaant,
Of Zoltkaamp, Drijbrg of Briltil,
As ie goud luustern heur je t verschil.

Wat moakt t oet, wat moakt t oet, of t nou onkruud is of roet,
Edik blift toch zuur of zoer, en n agrarir n boer,
Of t n vel is of n vlij, moag van streek of schieterij,
Ach, wat moakt t aiglieks oet,
Bakker bakt toch brood of stoet.

Wat moakt t oet, wat moakt t oet, of t nou onkruud is of roet,
Of t n goul is of n vak, boudel mout toch onder dak,
Of t n ree is of n loan, as ie mie mor kinnen verstoan,
Dus wat moakt t aiglieks oet,
Bakker bakt toch brood of stoet.

Woar ik geboren bin, woar ik de mensen ken,
Dat is mien Grunneger laand, doar aan de woaterkaant,
Woar ie de woorden heuren, dij joen gedachten kleuren,
De ziel van elk verhoal,
Joen aigen toal.

Ede Staal

Kort commentaar:

Een vers in het Gronings.
Dat kon niet uit blijven.
M'n jeugd en Groningen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Ik lees nog geregeld uit de biebel in het Gronings: Paulus zien lutje braiven.

Zoals het Nederlands verandert zo ook het Gronings.
Daarover gaat dit vers, kort gezegd.
De niet Groninger kan met een beetje moeite een heel eind komen.
Daarom laat ik dit vers voor zichzelf spreken.





-----------------------------

DE GELDWOLF

't Is m de wolve in ons laand gedaon,
want de natuur is zo totaol bedurve
d ze allemaol vurgod zijn uitgesturve;
alleen de geldwolf blekt nog te bestaon.

Nee, sterker nog: de sort groeit steeds nog aon!
Over den helen aardbol uitgezwurve
hit ie zun ge hier zn plts verwurve
d ge um hst nie mer van oe af kunt slaon.

Hij h un stripkespak over zun vaacht
en unnen dieveklauw aon elke poot,
zun hol is un schn villa of un jaacht.

Hij gift zun ge mar heel zelde bloot
en strietst en strupt b vurkeur in de naacht.
En as ie barst van 't geld, dan gaot ie dood.

Frans van Dooren


Kort commentaar:

Een vers in dialect van Oss.
De dichter was classicus en italianist van hoog niveau
en Nederlands grootste Dante kenner
Hij achtte zijn geboortedialect niet te gering.

Het heeft een aantal indringende verzen opgeleverd.
Ook maatschappij-kritische, zoals dit gedicht.





-----------------------------



VERGANKELIJKHEID

De jaore kommen en de jaore gaon!
Ik heur ginds in de grachten 't ijs wer krake,
ik zie de snuw wer dampen op de dake,
ik vuul de kaauw wer op m'n longe slaon,

ik zie de bloeme wer op 't venster staon,
ik vuul de kachel m'n gezicht wer blake,
ik heur de keinder wer 'ne snuwman make.
En och, wanneer zal 't m me zijn gedaon?

Gin mins wit wtter mittum gao gebeure:
za'k den hortensia oit nog zien bloeie,
de nachtegaal oit nog in 't loofhout heure,

de eekhoorns oit nog rond den eik zien stoeie?
Och, 't is de harde wet van ons bestaon:
de jaore kommen en de jaore gaon!

Frans van Dooren


Kort commentaar:

Een half jaar nadat de dichter dit sonnet schreef, is hij gestorven.
Hij leed aan een ongeneeslijke longziekte.
Dat sterven geeft zo'n vers een bijzondere waarde.
Het gaat iedereen aan, maar eigenlijk schreef hij het voor zichzelf.

Geen mens weet wat er met hem gaat gebeuren:
zal ik de hortensia nog zien bloeien?

Jammer dat het perspectief van een rijker Leven ontbreekt.





-----------------------------



JONGESDROOM

De snuw viel op de straote en op de dake
en 't ijzig weer sloeg alles in de boeie.
Ge vuulde oew orre en oew vingers gloeie
en dur de strenge kaauw bevrorre rake.

Ge zaagt de vlokke boven 't witte lake
in wild gewirwar m mekaore stoeie.
Ge hurde 't kechelke in de schorsteen loeie,
de sturm te keer gaon en de balke krake.

En ik, ik zaat b 't raom te fantasere
over Old Shatterhand en Winnetou
en tomahawks en squaws en Grizzly-bere.

En wie ge ok zijn meugt, ik verzeker oe:
as 't sturmt en vrist en snuwt, dan kunde 't beste
zomar w dromen over 't Wilde Westen.

Frans van Dooren


Kort commentaar:

Was u een lezer of lezeres in uw jonge jaren?
Veel jongens zullen in ieder geval de boeken over Winnetou en Ald Shatterhand verslonden hebben.
De belangstelling van de meeste meisjes uit mijn jeugd ging uit naar andere lectuur.

Als het vriest dat het kraakt, vindt de dichter het heerlijk
om weg te dromen naar de wereld van zijn jeugd: het Wilde Westen.

Ik zou eerder denken aan Willem Barentz in Het Behouden Huis.
Maar goed, zo heeft ieder zijn of haar dromen.





-----------------------------



MOEDERTAOL

Ik weet nog hoe we in de kastanje klomme
en unne tak ervan durmidde brook,
ik ken nog 't schuurke waor ik binnendook
toen ik die honde achter me aon zaag komme,

ik heur die steekwespe nog raozend bromme
toen ik m munne stok in 't nestgat stook,
ik vuul nog hoe de lucht nao regen rook
b 't wotter van de Maos waarin we zwommen.

Mar 't beste vuul en heur en ken en weet
ik nog hoe iedereen in 't stedje praotte
in unnen tongval zonder slapte of sleet,

en hoe de keinderkupkes in de straote
wirgalmden van een taal van lief en leed.
En och, waor hek dieje rijkdom toch gelaote?

Frans van Dooren

Kort commentaar:

Ieder heeft z'n jeugdherinneringen.
De dichter ook.
Maar hij herinnert zich het beste hoe de mensen spraken in hun tongval.
Dat is hier het dialect van Oss.

Het is de taal van lief en leed.
Hij vraagt zich af waar hij die rijkdom heeft gelaten.

In ieder geval in z'n verzen, deze Brabander.
Gelukkig maar.





-----------------------------



DEZE MAATREGEL

Ik zag je in het journaal.

Ik hoorde de nieuwslezer zeggen
dat de boerderij waar je woonde en werkte
was geruimd.

Ik probeerde niet te kijken
maar ik zag je toch een paar seconden
in een grote grijper door de lucht zweven:

je zware lichaam, je poten, je uier
je zwaaiende kop.

De nieuwslezer zei dat je dood een maatregel was
die brede instemming had gevonden en legde
het papier waarop dat stond weg.

Kon ik maar denken: je was maar een dier,
kon ik dat maar denken.

Rutger Kopland

Uit: OVER HET VERLANGEN NAAR EEN SIGARET 2001


Kort commentaar:

Ziet u het nog voor u, hoe boerderijen werden geruimd.
Vreselijke beelden met stormen van protest.
Werk van jaren werd in n klap vernietigd.

De dichter beschrijft het heel persoonlijk.
Alsof hij die ne koe kende.

Een aansprekend gedicht.






Schilderij van Tinus van Doorn (1905-1940)
Portret

-----------------------------



HERINNERING AAN HOLLAND

Denkend aan Holland
zie ik brede rivieren
traag door oneindig
laagland gaan,
rijen ondenkbaar
ijle populieren
als hoge pluimen
aan den einder staan;
en in de geweldige
ruimte verzonken
de boerderijen
verspreid door het land,
boomgroepen, dorpen,
geknotte torens,
kerken en olmen
in een groots verband;
de lucht hangt er laag
en de zon wordt er langzaam
in grijze veelkleurige
dampen gesmoord,
en in alle gewesten
wordt de stem van het water
met zijn eeuwige rampen
gevreesd en gehoord.

Hendrik Marsman


Kort commentaar:

Marsman schreef dit vers toen hij in Itali woonde.
Het is n van de bekendste verzen uit onze letterkunde geworden.
Het lijkt heel simpel, toch zit het knap in elkaar.

Het is vaak geparodieerd,
maar het origineel is niet kapot te krijgen.

Bijzonder is het proteron husteron (omkering: het latere eerst) uit de laatste regel,
waarbij niet de chronologische maar de psycholische volgorde wordt gevolgd.





-----------------------------



DE ZALIGEN

De gele rozen lichten langs 't terras.
In diepe stoelen liggen zij te rusten,
de zaligen, die elkaar gelukkig kusten,
de toekomstlozen; heel hun leven was

een dringen naar de voorgeweten uren,
waar alles eensklaps in vergeten is;
't verwaait, nadat het stukgereten is,
hun oud bestaan; en nooit kan iets meer duren

naast dit verzonken zijn, dit niet meer wezen
deze gevaarlijk stille eeuwigheid,
dit weggevaagd zijn en terust geleid,
waaruit zij langzaam, stil en moe verrezen.

De regen, een grijs kraalgordijn, een poos
zacht tikkelend, laat door zijn lauwe kieren
hen 't paradijs nog zien met zijn revieren,
achter de vlammen van de gele roos.

Willem de Mrode

Uit: Kaleidoscoop 1938


Kort commentaar:

Een lastig vers.
Gaat het hier over mensen in het eeuwige leven?
Je zou het bijna wel zeggen.
Allerlei woorden wijzen in die richting:
toekomstlozen; alles eensklaps vergeten;
hun oud bestaan stukgereten enz.

Toch zet de laatste strofe weer vraagtekens:
ze zien het paradijs door een kier.
Dus toch niet echt.

Heeft u in de vakantie wel eens heerlijk in zo'n ligstoel in de zon liggen soezelen? En dan ook nog in een toestand van verliefdheid?
Dan ben je als de zaligen in dit vers.

Het zijn mensen in een toestand van diep geluk.
Ze liggen in diepe stoelen en
ze hebben elkaar gelukkig gekust. Heerlijk.
Ze ervaren dat in het hier en nu.
Ze zijn niet bezig met het verleden of hun toekomst.
Alleen het genieten nu telt.

Uit deze gevaarlijk stille eeuwigheid verrijzen zij.
Ze zien en horen de regen.
En door het grijze kralengordijn van de regen zien ze nog iets van het paradijs,
met zijn waterlandschap,
begrensd door vlammen van de gele rozen.

Het is een bijzonder vers, omdat je niet zo vaak
een toestand van gelukzaligheid tegenkomt die zo schitterend beschreven wordt.

Je kunt zeggen: je krijgt hier een voorsmaak van het eeuwige leven straks.





-----------------------------



WONDERBARE SPIJZIGING


Onze Vader die in de hemelen zijt,
wij danken U voor Uw barmhartigheid,
Uw zoon Jezus - geprezen zij zijn naam -
kwam wederom in ons midden staan
en volbracht, als toen Hij op aarde ging,
een wonderbare spijziging.
Wederom, herderloos als wij zijn,
bevonden wij ons in een woestijn.
Geen voedsel bood het berooid gebied,
het elders kopen konden wij niet.
Maar Hij was met ons in dat oord.
"Geeft hun te eten" klonk zijn woord.
Voorts, nadat men tezamen las
de geringe mondvoorraad die er was,
deed Hij ons zitten groepsgewijs,
nam, toen wij zaten, de vergaarde spijs,
zag op ten hemel, zegende 't brood,
brak het, - en wat ternauwernood
had kunnen volstaan voor n gezin,
bleek, toen men het uitdelen ging,
voor een geheel volk te volstaan.
Grote dingen hebt Gij aan ons gedaan.
Wij dank U voor Uw barmhartigheid,
onze Vader die in de hemelen zijt.

Martinus Nijhoff

Uit VERZAMELDE GEDICHTEN 1964


Kort commentaar:

Een bijzonder vers.
Een gebed tot de Vader over zijn Zoon.
De bidder, een ooggetuige, vertelt wat de Zoon heeft gedaan bij de wonderbare spijziging.
En hij dankt de Vader voor het wonder van zijn Zoon.
Het wonder dus komt op rekening van de Vader:
"Grote dingen hebt Gij aan ons gedaan."
Dat indertijd zo gedacht werd, is niet onlogisch.

Een fraai cyclisch gedicht.





-----------------------------



HERINNERING Moeder, weet je nog hoe vroeger
Toen ik klein was, wij tezaam
Iedre nacht een liedje, moeder,
Zongen voor het raam?

Moe gespeeld en moe gesprongen,
Zat ik op uw schoot, en dacht,
In mijn nacht-goed kleine jongen,
Aan 't geheim der nacht.

Want als wij dan gingen zingen
't Oude, altijd-eendre lied,
Hoe God alle, alle dingen,
Die wij doen, beziet,

Hoe zijn eeuw'ge, grote wond'ren
Steeds beschermend om ons zijn,
-Nimmer zong je, moeder, zonder 'n
Beven dat refrein-

Dan zag ik de sterren flonk'ren
En de maan door wolken gaan,
d 'Ouden nacht met wijze, donk're
Ogen voor me staan.

Martinus Nijhoff

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 2001


Kort commentaar:

Een fraai, teer gedicht, dat warme herinneringen oproept.
Wat mooi tekent de dichter de verhouding tussen moeder en kind.

Ik heb zitten zoeken naar het kinderliedje waaraan het vers refereert.
Als u me uit de droom kunt helpen, graag.

Ten slotte: hoe wezenlijk is de christelijke opvoeding!





-----------------------------



GEMENGD BEDRIJF

Gemengd bedrijf: aardappels, knollen, graan,
het varken en de kip, de koe, het paard,
de mens, het huis, de stal, het groene land,
de nacht, de dag, de kringloop van de maan,
het schommelen van de wieg, de wekroep van de haan,
drift, vruchtbeginsel, rijping, ooi en lam,
zomer en winter, appels, pruimen, jam -
slagregen, windhoos, hagel, bliksem, brand,
onkruid en schimmel, schurft, rot, kramp,
pest, mond- en klauwzeer, koepok, staar,
rat, muis, insect, de worm die knaagt,
het stervend vee, de schoot die nimmer draagt,
roddel, venijn, blindheid en starre waan -
zegen en ramp aan ziel en lijf, zo drukt
en rust Gods hand op het gemengd bedrijf.

Koos Geerds

Uit: STAPHORST 1998


Kort commentaar:

Koos Geerds schreef een indrukwekkende bundel over Staphorst.
Een aanrader.
De meeste boeren hebben zowel vee als akkers: gemengd bedrijf dus.
Dit vers beschrijft in trefwoorden wat er allemaal omgaat.
Het vraagt enig geduld van de lezer.
De dichter noemt wel 50 woorden.
Je ziet het voor je: wat een variatie!
Het is niet allemaal zonneschijn:
'zegen en ramp aan ziel en lijf.'

En dan die veelzeggende slotregel.
Een rijk gedicht.





-----------------------------



's OCHTENDS

's Ochtends haalde ik bij de boerin de melk.
Soms zaten ze nog aan het maal;
in de warme lucht van beesten
luisterde ik aan de deur
of de boer al op verhoogde toon
de bijbel las of het gebed opzei.

Ik wist wel hoe ze zaten: aandachtig vroom,
de vrouw de handen in de schoot,
de boer achter de pet gebogen;
zo zochten zij voor dagelijks werk en brood
Gods aangezicht in hemelse gewesten
en smeekten om Zijn zegen op de vrucht
der aarde en der lendenen.

Zo baden zij. En in de stal,
waar alles op het amen wachtte,
zuchtten de beesten mee.

Koos Geerds

Uit: STAPHORST 1998


Kort commentaar:

Een kijkje achter de schermen:
een biddend boerengezin.

Er wordt met Staphorst soms gespot,
maar deze werkelijkheid is er ook.
En dit is uiteindelijk waar het op aankomt:
gevouwen handen.
En de beesten zuchtten mee!





-----------------------------



ALS EERSTE STAPHORSTER

Als eerste Staphorster uit de kroniek
reed Hendrik Hengsteboer op stro en klompen
en gekrulde scheuvels de Elfstedentocht,
terwijl het vroor dat 't kraakte,
tot Hindeloopen toe. Want daar stond
op de wal een jonge meid te wuiven
en Hendrik dacht: ze kunnen verder barsten,
en stapte van het ijs en sprak haar toe en zei:
ik ben Hendrik Hengsteboer uit Staphorst
en ik heb 't verrekte koud,
mag ik mij even bij jou warmen?
Die kerel stond haar machtig aan.
En zo kreeg Hendrik Hengsteboer,
na heftig vrijen in de lente,
uit Hindeloopen de allermooiste meid.

Koos Geerds

Uit: STAPHORST 1998


Kort commentaar:
Weer een aardig elfstedentochtgedicht.
Een stoere vent, die Hendrik:
hij rijdt op klompen en gekrulde scheuvels.

Hij heeft het kruisje niet gekregen, maar wel wat anders.





-----------------------------



ALS ALLE JAGERS

Als alle jagers gingen jagen,
bleef de ouwe Hooikammer thuis.
Hij deed niet mee aan de drijfjacht,
waarbij een salvo het startschot
voor de hazen was om wei in wei uit
de hijgende meute te grazen te nemen,
en waarvan alle jagers aangeschoten
en met lege handen thuiskwamen.

Als het weer rustig was in het veld,
nam hij zijn dubbelloops jachtgeweer,
controleerde het mechanisme,
stak twee patronen in z'n broekzak
en stapte bedaard op de fiets.
Enkele uren later zagen we hem terugkomen,
even bedaard fietsend - aan het stuur,
aan elke kant n, bungelend, de beide hazen.

Koos Geerds

Uit: STAPHORST 1998


Kort commentaar:

De dichter heeft duidelijk zo z'n sympathien.
In dit vers staan de drijfjagers tegenover Hooikammer.
De groep staat tegenover de eenling.
Goed beschreven: je ziet het voor je.





-----------------------------



DE MACHTIGSTE MENS

De machtigste mens op het dorp was de hoefsmid.
Hem bracht een boer zijn paard om te beslaan,
een merrie of een ruin en soms een hengst,
die om zijn kuren werd gevreesd.
Zo'n paard, dat met een klap of stamp
een man vermorzelen kan, tilde zijn poot
gehoorzaam in de holte van zijn hand,
want hij behoedde hem voor struikelen op al zijn wegen.
Hij was niet groot of bovenmate sterk, de smid,
maar voor het paard meer god dan mens.

Koos Geerds

Uit: STAPHORST 1998


Kort commentaar:

Ik ken dit uit mijn jeugd:
de vader van een vriend was hoefsmid.
Ik heb vaak met bewondering naar zijn werk gekeken.
Dit vers sluit naadloos aan bij mijn herinnering.
Fraai beschreven.





-----------------------------



HET LUBBEN VAN EEN JONGE HENGST

Het lubben van een jonge hengst was mannenwerk:
de bek werd dichtgebonden voor het bijten,
de poten twee aan twee gekneveld en dan, hup,
het veulen omgeduwd en op de rug gedraaid.

Het in de vlam steriel gemaakte mes
haalde de balzak open en grote handen graaiden
de ballen een voor een eruit en gooiden die
nog warm en rood in 't gras.

Dan werd het dier, herschapen, overeind geholpen,
gesust en toegedekt, gevoerd en kalm geaaid.

Koos Geerds

Uit: STAPHORST 1998


Kort commentaar:

Heel precies getekend.
Let op de tegenstelling tussen het wrede lubben
en de laatste twee regels.
Een huiveringwekkend gedicht.





-----------------------------



ALS JE VAN DE MOTTE BIGGEN WOU

Als je van de motte biggen wou,
ging je met de motte naar de beer.
De boer keek zakelijk oplettend toe,
of op de wijze van de bolle en de koe
(en hengst en merrie, reu en teef,
al wat wemelt, al wat leeft)
de daad wel volgens Bartjens werd verricht,
want zonder wet werd de natuur niet voortgeplant
en hing het rad van de geboorte stil.
Dan ging het touw weer aan het tuig
en kuierden ze vergenoegd op moeder an,
de boer en zijn bevruchte zeug;
het welgemoede oergezonde varken
en haar heer, die alle driften kende.

Koos Geerds

Uit: STAPHORST 1998


Kort commentaar:

Ook weer zo'n fraaie, trefzekere beschrijving van het boerenleven.
Als klein kind stond je er met je neus bovenop.
Dat hebben de stadskinderen toch een beetje gemist.
Of vergis ik me?





-----------------------------



DE KOE MOEST BAREN

De koe moest baren en de koe was moe,
er staken poten achter uit haar lijf
en daaraan zaten touwen en daaraan hingen wij;
maar 't kalf bleef halverwege steken en de koe
keek telkens achterom naar dat gedoe en loeide zacht;
het was nog maar een jonge koe, het was haar eerste keer
en daarom moest ze kreunen en wij trokken weer
en met veel bloed kwam toen het kalf eruit,
dood, en ook de koe was stervende, en de boer,
hij keek van koe naar kalf, van kalf naar koe
en stond daar met gebalde vuisten, en alles vloekte,
maar hij vloekte niet.

Koos Geerds

Uit: STAPHORST 1998


Kort commentaar:

Ja, wat moet ik hier nog aan toevoegen.
Een werkelijk schitterend vers.
De aangrijpende beschrijving van de geboorte van een kalf,
waarbij van alles misgaat.

En dan de reactie van de boer:
maar hij vloekte niet.
Magnifiek!
Een hoogtepunt uit de prachtige bundel.








Bloemenlaan door Henri Biva (1848-1928)

-----------------------------



STEMMEN

Stemmen in mijn hoofd -
ze doen maar n ding:
mij tegenspreken.
'We spreken jou helemaal niet tegen!'

Ik wandel.
'Je wandelt helemaal niet! Je staat zoals gewoonlijk stil.'
Ik denk aan iemand.
'Je denkt helemaal niet aan iemand! Je denkt nooit aan iemand.'
Ik sta stil.
'Nu wandel je. Nu heb je blijkbaar opeens haast!'
En heel even houden ze hun mond.
'We houden helemaal niet onze mond, we houden nooit onze mond,
nooit!'
Ze houden nooit hun mond.

Toon Tellegen

Uit: MINUSCULE OORLOGEN (niet met het blote oog zichtbaar) 2004


Kort commentaar:

Stemmen in je hoofd,
dat wijst op schizofrenie.
Vreselijk voor wie ermee te maken heeft,
of krijgt: ouderen soms.
Onvoorstelbaar voor een buitenstaander.
U en ik, hoop ik.





-----------------------------



DE KAT

Kende God mijn poes uit het hoofd
voordat hij besloot haar te scheppen?
Indien ja, hoe dan wel, als die kleine
zo kwetsbare anderhalf ons
warm electries met spier gevuld bont,
als de speelse kwaje meid
met de poot om de stoelpoot
de kattekop scheef daarachter,
als de kleine hete heks,
het sluipjagend monster,
de slapende of de zich uitrekkende kat
die ontwakend zich rekt en gaat spinnen?
Welk beeld ging dit tijgerminiatuur,
dat God zag en hij zag dat het was goed, vooraf,
hebt U nog een werktekening, God, van mijn kat?

J.B. Charles (1910-1983)

Uit: DE GEDICHTEN TOT 1963


Kort commentaar:

Zomaar wat invallen van een eigenaar van een kat.
Hij stelt z'n vragen aan de grote Schepper.
Niet dat hij een antwoord tegemoet kan zien,
maar hij is wel bij het juiste adres.





-----------------------------



DE ZONNEBRIL VAN PLASTIC

Mijn dag is goed,
mijn zonnebril van plastic doopt de bomen,
het gras, de stoepen en de deuren
in transparante zachte groene olie,
er kan mij niets gebeuren.

Het ochtendblad is tevergeefs gekomen,
de bus wordt niet geleegd: ik zet
mijn zonnebril van plastic op en leg
een film van waterdunne zomerolie over
de wereld en ik leid U zacht naar Hollywood.

De daken van de oude huizen gaan op onze wenk
zacht aardbeienrood gloeien en de wijde tent
des hemels wordt doorschijnend edelstenenblauw
en krijtwit als de as van kostbare sigaren
gaan kleine wolken met geheime opdracht varen.

De duif landt dankbaar voor mijn voet
en toont dat ik hem met transparante
zachtgroene balsem witter en leiblauwer maakte.
Klapwiek nu maar weer heen, vandaag is alles goed,
vandaag zijn wij bereid ons voort te planten.

J. B. Charles

Uit: DICHTERS VAN DEZE TIJD 1969


Kort commentaar:

De dichter heeft een goede dag.
De zon schijnt en hij zet z'n zonnebril van plastic op.
En alles verandert voor z'n ogen.
De krant blijft ongelezen,
daardoor laat hij zich de vreugde van deze dag niet afnemen.

Het is wel allemaal schijn.
En uiteindelijk: schijn bedriegt.





-----------------------------



LOF VAN DE SCHILDERS

Aan mijn vrienden de schilders
voel ik me het meest verwant

want ze schouwen in een gezicht
een lichaam een landschap

kleur die pokert met een vorm
de rauwe vlek van het rode oker

blijkt een luie dij in het licht
van het voltooide schilderij

Van mijn vrienden de schilders
heb ik het kijken geleerd

het nijvere speuren naar het moment
waarop het beeld zich ontsluiert

Bonnards schuit, op de plecht voorgoed
gedroomd 't meisje, drijft op de vijver

waarin beschroomd aan de kant
de jongen met een twijgje roert

In mijn vrienden de schilders
herken ik ook wat mij beroert

hoe in een onverhoedse wending
schitterend in het kunstlicht

de ademloze salto mortale
van de beheerste acrobaat

een ogenblik en voor eeuwig
de schone waarheid wordt

Remco Campert

Uit: EEN NEGER UIT MOZAMBIQUE 1988


Kort commentaar:

De dichter en de schilder:
boeiend zijn hun overeenkomsten.
Daarover gaat dit vers.
De dichter voelt zich aan de schilders verwant:
van de schilders heeft hij het kijken geleerd.
Hij herkent zich ook in wat hen beroert.
Beiden zoeken ze de schoonheid te betrappen.





-----------------------------



AANZOEK

Ik ben al vaak door mezelf op straat gezet,
heengezonden, onbewoonbaar verklaard,
uitgerookt, door ploffende kachels beroet.
En nu hier, het lekt er en tocht. Te moe
voor ander onderdak. Maar ruimte is er
te over voor wie ik bij me heb, in armen sluit
als liefste, doorluchte, als kroonluchter
ontvlammen laat, in rust voel aan 't geraamte.

Een klein maar taai oneetbaar hart blijft fier
zich weren tegen binnenschuivend donker. Blijf.
Blijf met mij hokken in dit schrale ribbenkast
in het innig bed van geest, bij het weerlicht
getemperd door weemoed, van ons verstand.

Anneke Brassinga

Uit: VERSCHIET 2001


Kort commentaar:

De dichteres schrijft geen eenvoudige verzen.
Ook dit gedicht laat zich niet gemakkelijk verklaren.
Daarom een enkele opmerking:
de ik is niet echt tevreden over haar gedrag,
ze zit vol met scherpe kritiek op zichzelf.
Maar wat er ook aan haar mankeert,
ze heeft niet gebrek aan ruimte voor haar geliefde.
En die geliefde is haar hart,
dat haar beschermt tegen binnenschuivend donker.
En dat hart krijgt nu een aanzoek:
blijf met mij hokken.
Daarmee alleen kan ze overleven.





-----------------------------



WADDENZEE

Weer sta ik op de dijk
tussen onwetende, grazende
schapen te kijken naar die
luchten boven beweeglijk water.

Alweer die vreemde spiegel
als aan de horizon geklonken
waarboven wolken geen bestemming vinden,
verder trekken naar een andere kust.

Net als de vogels op het slik
die driftig in de bodem
pikken, voedsel voor hun
lange reis. Als n opstijgt, dan allen.

Ik kijk tot het tij opkomt en water
langzaam binnenstroomt.
Er is niets dat zomaar komt of
gaat en niets dat zomaar blijft.

HANNIE ROUWELER


Kort commentaar:

Als ik dit vers lees, denk ik:
"Woonde ik maar bij de Waddenzee."

Dit fascinerende landschap wordt fraai getekend:
die rusteloosheid, die beweging.
Wolken trekken verder,
vogels maken zich klaar voor de trek.
En dan dat tij dat maar opkomt en afgaat.

Tegelijk met al die wisselingen
is de natuur hier zo heerlijk rustgevend.

"Het ruime hemelrond,
vertelt met blijde mond,
Gods eer en heerlijkheid!"





-----------------------------



MIDDELBAAR ONDERWIJS

Het mooiste meisje van de klas
verschikt onwennig bij haar schouder
een bandje van haar bustehouder;
ze draagt dat rare ding maar pas.

De meester, achter brilleglas,
ziet toe, ontroerd, en denkt: "Wat zou d'r
gebeuren als zij tien jaar ouder
en ik eens tien jaar jonger was?"

Ach, hij vergeet hoe hij verdorde
en hoe haar leven net begint.
In stilte wordt door hem bemind
de schone vrouw, die zij zal worden.

Dan praat ze wat, het lieve kind,
en streng roept hij haar tot de orde.

Driek van Wissen

Uit: DE VOLLE MEP 1978-1987


Kort commentaar:
Hier gunt de dichter ons een kijkje in het gevoelsleven van een leraar.
Uit de laatste regel blijkt dat hij zijn gevoelens onderdrukt.
Hij roept niet alleen het meisje tot de orde, maar ook zichzelf.

In ons burgerlijk verleden was het nogal ongebruikelijk aandacht aan dit soort verzen te geven.
Maar ik vind het heel herkenbaar.





-----------------------------



SIKKELS BLINKEN

'Sikkels blinken
Sikkels klinken
Ruisend valt het graan'
Als je iemand weg ziet hinken
Heeft hij 't fout gedaan.

DRS.P

Kort commentaar:

Bekende regels van A.C.W.Staring.
Als docenten citeerden we ze, als examens slecht verliepen.

Drs.P is als geen ander in staat om er een geestige draai aan te geven.





-----------------------------



DRUKTE

Het is raar gesteld met de doden,
schuiven in je aan, zitten met hun
holtes in je knien, hun kootjes
in je vingers een brief te schrijven,
even sloom als jezelf, even beperkt op de hoogte
van weerbericht en genade, twijfel en kostprijs

en als het etenstijd, bedtijd,
tijd is om de honden uit te laten,
tijd om een kind te krijgen, een man te begraven,
altijd lopen zij, meegaand,
volgzaam, met hun kammen en doornen hun schaambeen
boven je geslacht hun schedelpan rond je
zinnen hun graat om je merg

in je door, tiktiktik. Alleen
je vel dempt hun drukte een beetje.

Eva Gerlach

Uit: NIETS BESTENDIGER 1998


Kort commentaar:

Onze doden zijn de hele dag in onze gedachten.
Onze doden zijn onze geliefden:
onze man of vrouw, ons kind, onze ouders en grootouders.
De dichteres beschrijft het als een hele drukte.
Bij de n zal het drukker zijn dan bij de ander.
Het is treffend getekend.

Mij trof: even beperkt op de hoogte van genade.
Geldt dat ook voor de doden die in Christus ontsliepen?
Gods Woord spreekt een andere taal.
Over dit deel van het vers heb ik aan andere mening.





-----------------------------



HET ANATOMISCH VERSLAG

Ik zat te kijken naar het sterven
van mijn moeder, haar gezicht was al leeg
maar ze ademde nog - ga toch dacht ik, verlaat
in godsnaam dat lichaam - en ze ging

ik geloof niet dat zij de laatste jaren wist
wie wij waren: mijn moeder, haar zoon

ik lees het verslag van de patholoog-anatoom
in patintes hersenen trof hij de bij dit beeld
gebruikelijke afwijkingen aan

hij beschrijft uitvoerig en zorgvuldig hoe hij
met mes en microscoop door haar hersenen
is gewandeld en wat hij tegenkwam

ik wandel mee, ik ken het landschap uit het handboek
cortex, thalamus, limbische gebieden
en zie verwoestingen

in deze verlaten wereld heeft ze gewoond
en ook ik woonde hier

ik moet wegkijken van het verslag
in mijn hoofd een leegte niet te beschrijven
alsof ook ik mijn lichaam had verlaten

Rutger Kopland

Uit: EEN MAN IN DE TUIN 2004


Kort commentaar:

Een zoon beschrijft het sterven van z'n demente moeder
en zijn reactie op het verslag van de patholoog-anatoom.

Hij vereenzelvigt zich met z'n moeder:
ook hij woonde in haar verlaten wereld.
Een ervaring van menig bezoeker aan een demente bejaarde,
zeker als het een geliefde betreft.





-----------------------------



NIET TE BESCHRIJVEN

Niet te beschrijven
wat een geur doet in je neus
en in het weke van je hersenen,
een bloem,
strandlucht.

Laatst liep ik op de weg
toen langs mij streek een vleug van vroeger,
van potten inkt en rekenen,
wat ik in der eeuwigheid zou zijn vergeten,
ik liep er tegen op.

Men zegt dat van bepaalde vlindersoorten
het reukvermogen
zich uitstrekt over kilometers,
maar of het nu natuur is
of een oude school,
of een meisje dat in je armen staat
en geurt als zeven jaar geleden
of, als het heeft geregend,
de hartverscheurende kracht van een naaldwoud
- je noemt het,
maar beschrijven kun je het niet.

Gerrit Krol

Uit: POLAROID. GEDICHTEN 1955-1976


Kort commentaar:

Onze zintuigen, wat een rijk Godsgeschenk.
En dan die wonderlijke reuk.
Inderdaad niet te beschrijven,
maar hij kan werelden oproepen,
waarvan je niet meer wist dat ze bestonden in je herinnering.








Boeket met 3 pioenrozen door Henri Fantin-Latour (1836-1904)

-----------------------------



OUDE DAMES

Ruim voor de bus vertrekt zie ik ze naderen.
Ze lopen zo behoedzaam in de pas.
Hun schoenen passen altijd bij hun tas,
gezonde kousen steunen oude aderen.

Een fleurig sjaaltje siert hun saaie jas,
een beetje lipstick tegen het ontbladeren
en zilverwitte krulletjes omkaderen
't gezicht dat vroeger mooi of lelijk was.

Dit is mijn voorland, zo zal ik verwelken.
Ik maak een praatje met ze over 't weer
en ruik een vleug parfum van aronskelken.

De bus vertrekt. Ze zingen zacht een lied:
sirenen met een lofzang op weleer.
Ze wenken naar me. Maar ik wil nog niet.

Patty Scholten

Uit: ONGEKUSTE KIKKERS 1997


Kort commentaar:

Je ziet het voor je: twee oude dames.
Prachtig beschreven.

En dan de ik, jong en ook vrouw.
Ze weet haar voorland: zo zal ik verwelken.
Maar dat wil ze nog niet.
Ze laat de bus met de dames vertrekken.
Zij wil nog niet mee:
even afstand nemen van haar voorland.





-----------------------------



VERBRANDE TURF

Van jou weet ik genoeg. Ik kan je dromen,
je benen teken ik ten voeten uit
naast andere heerlijkheden. Stemgeluid
en lach zijn puntgaaf in me opgenomen.

Als jij zei: vogel, zei ik: perzikhuid.
Van ziektes kenden we niet eens symptomen.
Dit werd ons plan: verzilverd thuis te komen
met jaarringen van bruidegom en bruid.

De mensen zouden zich aan ons vergapen,
zo vrolijk waren we en zo gezond,
cynische kankers hadden we ontwapend.

We zouden Nova kijken en de hond
uitlaten, met een warme kruik gaan slapen.
Bij wijze van. En als je nog bestond.

Hans Rothuizen


Kort commentaar:

Ja, zo gaat het vaak met echtelieden:
men rekent zich rijk en oud.

As is verbrande turf, luidt het gezegde.
We zouden...
Maar de mens wikt, God beschikt.
Daarom: mens, gedenk te sterven.





-----------------------------



TWENTE BEKEERD

Onder keizer Karel de Grote
werd het ernst met het zendingswerk.
Toen kwamen ook deze gebieden
onder heerschappij van de kerk.

Het nieuwe geloof bracht de mensen
nieuw licht en nieuwe hoop,
maar het bleek, met zijn stelsel van tienden,
allesbehalve goedkoop.

Nu was in de wijde luchten
Wodan niet langer de baas,
maar men bleef de midwinterhoorn blazen
en paasvuren stoken met Paas.

En dat Wodan de doden haalde,
ze naar het Walhalla bracht,
leefde voort, nog duizend jaren,
in 't verhaal van de Wilde jacht:

soms hoorde een boer de jachthoorns,
de stemmen, het gericht
van honden en hoefgetrappel,
voorbijtrekkend in de lucht.

Veel geveltekens tonen
een kruis op een zonnerad.
Zo krijgen Wodan en Christus
nog altijd allebei wat.

Willem Wilmink

Uit: VERZAMELDE LIEDJES EN GEDICHTEN 2004


Kort commentaar:

'Zo krijgen Wodan en Christus
nog altijd allebei wat.'

Ik denk dat het eeuwenlang inderdaad zo gegaan is.
De kerstening is langzaam verlopen.
Tot de Reformatie van de 16de eeuw werden oude heidense gewoonten vaak geduld.
Rome was daarin wat toleranter dan de dominee en ouderling.

Vandaag zien we dat Wodan oprukt.
Het heidendom is om ons en bij ons thuis via tv en internet.
De kerstboom is er kinderspel bij.

Het komt er nu op aan dicht bij Christus en zijn Geest te leven.
Want Christus wil ons hele, ongedeelde hart en bestaan.





-----------------------------



SPLEEN

Ik zit mij voor het vensterglas
onnoemelijk te vervelen.
Ik wou dat ik twee hondjes was,
dan kon ik samen spelen.

Godfried Bomans


Kort commentaar:

Spleen wordt gebruikt als je je neerslachtig voelt,
dus in een situatie van lichte depressie.
Het is niet helemaal origineel,
maar Bomans is verantwoordelijk voor de Nederlandse versie.
Als je het eenmaal gelezen hebt, vergeet je het nooit meer.





-----------------------------



RITUEEL


Ik houd het kleine ritueel in ere,
opdat je elk moment terug kunt keren.

Iedere dag, wanneer het avond wordt,
maak ik de tafel klaar: een extra bord,

bestek, je eigen stoel, een kaars, een glas,
alsof je enkel opgehouden was.

Ik hoor (hoe kon ik denken dat hetgene
waardoor ik ben, voor altijd was verdwenen?),

ik hoor, alsof de woning nog bestond,
het grind, de klink, het aanslaan van de hond,

en je komt binnen op het ogenblik
dat ik de lamp ontsteek, de bloemen schik.

Ik hoop alleen dat ik dan rustig blijf
en haast niet opziend van mijn stil bedrijf

de woorden vind, als was het vanzelfsprekend:
Schuif aan; tast toe: er is op je gerekend.

Jean Pierre Rawie


Kort commentaar:

Het vers geeft niet duidelijk aan wie de 'je' is.
Het lijkt erop dat het een gestorven geliefde is.

De 'ik' doet net alsof ze niet verdwenen is uit z'n leven.
Elke dag hetzelfde ritueel.
De heimwee kan inderdaad zo sterk zijn.

Dit soort gedrag wijst op een waan.
In die waan is zelfs plaats voor onzekerheid.
Dat blijkt uit de voorlaatste strofe.

Deze situaties komen vaker voor dan we denken.





-----------------------------



JA


Ik heb je lief zoals je soms
gelijk een gouden zomerdag bent
nee nee nee
ik heb je lief zoals je bent
nee nee
ik heb je lief zoals
nee
ik heb je lief

K.Schippers (1936)

Uit "Een leeuwerik boven een weiland" 1980


Kort commentaar:

Een kort gedicht.
De ik wil z'n liefde verwoorden.

Hij begint met een beeld.
Maar de zin is nog niet uitgesproken
of hij ontkent heftig, dat dit is wat hij wil zeggen.

Nog eens probeert hij het.
Maar hij beseft dat er geen beelden voor zijn.

Het vers telt 6x nee en het heet ja.
Een eenvoudig vers, ja, een knap vers.





-----------------------------



DE KOE

Een koe
is een merkwaardig beest
wat er ook in haar geest
moge zijn
haar laatste woord
is altijd
boe

K.Schippers

Uit: DE WAARHEID ALS EEN KOE 1963




Kort commentaar:

Ja, zo zit dat.
Wat moet ik over dit versje zeggen?

Dit vers staat natuurlijk in een bepaalde traditie,
waarin men zich afzet tegen traditionele gedichten.

Het is geestig en kort,
daarmee is al veel gezegd.





-----------------------------



DIT IS HET LAND

Dit is het land waar grote mensen wonen,
Je hoeft er nog niet in het is er boos.
Er zij geen feen meer, er zijn hormonen
En altijd is er weer wat anders loos.

En in dit land zijn avonturen
Hetzelfde van een man en van een vrouw
En achter elke muur zijn andere muren
En nooit een eenhoorn of een bietebauw.

En alle dingen hebben hier twee kanten
En alle teddyberen die zijn dood.
En boze stukken staan in boze kranten
En dat doen boze mannen voor hun brood.

Een bos is hier alleen maar een boel bomen
En de soldaten zijn niet meer van tin
Dit is het land waar grote mensen wonen
Wees maar niet bang, je hoeft er nog niet in.

Annie M.G.Schmidt


Kort commentaar:

Een vers voor een kind.
Ze schetst een spottend beeld.
Het vers schetst de wereld van de volwassenen.
Een boze wereld.
Dat is ook zo.
Het is nog veel erger.

Maar er is bemoediging:
het geloof in de levende Christus.
Hij wil Gids zijn voor ieder die Hem daarom vraagt.
Zeker weten!





-----------------------------



EEN DICHTER

Piet Pluimers wou het liefste verzen schrijven
over wat late rozen in de zon.
Hij was een dichter en wou het blijven.
Hij schreef sonnetten toen hij pas begon.

Het rijmde ook. Maar and're dichters zeiden:
je mag niet rijmen joh, 't is geen gezicht !
Je moet zorgvuldig alle rijm vermijden,
want een gedicht dat rijmt is geen gedicht.

En dan dat metrum ! Dat is uit de mode.
't Mag niet van rl de ral de rl de ral.
Punten en komma's, jongen zijn verboden.
En denk erom: geen hoofdletters overal.

En nooit een hele zin. Alleen maar brokken.
En rozen mogen wel een keer, maar dan
slechts in verband met baarmoeders en sokken
en zo dat niemand het begrijpen kan.

't Is maar een weet, we zeggen 't je maar even.
Piet had het spoedig door en hij zei: o.
Hij heeft diezelfde dag een vers geschreven,
zijn eerste echte vers. En dat ging zo:

ik drijf spelden van wanhoop
in de huid van je
grutten wezenloos
woezie woezie 17 en
klaan uit je klukhaar versuikeren
bleke bliezen in schedels met spuigaten
vol blauw gehakt

En toen zei iedereen: dat is reusachtig!
En Paul Rodenko schreef een heel lang stuk
in Maatstaf om te laten zien hoe prachtig
het was. Vooral dat 'woezie' en dat 'kluk'.

Alleen Piet Pluimers zelf was niet tevreden.
Hij wou zo graag eens rijmen, want helaas,
hij heeft nu eenmaal 't rijm onder z'n leden.
Maar nee, hij mag alleen met Sinterklaas.

En hij wou graag n keer een komma zetten.
Ach Piet ! Over tien jaar slaat het om!
Dan rijmt men weer. Dan maakt men weer sonnetten.
Dan gaat het weer van pm de rm de rm.

Annie M.G. Schmidt 1957


Kort commentaar:

De jaren vijftig heerste de experimentele dichtkunst.
De dichters schreven vrije verzen:
geen hoofdletters, leestekens, geen rijm, geen metrum enz.

Annie Schmidt schreef dit vers tegen deze achtergrond.
Ze kon spotten als de beste.
Dat doet ze hier dan ook.





-----------------------------



DE SCHOLEKSTER

Hij komt in vol vertrouwen bij me klitten
als ik kijk naar 't betonnen Noordzeestrand
dat landinwaarts verrees in Ouwehand.
Plomp scharrelt hij wat om me heen, zwartwit en

een tapse wortelsnavel voor het spitten
naar allebei mijn schoenen. Interessant
vindt hij vooral de vetergaatjes want
daar moeten zeker zeepieren in zitten.

Zijn slimme kraaloogjes hebben de veters
meteen herkend als bleke zwendelpieren.
Die pikt hij niet, hij graaft wel naar iets beters.

Ook ik blijf graven en vind niets dat klopt
op 't namaak-strand vol aangespoelde dieren.
Had ik maar wormen in mijn schoen verstopt.

Patty Scholten

Uit: TRALIEDIEREN 1999


Kort commentaar:

U kent ze vast wel, die zwartwitte waadvogels met de lange oranje snavel.
Ze vliegen vaak ik koppeltjes en roepen tepiet, tepiet.

Hier is er ntje zo tam, dat-ie om de ik heen scharrelt
en vooral belangstelling heeft voor de vetergaatjes.

Geestig beschreven.





-----------------------------



GIJ ZIJT DE ZIN VAN WAT WIJ ZIJN


Gij zijt de zin van wat wij zijn,
de hartsfontein
die water geeft
dat leven is voor al wat leeft.

Gij gaat in 't donker voor ons uit
en niemand stuit
uw grote gang
de eeuwen door, een wereld lang.

Al dwalen we ook ten dode af
tot over 't graf,
voorgoed zijt Gij
ons met uw tederheid nabij.

Wij keren allen tot U weer,
beminde Heer
en grote God.
Hoe liefelijk is dan ons lot.

Als alles nieuw wordt voor ons oog,
de hemel hoog,
de aarde wijd
glanzen van onverganklijkheid.

Als in het vorstelijke licht
voor uw gezicht
wij blinkend staand
met witte waarheid aangedaan.


Jan Willem Schulte Nordholt


Kort commentaar:

Dit gedicht is een lied.
Daarin wordt hoog opgegeven van God.
Het is een lied dat gezongen wordt door de gemeente van God.
Dan kun je ook zingen: Wij keren allen tot U weer.
Een heerlijk heden
en een heerlijke toekomst.





-----------------------------



TOTDAT HIJ KOMT

Totdat Hij komt, zal het hier zo gebeuren:
's morgens de melkboer tweemaal bellen, dan
gordijnen open en met grauwe kleuren
breekt 't eerste licht de nachtelijke ban.

Het heldere ontbijt iedere morgen,
dan naar de stad, de tram zingt langs de rand
heen van je dromen en je kleine zorgen,
en 's avonds staan de grote in de krant.

Zo zal het eindeloos zich hier herhalen:
liefelijkheid van huiselijke haard,
kinderen, zorgen en de angst rondom.

En eind'lijk met het vege lijf betalen
de koorts des levens en diep in de aard
wachten en luisteren, totdat Hij komt.

J.W.Schulte Nordholt

Uit: LEVEND LANDSCHAP 1954


Kort commentaar:

Christus komt terug.
Maar voor het zover is, gaat het leven gewoon door.
Het leven in dit vers staat onder de spanning van zijn komst.
Zo hoort het ook bij een christelijk leven.
Maar het ontbreekt vaak aan die spanning.
Dit gedicht kan ons opscherpen.





-----------------------------



JEUK OP DAT PLEKJE

Het leven is lang niet altijd leuk:
nieuwsberichten en bange dromen
en dan ook nog een keertje jeuk
op een plekje waar je niet bij kunt komen.
Je draait en zwaait en wringt en wiebelt,
je ellebogen kraken ervan,
maar nog altijd jeukt en kriebelt
dat plekje waar je niet bijkomen kan.
Je draait je in kreuken en bochten en vouwen,
het lijkt wel of er van binnen iets knapt.
Vandaar dat zoveel mensen trouwen:
dan is er tenminste iemand die krabt.

Shel Silverstein

Uit: LICHT OP ZOLDER 1983 (vert. Willem Wilmink)


Kort commentaar:

Weer een geestig vers.
Niet voor niets vertaald door Willem Wilmink.
De beschrijving is al leuk,
maar het slot vooral.





-----------------------------



WONINGLOZE

Alleen in mijn gedichten kan ik wonen,
Nooit vond ik ergens anders onderdak;
Voor de' eigen haard gevoelde ik nooit een zwak,
Een tent werd door de stormwind meegenomen.

Alleen in mijn gedichten kan ik wonen.
Zolang ik weet dat ik in wildernis,
In steppen, stad en woud dat onderkomen
Kan vinden, deert mij geen bekommernis.

Het zal lang duren, maar de tijd zal komen
Dat voor den nacht mij de oude kracht ontbreekt
En tevergeefs om zachte woorden smeekt,
Waarmee 'k weleer kon bouwen, en de aarde
Mij bergen moet en ik mij neerbuig naar de
Plek waar mijn graf in 't donker openbreekt.


J. Slauerhoff (1898-1936)

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1947


Kort commentaar:

De dichter was een romanticus.
Een hart vol onrust.
Das Glck ist, wo du nicht bist.
Hij kan alleen in zijn verzen wonen.
Uiteindelijk zal hij rust hopen te vinden in de dood.





-----------------------------



DE STEEN

Alles krijgt klaarder stem. De bomen zeggen:
wij groeien op naar de nieuwe aarde,
naar onze schaduw over het Lam.

De vogels zeggen: wij trekken wiekend de winter
voorbij naar een eeuwig voorjaar,
naar ons hooglied in Sion.

De velden zeggen: wij zijn geboorte,
voren van pijn, ploegsneden van het
ontzaglijke baren der schepping.

De mensen zeggen: wij zijn overal onderweg,
overal voorgevoel over stervensdorst heen
naar het levende water.

Mijn hart zegt: kom in mijn hart,
mijn ogen zeggen: spring in mijn licht,
mijn handen zeggen: maak mij los, ik wil bidden.

En God zegt: nog staat mijn kruis op de berg,
nog is mijn graf gesloten, wentel in Gods naam
je steen van mij weg.

Gabriel Smit


Kort commentaar:

De wereld is vol blijde verwachting: de bomen, de vogels, de velden.
Ook de mensen: overal voorgevoel naar het levende water.

En de ik? Zijn hart, z'n ogen en handen verlangen ook naar God.

En wat zegt God?
Hij verwijst naar het kruis en naar het nog gesloten graf.
Er ligt een steen van zonde en schuld tussen Hem en de ik.
En God zegt: wentel die steen weg.
Dus: bekeer je tot Hem.

Een bijzonder rijk gedicht.








Stilleven met bloemen door Jacob Marrel (1614-1681)

-----------------------------



EEUWIG VERSCHIET


Een man, een vrouw, een kind,
simpeler kan het niet,
nacht, sneeuw en wind,
leven dat tch begint,
leven en nieuw verschiet.

Een man, een vrouw, een kind
wonder dat eeuwig keert,
zorg die zich stil bezint,
liefde die overwint,
liefde die door niets gedeerd.

Een man, een vrouw, een kind
aardes diepste geluk,
ogen van tranen blind,
God die opnieuw begint,
sterk tegen alle druk.

Een man, een vrouw, een kind
inniger kan het niet,
God fluistert en troost en bindt,
liefde die altijd wint,
liefde, - eeuwig verschiet.

Gabril Smit



Kort commentaar:

Verschiet betekent hier perspectief.
Dit vers zit inderdaad vol met toekomst.
Het is een loflied op de liefde in een gezin.
Een man, een vrouw en een kind:
inniger kan het niet.
Het is bijna volmaakt als God erbij is,
zoals hier.

Een spiegel voor jonge gezinnen.





-----------------------------



KERSTAVOND

Dit jaar zet ik eens de herders
vooraan op het namaakmos.
Heb ik achterin meer ruimte
voor de ezel en de os.

Op het dak een dik pak watten;
't lijkt wel echte sneeuw, zo mooi.
En al is de ster van piepschuim,
in de kribbe ligt echt hooi.

Iedereen zit al aan tafel
maar ik sta nog bij de stal.
Soep wordt koud hoor, Steven. Kom je?
Goed. O.K. Hier ben ik al.

Poes, zegt mam tegen m'n vader,
Poes, zorg jij dan voor de wijn?
Op TV zingt er een koortje:
'die van goeden wille zijn'.

't Gaat al heel vlug over vroeger.
Echte winters had je toen!
Lag er sneeuw tot aan je knien!
Moet er iemand nog kalkoen?

Bij 't dessert zingt tante Vera
oorverdovend 'Stille Nacht'.
Dit jaar is ze eerder dronken,
eerder dan men had verwacht.

Zeg, je stal is mooi hoor, Steven.
Dat-ie mooi is hoor, je stal.
Vind je? Dank je, oma Merksem.
Dat-ie mooi is hoor, je stal.

En terwijl oom Luk uitbundig
nog wat schuine moppen spuit,
staart het gipsen kindje Jezus
wat verwezen voor zich uit.

Andr Sollie

Uit: ZEG MAAR NIKS 1991


Kort commentaar:

Een leeg kerstfeest.
Er is een stal,
maar geen geloof in Christus als verlosser van onze zonden.
Zeker geen eerbied.
Zal het niet vaak zo gaan?
Fraai, die laatste regels.





-----------------------------

GIRAFFE Je kijkt, wat niet wil zeggen
dat je ziet. Zo keek ik vaak
naar een giraffe, maar
zag haar pas vandaag Die vriendelijke, buitenaardse kop
met horentjes, krankzinnig lange nek,
vijfhoeken op haar lijf. Zulke vlekken
zie je soms ook op een voetbal Een prachtig dier
uit een andere tijd.
Een wonderprachtig dier

Kees Spiering

Uit: JACHTVELD 1992


Kort commentaar:

Hebt u dat ook wel eens: plotseling iets zien,
waarnaar je je leven lang gekeken hebt?

Liefdevol beschreven.
Vol bewondering.





-----------------------------



VOLLE MAAN

Ik sta tussen de bomen bij het kippenhok
en kijk. Niets mooier dan de maan
achter kale takken

Binnen, in het lichte huis, vraag ik
'Gaan we even rijden?' en vader glimlacht
bijna trots. Hij snapt zoiets
wat beter dan mijn moeder

en rijdt het stille dorp uit
een onverlichte zandweg op, zomaar
de zwarte berm in. We praten niet, we kijken

naar de lage mist, betoverd wit
over de velden, boerderijen hier en daar
zeker en stil als grote dieren.
Een slootje zilverglanst tot heel ver weg

'Was het mooi?'vraagt moeder later
en vader zegt:'Ja, het was mooi.'Ik zeg
niets - wil wat ik zag niet delen.

Kees Spiering

Uit: JACHTVELD 1992


Kort commentaar:

Weer een vers vanuit het perspectief van een kind.
Hier een kind met een bijzondere relatie met de natuur en met vader.
Een relatie van weinig woorden.
Maar wel heel goed.
We gaan er maar vanuit, dat het tussen kind en moeder ook wel goed zal komen.





-----------------------------



OOGSTLIED


Sikkels blinken;
Sikkels klinken;
Ruischend valt het graan.
Zie de bindster garen!
Zie, in lange scharen,
Garf bij garven staan!

't Heeter branden
Op de landen
Meldt den middagtijd;
't Windje, mo van 't zweven,
Heeft zich schuil begeven;
En nog zwoegt de vlijt!

Blijde Maaijers;
Nijvre Zaaijers,
Die uw loon ontvingt!
Zit nu rustig neder;
Galm' het mastbosch weder,
Als gij juichend zingt.

Slaat uwe oogen
Naar den hoogen:
Alles kwam van daar!
Zachte regen daalde,
Vriendlijk zonlicht straalde
Mild op halm en aar.


A.C.W.Staring (1767-1840)

Uit: GEDICHTEN IV, 1837


Kort commentaar:

De eerste regels zijn klassiek.
Als docenten citeerden we ze tijdens examens
De rest is ook de moeite waard.
Zeker het slotvers.
Daarin wordt verwezen naar de Levensbron.
Daar komt het op aan.





-----------------------------



IN HET GEDICHT

De wanden zijn wit en de psychiaters
verdacht vriendelijk. Er is hoop
op genezing, maar ik heb nog niemand
zien weggaan, of hij kwam terug.

Dagen dat ik op weg naar mijn eigen kamer
verdwaal wisselen zich met dagen
waarop ik de wereld doorschouw als een kristal.

Soms word ik krijsend wakker.
Soms word ik afgevoerd en verdoofd,
soms vastgebonden.

Er zijn momenten waarop ik eeuwenlang
mijmerend volmaakt gelukkig ben:
wanneer ik dan mijn handen op de aarde leg
zijn het kleine handen.

Jotie 't Hooft

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1981


Kort commentaar:

Dit vers geeft een kijkje in het psychiatrisch ziekenhuis.
Van binnen uit.
Door de ogen van een patint.
Heel treffend en aangrijpend.





-----------------------------



DRAAI JE DE FILM TERUG

Altijd na de film
voor kinderen weer die vraag.
Dan het loshangend einde maar
weer opgenomen: het schuimend meer
splijt open, de schurk stijgt op,
voeten eerst, en landt op de rots
waar de held met een links gebaar
de vuistslag terugplukt van zijn kaak.

Waarom willen ze dat toch:
voelen hoe onherroepelijk
tijd voorbijgaat, alleen nog
in dromen terugkomt, schokkerig
en vertekend, een spookland
voor een haastige doortocht?

Of is het alleen maar leuk:
Laurel en Hardy, uit het puin
van het doorgezakt ledikant
in n klap weer vredig in slaap,
de kamer weer opgeruimd,
niets aan de hand.

Willem van Toorn

Uit: GEDICHTEN 1960-1997


Kort commentaar:

Zeker bij kinderen geeft het terugdraaien van een film plezier.
Waarom willen ze dat zo graag?
Voelen ze het onherroepelijke van de tijd?

Of vinden ze het alleen maar leuk?
Ik denk: het laatste.





-----------------------------



DE IDIOOT IN HET BAD

Met opgetrokken schouders, toegeknepen ogen,
haast dravend en vaak hakend in de mat,
lelijk en onbeholpen aan zusters arm gebogen,
gaat elke week de idioot naar 't bad.

De damp, die van het warme water slaat
maakt hem geruster: witte stoom...
En bij elk kledingstuk, dat van hem afgaat,
bevangt hem meer en meer een oud vertrouwde droom.

De zuster laat hem in het water glijden,
hij vouwt zijn dunne armen op zijn borst,
hij zucht, als bij het lessen van zijn eerste dorst
en om zijn mond gloort langzaamaan een groot verblijden.

Zijn zorgelijk gezicht is leeg en mooi geworden,
zijn dunne voeten staan rechtop als bleke bloemen,
zijn lange, bleke benen, die reeds licht verdorden
komen als berkenstammen door het groen opdoemen.

Hij is in dit groen water nog als ongeboren,
hij weet nog niet, dat sommige vruchten nimmer rijpen,
hij heeft de wijsheid van het lichaam niet verloren
en hoeft de dingen van de geest niet te begrijpen.

En elke keer, dat hij uit 't bad gehaald wordt,
stevig met een handdoek drooggewreven
en in zijn stijve, harde kleren wordt gesjord
stribbelt hij tegen en dan huilt hij even.

En elke week wordt hij opnieuw geboren
en wreed gescheiden van het veilig water leven,
en elke week is hem het lot beschoren
opnieuw een bange idioot te zijn gebleven.

M. Vasalis

Uit: PARKEN EN WOESTIJNEN 1940

Kort commentaar:

Als ik een klas in de bovenbouw dit vers voorlegde,
was er vrijwel niemand die direct door had waarover het ging.
De leerlingen werden door de titel op het verkeerde been gezet.

Over de benaming van mongolode kinderen valt heel wat te zeggen.
Indertijd leerde de dichteres bij haar studie voor arts en psychiater mongool en idioot.
In de eerste strofe wordt een mongolode jongen getekend:
opgetrokken schouders, toegeknepen ogen.

Hij kan niet alleen lopen, de zuster brengt hem naar het bad.
Dan voltrekt zich bij hem een metamorfose:
hij neemt in het warme water een prenatale houding aan,
alsof hij is teruggekeerd in de veilige moederschoot.
Maar elke keer als hij uit het bad wordt getild, is dit voor hem een geboorte.
Wreed wordt hij gescheiden van het veilig water leven.
Het bad was maar voor even, nu is hij weer een bange idioot.
Het vers is dus gebouwd op een scherpe tegenstelling.

Het lijkt een hard gedicht.
Het is onverbloemd, direct, confronterend, zo u wilt.
Toch is de jongen met liefde getekend.
Ik heb dit altijd een ontroerend vers gevonden.





-----------------------------



DE IDIOOT

Hij is zo zwaar geschonden
als God heeft toegestaan.
Hij heeft geen kwaad gedaan:
Hij was te dom voor zonden.

Zo leeft hij, ongebonden,
van alle zorg ontdaan.
God heeft zijn stem verstaan
en onbevlekt bevonden.

Piet Los

Uit WIJNAZIJN 1978


Kort commentaar:

Nog een vers over een mongolode jongen.
Het behandelt heel wezenlijke zaken.
Het grote verschil met het vers van Vasalis is de religieuze dimensie.
God is in dit vers centraal aanwezig.
Hij stond niet buiten het Downsyndroom bij dit kind.
De jongen heeft geen zonden gedaan,
wat niet wil zeggen dat hij zonder zonde is.
God heeft hem onbevlekt bevonden
door Christus' verlossing.

Een hoogtepunt uit de christelijke dichtkunst.
Voor mij een parel van grote waarde.





-----------------------------



DE OUDE MANNEN


Ik kwam twee oude mannen tegen
met dunne halzen en met haperende voet.
Ik zag de hitte op hun maagre schouders wegen,
zij liepen krom, maar met hun hoofden opgeheven,
zo ingespannen en verwonderd als een zuigling doet,
ik zag hun bleke onderlippen beven,
zij keken zacht en zinneloos en goed.

Het waren oude kinderen geworden
op weg naar huis, maar waar geen moeder wacht,
eens blinkenden, maar nu verdorden
en stromplend naar hun laatste nacht.

En plots begon het hele park te beven,
bomen en blaadren golfden in een warme vloed
van tranen, die binnen mijn ogen bleven,
wijl men om het bestaan niet wenen moet.

M. Vasalis

Uit: VERGEZICHTEN EN GEZICHTEN 1954


Kort commentaar:


Weer zo'n trefzeker vers van Vasalis.
Voor bezoekers van een verpleeghuis niet onbekend.
In de eerste twee strofen worden ze geschetst:
oude kinderen op weg naar huis,
maar waar geen moeder wacht.

Een triest beeld.
De dichteres kan haar tranen amper bedwingen.

Jammer dat het religieuze perspectief ontbreekt.
Ook in het verpleeghuis schijnt het licht van Christus.








Stilleven met bloemen door Jacob Marrel (1614-1681)

-----------------------------



ZELFKANT


Ik houd het meest van de halfland'lijkheid:
Van vage weidewinden die met lijnen
Vol wasgoed spelen; van fabrieksterreinen
Waar tussen arm'lijk gras de lorrie rijdt,

Bevracht met het geheim der dokspoorlijnen.
Want 'k weet, er is daar waar men 't leven slijt
En toch niet leeft, zwervend meer eenzaamheid
Te vinden in bergen of ravijnen.

De walm van stoomtram en van blekerij
Of van de ovens waar men schelpen brandt
Is meer dan thijmgeur aanstichter van dromen,

En 't zwarte kalf in 't weitje aan de rand
Wordt door een onverhoopt gedicht bevrijd
En in n beeld met sintels opgenomen.

Simon Vestdijk

Uit: DICHTERS VAN DEZE TIJD


Kort commentaar:

U kent dat wel: de rand van de stad;
industrieterrein dat overgaat in weiland.
Niet bepaald een plaats waar je gaat verpozen.

De dichter vindt dit nu juist de plaats bij uitnemendheid om te vertoeven.
Hier houdt hij van.
Hier krijgt hij inspiratie voor een vers.
Rare lui, die dichters.





-----------------------------



DE VERSTANDIGE DOLFIJNEN


Dolfijnen woonden lang geleden
in Kiev, Kleef en andere steden.

Ze hadden talk, thee en handen,
en consuls in de meeste landen.

Maar n dolfijn vond eerst het kruit
en toen zelfs de atoombom uit.

Zij riep: 'Wij zijn te ver gegaan !
Terug ! Terug naar de oceaan !'

Zij wierp zich jurk en al in zee.
Alle anderen doken mee,

En zij verloren in het schuim
weer bril en opponeerbare duim.

Moraal

Dolfijnen ! Schatjes ! Maak ruim baan,
wij komen achter jullie aan.

Leo Vroman


Kort commentaar:

Humor met een ernstige ondertoon,
dat overheerst in dit vers.

Vroman keert de zaken om.
Hier geven dolfijnen het slechte voorbeeld,
gevolgd door het mensenras.





-----------------------------



TWEE PARTIJEN

Er zijn twee hachelijke
partijen: n strevende
naar het belachelijke,
dat is die der levenden;

en n van gezag,
dat is die der doden;
en als het aan mij lag
waren beide verboden. Lag het aan mij
dan stichtte ik graag,
en liefst nog vandaag,
een derde partij.

De 'Waar Alleen Zij
Die Nergens Toe Horen,
Toe Horen Partij'
zij hierbij geboren.

Ik nodig degenen
die zich klimdrab
of zitsteen menen
tot lidmaatschap,

en maak bekend
dat dit gedicht
zich tot hen richt
als president;

want evenals
gesprek en spook
heeft het geen leven
en geen dood ook.

Leo Vroman


Kort commentaar:

De verzen van Vroman hebben vaak iets grilligs.
Dit vers is goed te begrijpen,
tot je stuit op strofe 5.

Daar komen we twee neologismen tegen:
klimdrab en zitsteen.
Mensen die klimdrab menen enz
worden uitgenodigd tot lidmaatschap.

Nu zien we dat dit vers eigenlijk nergens over gaat.
Het is een parodie op partijvorming,
een hobby van veel mensen.
Vroman moet daar kennelijk niet veel van hebben.





-----------------------------



OPA

Opa keek vaak in onze tuin
naar die zeven sprietjes gras,
en daar zag opa dan een koe
die er helemaal niet was.

En later, in het ziekenhuis,
kon hij verwonderd vragen
waarom ze toch de buitenmuur
uit zijn kamer hadden geslagen.

Voor opa was het doodgaan
dus niet zoiets als nacht:
het was de steeds grotere ruimte
die hij voor zichzelf had bedacht.

Willem Wilmink


Kort commentaar:

Weer een vers over een opa.
Dit keer een dementerende opa.

De laatste strofe kan een christen niet onderschrijven.
Wij bedenken geen ruimte voor onszelf.
Onze Heiland heeft voor ons ruimte gereserveerd
in het Vaderhuis.
Ook al zijn we zo dement als een deur.





-----------------------------




KINDERGEDACHTEN

Het regent - o, wat regent het!
Ik hoor het uit mijn warme bed,
Ik hoor de regen zingen,
Het regent, regent dat het giet.
Dat niemand daar nou iets van ziet,
Van al die donkere dingen!

Het ruist en regent en het spat.
Nou worden alle bomen nat
En plast het in de sloten,
Het regent ver- veral!
O h! - daar loopt het zeker al
Bij straaltjes uit de goten!

Wat is dat gek en leuk geluid!
Wat is het lekker om dat uit
Je donker bed te horen:
't Is of de regen samen praat,
Of dat een kerel buiten staat
Te fluistren aan je oren.

Nou druipt het in dat open gras
Nou zal er wel een grote plas
Op alle wegen komen,
Nou lopen nergens mensen meer
Verbeeld je eens in zo een weer!
Daar wou ik wel van dromen.

En vroeg, morge' in den zonneschijn,
Als dan de blaadjes zilver zijn,
Met droppeltjes bepereld
Dan doe ik toch mijn eigen zin:
Dan loop ik hl - en hl ver in
Die schoongeworden wereld!

C.S. Adama van Scheltema


Kort commentaar:

Een jeugdherinnering.
Mijn vader liet het de zesde klas leren.
Het werd een wedstrijd wie het het mooist kon voordragen.
Ik won het in ieder geval niet, ook al was ik misschien nummer 1.
Heerlijk om op die leeftijd gedichten uit het hoofd te leren.
Je raakt ze nooit meer kwijt, wat een weelde!





-----------------------------




LIGGEN IN DE ZON

Ik hoor het licht het zonlicht pizzicato
de warmte spreekt weer tegen mijn gezicht
ik lig weer dat gaat zo maar niet dat gaat zo
ik lig weer monomaan weer monodwaas van licht

Ik lig languit lig in mijn huid te zingen
lig zacht te zingen antwoord op het licht
lig dwaas zo dwaas niet buiten mensen dingen
te zingen van het licht dat om en op mij ligt

Ik lig hier duidelijk zeer zuidelijk lig zonder
te weten hoe of wat ik lig alleen maar stil
ik weet alleen het licht van wonder boven wonder
ik weet alleen maar alles wat ik weten wil.

Hans Andreus


Kort commentaar:

Liggen in de zon:
stel je dat je even voor,
ook al zit je nu achter het scherm.
Wat een heerlijkheid,
een van de fijnste lijfelijke ervaringen die een mens kan overkomen.
De dichter weet die ervaring magnifiek te verwoorden.
Je voelt de warme vreugde van de zon op je huid.
Wat kan pozie toch fantastisch zijn!






-----------------------------




INDIVIDUALISME

Toen zei Jezus, het orkest in het hart
van een bezetene ziende, de trommelaars
de paukeniers en fluitisten, het
lawaai van het geschetter
en getrommel aanhorend en zijn oor
verdoofd wetend, met een ongeordende stem:
druktescheppers van duivels, vlieg het heelal in
uit dit huis en de lucht werd vervuld van
alleenstaanden, elk in n ruk eenzaamheid
ongehoord tussen wolken en zon zwartvlekkend
spelend op zijn allenige trommel, pauk en fluit.

Lode Bisschop

Uit NASLAGWERK 1992


Kort commentaar:

De Here Jezus heeft vele duivels uitgeworpen.
In dit gedicht lezen we een boeiende versie.
Het benadrukt vooral het 'allenige',
wat we ook aantreffen in het individualisme.
Is totaal ontbreken van gemeenschap niet een kenmerk van de hel?
Dat leidt toch tot radicale eenzaamheid?
En is dus het individualisme geen voorportaal van de hel?
Laten we gewaarschuwd zijn.






-----------------------------




RANK

Ik zal mijn lichaam aan de dood niet afstaan,
even zal ik bij het sterven rillen en
zoals een meisje een oude onderjurk het van mijn
wezen af laten glijden maar
dan verschoond het aantrekken
en er geurend van heiligheid in lopen
in een nieuw lichaam, verheerlijkt
in zijn opstanding uit de aarde
zonder vlerk of vlek en dikte,
rank als een wijnstok en wit
van aanraking.

Lode Bisschop

Uit NASLAGWERK 1992


Kort commentaar:

Verzen over een nieuw lichaam na de dood zijn zeldzaam.
Hier treffen we schitterende regels aan.
Een vers om te herlezen.
Vol troost en perspectief.






-----------------------------




DE JONGE SLAGER

Tegen het bloedig rozerood der vlezen
Van open beesten boven marmren bank
Heft hij zijn sterke leden recht en rank
En hakt weloverdacht de taaie pezen.

Een vage wellust is in hem gerezen ...
Hij woelt verwoed de beendren bloot en blank,
En haast verrukt beluistert hij den klank
Van 't mes, dat vlijmt tot in zijn diepste wezen.

In 't wit lijkt hij Pierrot, bespat met bloed,
Of is hij priester van barbaarse stam,
Die wreed voldoet wat hij beschouwt als goed ...

Gevoelloos van den lauwen geur van wat
Jammerlijk een noodwendig einde nam,
Is hij tevreden met zijn winkelschat.

Levy Ali Cohen


Kort commentaar:

Je ziet het voor je:
een jonge slager in z'n winkel
temidden van grote stukken hangend vlees,
die het vlijmscherpe slagersmes z'n werk doet.
En dan die inderdaad lauwe geur.
Een beetje spottend:
de slager die tevreden is met zijn winkelschat.





-----------------------------




'T IS LANG GELEDEN

En voor den eten, 's middags, werd de zegen
Gevraagd van 'Vader, die al 't leven voedt,'
En die zo trouw 'ons spijzigt met het goed,'
Dat wj wl 'van Zijn milde hand verkregen'.

Hij gaf de zon, en, als 't moest zijn, de regen;
En deden we onze plicht met vroom gemoed,
En leerden braaf, en waren altijd zoet,
Zou Hij ons leiden op al onze wegen.

En vlak na 't bidden praatte je niet hard:
'T was of een heel fijn, een heel prachtig ding
Rondom het eten over tafel hing;

En dankbaar was ik dan met heel mijn hart,
Dat we zo prettig bij elkander zaten;
Behalve 's Maandags, als we zuurkool aten.

J.A. dr Mouw

Uit NAGELATEN GEDICHTEN


Kort commentaar:

Het vers voert ons naar het verleden, naar de jeugd van de dichter.
Hij beschrijft de vrome sfeer in het gezin.
Na het dankgebed werd er zacht gesproken.
Dankbaarheid overheerste,
behalve dan op maandag.

Van een vriendin kreeg ik de volgende reactie:
haar moeder had het gedicht gelezen
en er de volgende regels onder geschreven:

Op dinsdag viel er weer te loven:
dan kregen we zuurkool uit de oven!


Haar moeder herinnert zich dat ze graag voor het gemak op maandag (WASDAG!!) zuurkool klaarmaakte.
Dat gaf in het gezin dezelfde reactie als de laatste regel uit het gedicht.
Maar....er bleef altijd wel wat zuurkool over
die 's dinsdags kon worden opgegeten
en dan wl lekker klaargemaakt, getuige de bovenstaande regels.











Roze anjers met vlinder door Jacques le Moyne (1533-1588)

-----------------------------




HET IS DE DUIMSTOK VAN MIJN DODE VADER

Het is de duimstok van mijn dode vader
die ik gerfd heb met zijn oude zaag.
Ik was geen goede zoon, ik leerde traag,
maar door die duimstok kom ik hem steeds nader.
Ik weet het antwoord op mijn taaie vraag:
"Gelden de oude maten nog vandaag?"
Het is de duimstok van mijn dode vader.
Andere zonen krijgen straf of slaag;
mij vormde hij, dat ik geen dwang verdraag.
Ik pas niet in het opgedrongen kader;
Zwaar ligt me wat veroudert op de maag.
Maar wat ik alle dagen bij me draag
dat is die duimstok van mijn dode vader.

Piet Los

Uit ONGELINIEERD 2000


Kort commentaar:

Dit is een vers met drie keer dezelfde regel: 1, 7 en 13.
Men noemt dat een rondeel.
Het gaat hier over de relatie met z'n vader,
die hem zo vormde dat hij geen dwang verdraagt.
Dit is autobiografisch.
Los was allergisch voor alles wat zweemde naar het autoritaire.
Fraai die diepe gehechtheid aan zijn dode vader,
met als symbool die duimstok.





-----------------------------




SCHROOT


Jesaja 10:15

Hij heeft me als een zaag gekocht
en hoe verroest en zoekgeraakt
ik was, Hij heeft me opgezocht
en voor Zijn doel gereedgemaakt.

Hoe scheluw ik mijn tanden wist,
Hij heeft de tanden toch gezet
en mij gesleten, maar gewet,
geborgen in Zijn timmerkist.

Piet Los

Uit BROMVLIEG IN DE WINTER 1986


Kort commentaar:

Wat staat er in Jes.10:15?
"Schept een bijl op tegen wie ermee hakt?
Verheft een zaag zich boven wie hem hanteert?
Alsof de scepter heerst over wie hem vastheeft,
alsof de stok optilt wie hem omhooghoudt!
"

De dichter ziet zich als instrument in Gods hand,
hoe verroest en zoekgeraakt hij moge zijn.
Hoe scheluw (scheef, krom) de tanden van de zaag ook waren,
God maakt hem voor zijn doel gereed.
Hij maakt hem als instrument geschikt.

Zo ziet de dichter zijn werk en dichterschap:
uit zichzelf volkomen waardeloos,
maar als werktuig door God weer bruikbaar gemaakt.
Hem komt alle lof toe!






-----------------------------




TROOST

Als ik niet bidden kan en mijn berouw
niet meer is dan gebrek aan goede werken
en God van mijn geloof niet veel kan merken
blijft mij niet anders over dan Zijn trouw.

Natuurlijk heb ook ik mij uitgesloofd
en Hem zoveel ik kon gelijk gegeven:
het vroom bedrog uit Job 13 vers 7,
maar 'k heb er nooit n jota van geloofd.

Nu schaam ik mij voor dit verdorven spel,
maar als God Zich niet aan mijn dogma's stoort
en uitleg vraagt van ieder ijdel woord
denk ik ineens getroost: 'Hij redt het wl'.

Piet Los

Uit BROMVLIEG IN DE WINTER 1986


Kort commentaar:

Wat blijft er over van de mens op het uiterste ogenblik van sterven,
van verantwoording afleggen van je leven?
Er is niets uit onszelf waarop we kunnen terugvallen dan Gods trouw.

Wat is dat vroom bedrog uit Job 13:7?
Dat we onwaarheid spreken in naam van God
en Hem met leugens dienen.
De dichter heeft zich daar ook aan schuldig gemaakt.
Maar nu schaamt hij zich voor dit verdorven spel.
Hij weet zich een schuldige die met lege handen staat.

Weer typisch een vers van Piet Los.
Hij durfde open over eigen menselijk falen te spreken.
Maar hij wist zich als arme zondaar gered door Christus.
Dat was zijn troost. En het is ook onze troost.





-----------------------------




AVONDMAAL

Ik zal met hen om ene tafel scharen
en eten 't brood en drinken van de wijn
en saam gedenken, dat we broeders zijn
alsof we met de Meester samen waren.

En elders zal de Meester saamvergaren
de schapen die van deze stal niet zijn,
de zijnen, die de onzen niet meer zijn.
Zijn herderstaf zal hen voorgoed bewaren.

En ook zullen er velen samenkomen,
die ons gelasterd hebben en gehaat,
of die gebroken zijn door onze smaad,
en Jezus zal bij allen binnenkomen.

Maar ik zal aan een volle tafel dromen
van eenzaamheid die niet wordt weggenomen.

Piet Los

Uit WIJNAZIJN 1978


Kort commentaar:

De ik viert avondmaal.
Hij kan zich maar moeilijk concentreren.
Z'n gedachten zijn bij al die mensen die hij mist.
Hij lijdt onder het besef van de gebrokenheid van het kerkelijk leven.
Al die gedachten aan verschillende groepen broeders vervullen hem met eenzaamheid.
Juist aan een avondmaalstafel overvallen hem deze gevoelens.
Dat die niet worden weggenomen, bewijst hoe diep ze zitten.





-----------------------------




DANKGEBED NA EEN VERGADERING DIE MET GEBED BEGONNEN IS

Wij danken U in grote vreze, Vader,
dat Gij vanavond bij ons zijt geweest.
Want wij betrokken urenlang Uw Geest
in 't zwaar gezwoeg van ons vergaderkader.

Gij waart de hele dag al druk geweest
en moe misschien: Uw sabbath kwam niet nader,
verschoven wellicht door ons gevergader
en nu wij danken zijn wij zeer bevreesd.

Wij zijn vanavond wl ad rem geweest.
We hebben van ons spreken zeer genoten:
We hebben oude teksten opgespoten
in nieuw verband. Gij zijt erbij geweest.

Uw Zoon heeft weer Zijn bloed voor ons vergoten
maar gn geneest: Zijn bloed stroomt door het zand.

Piet Los

Uit WIJNAZIJN 1978


Kort commentaar:

Los bleef altijd toeschouwer, ook al was hij betrokkene.
En als toeschouwer was hij vaak kritisch.
Ik weet dat hij een hartgrondige hekel had aan vergaderen.
Noodzakelijk kwaad, vond hij.
Helemaal als de leden zich hadden ingegraven en geen stap verder kwamen.

Dit vers is een dankgebed vol prachtige ironie.
Eigenlijk zou het voor elke kerkenraadsvergadering moeten worden voorgelezen.





-----------------------------




DE ZAAIER

Mijn vader zei:"Hij heeft met vuile handen
het zaad gestrooid, dat nu te rijpen staat.
Wanneer de wind over de velden gaat
zal ook de zaaier in het zand belanden."

Hoewel hij getrouwd was om niet te branden
was hij gezien, een paar keer, in de straat
waar 's avonds geen fatsoenlijk mens meer gaat
u weet wel, waar de rode lampjes branden.

En daarom kwam hij voor de kerkenraad:
Hij kon geen dominee meer zijn, het zaad
dat hij gestrooid had leek op kerkverraad;
het maakte onze hele kerk te schande.

Maar vader zei:"Hoe kunnen vuile handen
de groei beletten van het goede zaad?"

Piet Los

Uit ONGELINIEERD 2000


Kort commentaar:

U kent het wel: een kort bericht bij kerknieuws:
ds.X is geschorst wegens zonde tegen het 7de gebod (geen overspel plegen).
Voor hem en zijn gezin, maar ook voor z'n gemeente diep ingrijpend.
Soms zijn traumateams nodig om boze en/of bedroefde kerkleden op te vangen.

Dit vers beschrijft zo'n trieste geschiedenis.
De goede boodschap lezen we in het distichon:
"Hoe kunnen vuile handen
de groei beletten van het goede zaad?"





-----------------------------




HET OORDEEL

Mijnheer de voorzitter, ik ben te oud.
Wanneer de Heer weer in het zand gaat schrijven
vrees ik, dat ik als oudste niet kan blijven.
Ik deed in een lang leven te veel fout.

Ik weet, dat u beslissingen moet nemen
en dat u eerlijk en rechtvaardig bent.
Het is maar beter dat u mij niet kent.
Mijn handen zijn te zwak voor zware stenen.

Ik lijk te veel op die verdorven vrouw
om eerlijk en rechtvaardig recht te spreken
en over wie dan ook een staf te breken.
Ik wens u wijsheid, moed, beleid en trouw.

U kent mij niet maar God heeft zeer bedreven
mijn naam zorgvuldig in het zand geschreven.

Piet Los

Uit ONGELINILEERD 2000


Kort commentaar:

Hier is een oudste uit de hoge raad van Isral aan het woord.
Hij acht zich te slecht om bij het oordeel over Christus betrokken te zijn.
Bovendien zijn z'n handen te zwak om mee te doen met de steniging.

In de laatste strofe bekent de oudste tot de volgelingen van Christus te behoren.
Hij heeft zijn verzondigd leven beleden
en gekozen voor de veroordeelde.
Een boeiend sonnet.

Indirect beschrijft de dichter zichzelf..
Maar dan wordt het ingewikkeld.
Hoe vertaal je dit vers naar vandaag?
In ieder geval, hij weet zich ondanks z'n zonden door God verkozen.






-----------------------------




IK HEB DE GEUR VAN BRANDEND VLEES GEROKEN

Ik heb de geur van brandend vlees geroken,
een barbecue bij buren in de straat.
Ik denk aan dode dieren, aan gebraad,
aan 't ezeltje, wiens nekje wordt gebroken
als 't offerlammetje in rook opgaat.
Ik heb de geur van brandend vlees geroken
en 'k denk aan ketters en aan ketterhaat;
hoe het jaloerse plebs zich heeft gewroken
op wie niet bogen voor de vrome staat.
En 'k denk aan Bergen-Belsen, aan verraad.
Maar ruik ik zelf de schroeilucht, die ontstaat
als mijn geweten mij geworden laat?
Ik heb de geur van brandend vlees geroken.

Piet Los

Uit ONGELINIEERD 2000


Kort commentaar:

Weer een typisch Losvers.
Bijna altijd de koppeling naar zichzelf.
Hij is in wezen geen haar beter dan wie hij beschrijft.
Altijd verrassend open en eerlijk.





-----------------------------




PERFECTIONISME

De leerlingen hebben we opgedreven
om God perfect te dienen en we gaan
er met gezag blijmoedig tegenaan
omdat we vrezen voor hun eeuwig leven.

We vinden dat ze zich meer moeten geven
in liefde voor hun naasten, hun bestaan
mag niet in feestjes en plezier opgaan:
ze moeten naar het allerbeste streven.

En met de Schriften in de hand beloven
we hun de hemel, als ze maar gedwee
meegaan naar onze eigen dominee
en zich van 't mooie leven niet beroven.

Maar een van hen kan het niet meer geloven
en heel verdrietig doet ze niet meer mee.

Piet Los

Uit ONGELINIEERD 2000


Kort commentaar:

Als psychiater kwam Los in aanraking met slachtoffers van perfectionisme.
Hij was vuurbang voor een opvoeding,
waarin kinderen zo hoog mogelijke cijfers moeten halen
en toonbeelden van braafheid moeten zijn.
Dat paste bij een kleinburgerlijke samenleving.
Hij vreesde dan voor het eindresultaat:
brave, stille, volgzame kinderen, maar wel chronisch depressief.
En ongelukkig.

Hier haakt een meisje af als gevolg van zo'n perfectie-mentaliteit.
Het wil niet zeggen dat ze haar geloof kwijt is,
wel het geloof zoals haar dat is bijgebracht.





-----------------------------




THERAPEUT

Hij hield zijn hoofd scheef als een schele kip
maar deed alsof hij God was, vol begrip
en of hij alle zonden kon vergeven.
Hij zweeg als 't heilig graf, maar elke tik
van zijn horloge telde een halve cent
bij zijn conto, voor de vakantiereis,
als hij heel moe was van het luisterwerk:
rikketikketikketik

Piet Los

Uit EEN BROMVLIEG IN DE WINTER 1986


Kort commentaar:

Los was als psychiater therapeut.
Hier laat hij zien wat hij een slechte therapeut vindt.
Hij kende dit soort uit z'n omgeving.
Het is te hopen dat deze tot de zeldzaamheden behoort.





-----------------------------




VOORLICHTING

Wij zeggen u, dat wat wij u gaan zeggen,
zo wonderlijk is, dat geen mens vermag
het aan een medemens volledig uit te leggen
die 't mooie van het wonder nimmer zag.

En daarom zullen wij vooral vermijden
over die schoonheid in gewone taal
te spreken als was 't een gewoon verhaal
opdat geen onrein woord iemand verleide.

Dat wat geen oog aanschouwd heeft en geen oren
durfden te horen in het donkre bed
werd zo door tederheid apart gezet,
dat ieder onverwacht verwekt werd en geboren.

Zo was het en zo zal 't altijd behoren,
dan blijft de liefde schoon en onbesmet.

Piet Los

Eerste publicatie 15 maart 2006


Kort commentaar:

In 1973 zat Piet Los in een commissie Sexuele Voorlichting,
die een boekje moest voorbereiden voor het gereformeerde onderwijs.

Hij wilde gewone woorden gebruiken voor alles wat te maken had met sexualiteit.
Verder pleitte hij voor tekeningen van geslachtsorganen.
De meerderheid van de commissie vond dit veel te ver gaan.
Dus niets tekeningen, wel taboewoorden, eventueel in het latijn.

Piet Los stuurde me als reactie daarop dit veelzeggende spotvers.
Typisch Piet Los.
Hij nam uiteraard ontslag uit de commissie.
Daarin had hij niets meer te zoeken.






-----------------------------




WAAN

Ik was vandaag bij de Keizer
en dat hij het was, was een waan.
Ik was met zijn lot begaan
en waande mezelf veel wijzer.

Vannacht komt de keizer bij mij,
wanend, dat hij mij moet verzorgen.
Dan wacht ik vergeefs op de morgen
en walg van zijn artsenij.

En morgenvroeg komt de broeder
en zegt mij:"Majesteit,
hoe smaakte uw keizersontbijt?"

Dan denk ik:"Verrek toch, loeder:
ik ben immers de keizer niet,
ik ben de arts van de Keizer
daarom ben ik wijzer!"

Maar dat weet die broeder niet.

Piet Los

Uit WIJNAZIJN 1978


Kort commentaar:

De dichter was psychiater.
Hij had te maken met patinten met een waan.
Zo dacht er iemand dat hij de Keizer was.
Maar de waan beperkt zich niet tot de patint.
De dokter waande zich veel wijzer.

En dan gaat alles door elkaar lopen.
De ik droomt dat 's nachts de keizer hem als arts verzorgt
en 's morgens blijkt de ik ineens de keizer te zijn,
dus de omgekeerde wereld.

In de voorlaatste strofe schijnt alles weer op z'n pootjes terecht te komen.
Maar de laatste regel zet de werkelijkheid weer op de kop.

Moraal: er zijn waanzinnigen en waanzinnigen.
De vraag is: wie is er nou gek? De keizer of de ik?





-----------------------------




OP HET ONTVANGEN VAN NIEUWEN HARING

O Haring, met uw pekelsmaakjen
O hartverkneutrend zeeziek snaakjen,
Hoe dorstig, hoe gelukkig maakje
De maag, die van uw lekkers houdt.

Gij zijt een fraai en snoeprig vischjen,
In 't keurlijk pietercelie-dishjen
Een malsche beet voor jong en oud.
Geef andren spekstruif of pastijtjens,

Of Fransche lever-lekkernijtjens,
Geef andren haas-of zwijnepootjen,
Mij is uw lieflijk middelmootjen
Het fijnst banket, en zoet uw zout.

De Schoolmeester
(Gerrit van de Linde Jzn. 1808-1858)


Kort commentaar:

Een lofdicht op de haring.
Wie ervan houdt kan het helemaal meegenieten.
Wie er een afkeer van heeft, kan zich te goed doen aan
gerechten als spekstruif, wat dat ook moge zijn.
Voor de dichter en ook voor zijn commentator
is haring het fijnst banket.








Narcissen, lila en paars door James Ensor(1860-1949)

-----------------------------




DE HOND LIGT ZACHTJES SNIKKEND IN ZIJN MAND

De hond ligt zachtjes snikkend in zijn mand;
droef peinst zijn baasje bij een glas genever.
Er hangen duizend boeken aan de wand:
't Geluk was hier bepaald geen gulle gever.

Op straat waaien geluiden van een feest:
een schrille lach; er valt een glas aan scherven.
Maar binnen zingt het wenen van het beest
en zit zijn baas al uren te versterven.

Ik wed nu dat geen sterveling ooit raadt
wie nu die twee zo bitter treuren laat.
Maar stuur toch in: wat aanspraak doet ons goed.
Wij zien uw brief vol wanhoop tegemoet.

Lvi Weemoedt


Kort commentaar:

Dit vers heeft de treurigheid van de gedichten van Piet Paaltjens,
maar ook de ironie.
Dat maakt het lezen ervan toch tot een vrolijke bezigheid.






-----------------------------




ONWEER

Geweldig gaan de wolken, en zeer snel.
Wit vee en mensen staan op aarde stil.
Het groen geboomte staat in bliksemlicht.
Het water geurt het meest in zulk een nacht.

Later maakt iedereen een wandeling,
de minnaar, kruidenier en zonderling,
de haas, de egel en de hagedis,
en de sering laat witte bloesems los.

De wereld is gebaad. Een Zaterdagse vrede
daalt neder ook voor wie geen Zondag kent,
en ieder schepsel, zelfs de grauwe padde,
weet dat er vrede is, na elk geweld.

J.W.F. Werumeus Buning 1891-1958

Uit ET IN TERRA 1929


Kort commentaar:

U kent dat wel, een stortbui met kletterend onweer.
En dan een wereld alsof ze net uit het bad is gestapt.
Heerlijk fris
Daarover gaat dit vers.
Je maakt het weer mee, elke keer als je het leest.





-----------------------------




BALLADE VAN DE BOER

Er stonden drie kruisen op Golgotha,
Maar de boer hij ploegde voort.
Magdalena, Maria, Veronica,
maar de boer hij ploegde voort.
En toen zijn akker ten einde was,
Toen keerde de boer zijn ploeg
En hij knielde naast zijn ploeg in het gras,
En de boer, hij werd verhoord.

Zo menigeen had een schonen droom,
Maar de boer hij ploegde voort.
Thermopylae, Troje, Salamis,
Maar de boer hij ploegde voort.
Het jonge graan werd altijd groen,
De sterren altijd licht,
Gods woord streed in de wereld voort
En de boer heeft het gehoord.

Men heeft de boer zijn hof verbrand,
Zijn vrouw en os vermoord;
Dan spande de boer zichzelf voor den ploeg,
Maar de boer hij ploegde voort.
Napoleon ging de Alpen op
En zag de boer aan het werk,
Hij ging voor Sint-Helena aan boord
En de boer hij ploegde voort.

En wie is beter dan een boer,
Die van de wereld hoort,
En hij ploegde niet, wat er al geschiedt
Op dezen akker voort.
Zo menigeen lei den ploegstaart om,
En deed het werk niet voort,
Maar de leeuwerik zong hetzelfde lied,
En de boer hij ploegde voort.

Heer God! De boer lag in het gras,
Toen droomde hij dezen droom;
Dat er eindelijk een rustdag was
Naar apostel Johannes' woord.
En de kwaden gingen hem links voorbij
En de goeden rechts voorbij,
Maar de boer had zijn naam nog niet gehoord
En de boer hij ploegde voort.

Eerst toen de boer dien hemel zag
Zo vol van lichten schijn,
Toen spande hij zijn ploegpaard af
En hij veegde het zweet van zijn voorhoofd af,
En hij knielde naast zijn stilstaand paard.
En hij wachtte op Gods woord.
Een stem sprak tot aarde, hemel en zee
En de boer hij heeft haar gehoord:
"Terwille van den boer die ploegt
Besta de wereld voort!"

J.W.F. Werumeus Buning

Uit NEGEN BALLADEN 1935


Kort commentaar:

Een loflied op het boerenbestaan.
Felix Timmermans beschreef het leven van de boer
in z'n beeldend geschreven roman:Boerenpsalm.
Werumeus Buning bezong het landleven in zijn ballade.
Het vers spreekt voor zichzelf.
Als je het eenmaal gelezen hebt, heeft de refreinregel
zich al vastgehecht met de fraaie prolepsis:
'En de boer, hij ploegde voort.'






-----------------------------




LIEDJE VAN VERLANGEN

Bij zacht warm moederwijf in bed
en luisteren naar
beschuit en kruimelend gesprek
haar kussens, borsten, buik, mijn
bruine benen warm, de geur
van warme, warme zachte Mam en
het verend grotemensenbed
de zonse zondagochtend lang
lui opstaan met
de koffie klimt al in de gang
en in de keuken
roostert zich het brood
moeders moeders mogen nooit
nooit dood

Chawwa Wijnberg

Uit: ECHO VAN DE ROOS 2003


Kort commentaar:

De ervaring van een kind in het warme, grote bed van de ouders.
Wie herinnert zich dat niet? Heerlijk, toch!
U schrikt misschien van dat zacht warm moederwijf.
Dat hoeft niet, de dichter wil daarmee de nestwarmte oproepen,
van een moeder met haar jongen.
Uit het vervolg blijkt de liefde van het kind voor haar moeder.
Helaas is de werkelijkheid anders dan de wens aan het slot.






-----------------------------




DE MOEDER

Ze is op reis, maar min of meer gedwongen
Haar man zei: Kom, de caravan staat klaar
Nu zit ze ergens in het Schwarzwald, maar
Ze wordt door zorg en zenuwen besprongen

Ze mist haar teerbeminde kinderschaar
De een is naar een scoutingskamp in Dongen
De tweede zit in Spanje - met een jongen
De derde zit in Griekenland, maar wr

Hoewel haar echtgenoot intens geniet
Van alles wat het Zwarte Woud hem biedt
Kijkt zij niet naar de hoge boomgevaarten
Maar naar de brievenbussen langs het pad
Het moederhart verlangt naar ansichtkaarten
Die liggen thuis, in Makkum, op de mat

Ivo de Wijs

Uit: ZONDAGMORGENVERZEN 1996


Kort commentaar:

Uit het leven gegrepen.
Je ziet ze voor je:
die bezorgde moeder en die genietende echtgenoot.
Twee tegengestelde polen.
Daardoor ontstaat een grappig effect.
In ieder geval leerzaam,
voor alle echtparen.






-----------------------------




OPDRACHT

Schrijf je nog wel eens jongen?, vroeg mijn moeder mij.
Je maakte van die mooie verzen vroeger en verhalen.
Ik vraag mij af: in wat voor wereld leven wij.
Moet je nog thee? Ik bedoel: dat banale,
ze schrijven over dingen waar geen woorden
voor zijn. Ze keek omhoog. Begrijp jij hoe
men zich zo kan verlagen, zich zo door de
maalstroom van deze tijd - och jongen, toe,
doe jij er eens iets aan, jij bent toch mans
genoeg om iets van waarde voor het leven
te maken, met als stimulans
het Woord des Heren dat ons is gegeven?

Ze keek mij aan. Ze greep haar laatste kans:
Iets om te lachen dan, misschien. Ze lachte even.

Harmen Wind

Uit: HET SCHEERMES VAN OCKHAM 1992


Kort commentaar:

Je ziet het tafereeltje voor je:
een oude moeder met haar zoon,
die verzen schrijft.
Ze kan niet tegen de verloedering van vandaag
en vraagt haar zoon daar wat tegen te doen.
Dat niet alleen: het bijzondere is,
dat ze de richting aangeeft: het Woord des Heren.
Maar de zoon reageert niet.
De moeder weet dat ze daarmee niet meer bij hem hoeft aan te komen.
Triest slot.





-----------------------------




EEN BIEFSTUK

Een biefstuk is gewoonlijk
Afkomstig van een koe.
Als men een biefstuk pijn doet,
Dan zegt een biefstuk:"Boe!"

Doch als een biefstuk hinnikt
Bij onverwachte pijn,
Dan zal er hoogstwaarschijnlijk
Iets niet in orde zijn.

Daan Zonderland

Uit: REDELOZE RIJMEN 1952


Kort commentaar:

Zo worden er ook geestige versjes gepleegd.
Daan Zonderland heeft er heel wat op z'n naam staan.
Het kost ons een glimlach, hoogstens.
Ik heb dat er graag voor over.





-----------------------------




OUD RIJMPJE

Jan Kiekel en Jan Kakel
Die gingen samen uit;
Jan Kiekel viel in 't water,
Jan Kakel haalde 'm er uit.
Toen kwam Jan Smal,
Die lei hem op de wal.
Toen kwam Jan Braat,
Die lei hem op de straat.
Toen kwam Jam Hempel,
Die lei hem op de drempel.
Toen kwam Jan de Boer,
Die lei hem op de vloer.
Eind'lijk kwam Jan Vet,
Die lei hem in zijn bed.

Anoniem


Kort commentaar:

Een oud rijmpje voor de kleintjes.
Omdat iedereen het kind in zich meedraagt
dit luchtige vers.
Voor ons allemaal.





-----------------------------




VOORBIJGANG

Ruiter en paard zijn voorbij.
De hoefslag dreunt in mijn oor.
De hoefslag herinnert mij
Aan al wat ik was en verloor.

Nu welhaast onhoorbaar vergaat
In de stervende dag het geluid.
Wat is van mijn vroegere staat
Mijn eigen, mij blijvende buit?

Bestaat er alleen voor de geest
Een samenhang? Of is dit schijn?
Is iemand wel n uur geweest
Wat hij altijd had willen zijn?

Lucht, die verduistert tot nacht,
Een tikkende klok op de schouw:
Het gebeurde, vergeefs overdacht,
Verbittert, wat komt, met berouw.

Een hoefslag, een ijdel gerucht,
Is voorbij. En voorbij is het lied.
Het wezen der dingen is vlucht.
Het wezen der ziel is verdriet.


Anton van Duinkerken

Uit HART VAN BRABANT 1936


Kort commentaar:

Dit vers ademt vergankelijkheid en rekenschap.
Wat is mijn blijvende buit?
Wat heb ik met m'n leven gedaan tot nu toe?
De tijd glijdt tussen je vingers door.
Voorbij in de laatste strofe, alles gaat voorbij.
En het wezen der ziel is verdriet.
Het kan dat de dichter een sombere dronk had.
Van de laatste regels word je niet bepaald vrolijk.





-----------------------------




DE ZEGEN


Ik was dertien jaar: toen legde zijn handen
Een vrome Man ten zegen op mijn hoofd.
Zijn zegen heeft mij niet behoed voor schanden,
God gaf. Hij nam. Zijn Naam blijve geloofd.
De zegen van mijn Vader ... als wij keerden
Bij Moeder thuis van het Sabbathgebed
Zegende hij zijn Zonen; wat wij leerden
Van Vader heeft mijn leven niet gered.

De zegen van mijn Moeder vr zij stierf...
Vraag niet, hoe vaak ik langs zingende wegen
Haar leer vergetend mijn leven verzwierf.
En zingt een Knaap, zijn hart en lippen rein,
Over ons allen het Lied van Gods Zegen,
Zal nu zijn zingend woord mijn zegen zijn?

Jacob Isral de Haan

Uit HET JOODSCHE LIED. TWEEDE BOEK 2002 dbnl


Kort commentaar:

Wat doet een zegen van vader en moeder in een mensenleven?
Deze Joodse jongen kreeg een zegen van zijn ouders mee.
Hij geeft toe niet in overeenstemming met die zegen geleefd te hebben.

Wie is die knaap uit het tweede terzet?
Hij hoort hem zingen het Lied van Gods zegen.
De ik vraagt zich af of deze zegen nu ook zijn zegen zal zijn,
dus of hij zich deze zegen wel zal toeigenen?
Hij is kennelijk tot inkeer gekomen.





-----------------------------




LENTEFANFARE

De lente komt zo dapper aan.
Hobooien zijn 't en zilveren fluiten.
De weduw kijkt voor 't eerst weer buiten
doet haar gekleurde jak weer aan.

Zo zal de wereld blijde staan
vooral als bij het avondtuiten
weer de fanfare stapt naar buiten
met het bestuur er achter aan.

Richard Minne

Uit IN DEN ZOETEN INVAL EN ANDERE GEDICHTEN 1955


Kort commentaar:

Een heerlijk Vlaams gedicht.
In de beperking toont zich de meester.
De meeste lenteverzen treden buiten hun oevers.
Vooral die laatste regel is typisch voor Minne.





-----------------------------




DE HERDERSFLUIT

Eens ging ik langs het lage riet,
Dat ruisen kan en anders niet,
Toen langs mijn pad een herder kwam,
Die n van deze halmen nam,
En die besnoeide en besneed
En maakte tot zijn dienst gereed.
Door dit gekorven rietje, dat
Als dood hij in zijn handen had,
Die stemmeloze stengel zond
Hij straks de adem van zijn mond,
En als hij blies, zo zong het riet,
En als hij zweeg, verstomde 't lied:
De zoete, pas ontwaakte stem
Bestond en leefde slechts door hem.

Zo gaf ik gaarne wens en wil
In 's Heren hand en hield mij stil.
Zo dan, als door een rieten fluit,
Bij zwijgend eigen stemgeluid,
Gods adem door mij henen blies,
Hoe grote winst bij kleen verlies.

Jacqueline van der Waals (1868-1922)

Uit NIEUWE VERZEN 1909


Kort commentaar:

Hoe kijkt een dichter aan tegen zijn/haar dichterschap?
Jacqueline van der Waals laat ons daarover niet in het ongewisse.

Ze wil instrument zijn in de hand van de Heer.
Haar eigen stemgeluid moet ruim baan maken voor Gods adem.
Ze wil verwoorden wat God met haar doet.
Ze heeft dat op een zuivere manier gedaan.








Stilleven door JanBaptist Bosschaert (1667-1746)

-----------------------------




DE NAJAARSLAAN


Ik keek in de gouden heerlijkheid
van een najaarslaan...
Het was, of ik goudene deuren wijd
zag openstaan.
Het werd mij, toen ik binnenging
of ik door gouden gewelven liep:
Ik aarzelde even, ik ademde diep,
diep van verwondering.
Ik voelde me eerst als een kindje, dat stout
doet wat verboden is.
Ik sprak: "Zijn voor mij die gewelven gebouwd?
Ben ik zo rijk, dat van louter goud
de gang mijner woning is?"
Toen sprak ik: "Deze gouden grot
is immers geen mensenpaleis."
Ik sprak:"Het is een betoverd slot,
dat lang op sprookjesgewijs
geslapen heeft en stil gewacht,
op n, die de poorten ontdekken zou,
de dode gewelven wekken zou,
van 't huis, dat ieder mensenhuis
te boven gaat in pracht."
Ik sprak:"Hoe ben ik zo rijk, zo rijk!
Hoe ben ik zo rijk mijn God!
Welk aardse woning is gelijk
aan dit, mijn sprookjesslot?"
Trots, of ik een prinsesje waar,
ging ik door 't goud;
aan beide zijden stonden daar,
schragend de gangen, hoog en zwaar,
de zuilen opgebouwd.
Waar gouden de portalen zijn,
hoe zullen dr de zalen zijn!...
Ik zag aan 't einde van mijn pad
een kleine, ronde poort,
als blauw saffier, in goud gevat,
en haastig, vol verlangen, trad
ik door die gangen voort.
Ik sprak: "Als bij mijn thuiskomst wijd
de poorten openstaan,
in welk een grote heerlijkheid
zal ik dan binnengaan!..
Indien van goud de gangen zijn,
Hoe groot moet mijn verlangen zijn
de zalen in te gaan!"...


Jacqueline van der Waals

Uit NIEUWE VERZEN 1909


Kort commentaar:

Een geliefd natuurgedicht.
Prachtig van klank.
Ze beschrijft een najaarslaan badend in het zonlicht.
Tegelijk wordt het einde van de laan een metafoor
voor de poort naar de eeuwigheid.
En dan die onvergetelijke slotregels.
Mede daardoor blijf ik dit een schitterend gedicht vinden.





-----------------------------




WINTERSTILTE

De grond is wit, de nevel wit,
De wolken, waar nog sneeuw in zit,
Zijn wit, dat zacht vergrijzelt.
Het fijngetakt geboomte zit
Met witten rijp beijzeld.

De boom houdt zich behoedzaam stil,
Dat niet het minste takgetril
't Kristallen kunstwerk breke,
De klank zelfs van mijn schreden wil
Zich in de sneeuw versteken.

De grond is wit, de nevel wit,
Wat zwijgend tooverland is dit?
Wat hemel loop ik onder?
Ik vouw de handen en aanbid
Dit grootsche, stille wonder.

Jacqueline van der Waals

Uit NIEUWE VERZEN 1909


Kort commentaar:

Als je zo'n vers eenmaal kent,
komt spontaan bij je binnen in zo'n winterlandschap.
Schitterend beschreven.

Ik liet soms dit vers m'n leerlingen uit het hoofd leren.
En van hen had het niet helemaal begrepen.
In strofe 3 las hij een komma:
wat hemel, loop ik onder?
U begrijpt de reactie van de klas.





-----------------------------




ANNUNCIATIE

Ik hoorde uw voetstap naadren op het pad,
Ik wachtte, en zag u na een korte pooze.
- Hoe geurden 't dennenboschje en de rozen! -
Toen gij mijn open woning binnentradt.

Gij waart dien avond, toen gij tot mij kwaamt,
O Dood, niet overmoedig, niet vermetel,
En toen gij plaats naamt in mijn zachten zetel,
Gelijk een knaap zoo schuchter en beschaamd.
"Ik kom misschien wat laat en ongelegen?
Maar God heeft mij gezonden met een last."
Ik sprak: "Wie tot mij komt van Zijnentwege
Is mij ten allen tijde een lieve gast."
Ik bood u spijze, ik dronk met u den wijn.
Toen spraakt gij vragend, en uw oogen zagen
De mijne niet, naar de uwe opgeslagen,
Maar staarden peinzend in den avondschijn:
"Ik weet, dat ge u een woning hebt gebouwd,
Die gij zoo juist van plan waart te betrekken?
Dat gij de taak, door God u toevertrouwd
Ten laatste aan uzelve zoudt ontdekken,
Als gij uw eigen leven leven zoudt?" ...
Maar met een glimlach sprak ik snel en stil:
"Kwaamt gij, o Dood, mij van mijn plannen spreken?
Spreek en verkondig mij des Meesters wil."
Toen stondt gij op, toen gaaft gij mij het teeken,
Waarmede gij de uwen wijdt, o Dood. -

Ik deed u even later uitgeleide,
Ik zag u duister in het avondrood
Verdwijnen in de duisternis der heide.
En keerde huiswaarts langs het kiezelpad,
Ik sprak niet "goede Dood", ik sprak niet "booze",
En 'k had het leven nooit zoo lief gehad.

Jacqueline van der Waals

Uit LAATSTE VERZEN 1922


Kort commentaar:

Annunciatie is aankondiging,
meestal gebruikt voor de aankondiging van Christus' geboorte.
Hier voor de aankondiging van haar sterven.
Ze was pas 53 toen ze te horen kreeg, dat ze ongeneeslijke maagkanker had.
Ze moet zich voorbereiden op een spoedig sterven.

Ze gebruikt dan het beeld van de dood die haar bezoekt.
U ziet hoe bereid ze is te sterven:
Ze wil niet spreken over haar plannen:
'verkondig mij des Meesters wil'.
En als de dood weg is, spreekt ze niet
'goede dood' zoals Boutens,
ook niet 'booze' zoals Paulus.
Ze is volkomen eenswillend met God.
En dan die laatste regel: ontroerend.





-----------------------------




MORITURA TE SALUTAT

Dit zijn Uwe wegen,
Ook de mijne? 'k weet het niet, mijn God,
Al mijn wenschen en begeerten zwegen.
Toen Gij tot mij spraakt, ik sprak niet tegen,
Ik aanvaardde Uw gebod.

Of mijn hart dit wilde?
'k Heb niet naar het schreien van mijn hart gevraagd.
Toen Uw glimlach mijne ziel doortrilde
En mijn glimlach gloren deed, verstilde
't Al in mij, dat schreit of klaagt.

Dit zijn Uw gedachten,
Ave, Heer, U groet die sterven gaat.
Dat het ja van hare stille nachten
En het amen harer dagen door geen klachte
Worde ontheiligd en geschaad.

Jacqueline van der Waals

Uit LAATSTE VERZEN 1922


Kort commentaar:

De groet aan de Romeinse keizer van de gladiatoren luidde:
Zij die sterven, groeten u.
Dat zelfde betekent de titel van dit vers.
De schrijfster heeft te horen gekregen dat ze ongeneeslijk ziek was.
Ze is bereid te sterven.
Ze bidt om eenswillend te zijn met de wil van haar Heer.
Ontroerend die slotregels.





-----------------------------




EOOLSCHE HARP

Dank dat ik mocht spreken,
Eer het groote zwijgen komt,
Eer mijn stem zal breken
En mijn woord verstomt.

Als de hand zal zinken,
Die het speeltuig heeft gevoerd,
Zal de harp nog klinken
Door den wind beroerd?

Zal haar klank bewaren
Van mijn ziel het kranke beeld?
Of Hem openbaren,
Hem wiens stem de snaren
Aanroert en bespeelt?

Jacqueline van der Waals

Uit LAATSTE VERZEN 1922


Kort commentaar:

Een eoolse harp speelt door de wind,
die de snaren in trilling brengt.
Het is hier het beeld van haar dichterschap.
Als ze gestorven is en haar hand stil ligt,
wat zullen haar verzen dan laten horen?
Haar tekorten en schuld?
Of zullen ze over God spreken?
De wens van de dichter is het laatste.
Dat zal duidelijk zijn.
En haar wens is vervuld:
haar verzen getuigen van God.
En ze zijn velen tot troost.





-----------------------------




MOEDER

Moeder naar wier liefde mijn verlangen
Sinds mijn kinderjaren heeft geschreid,
Ach, hoe zult gij mij zoo straks ontvangen
Na den langen scheidingstijd?

Zult gij me aanstonds als uw kind begroeten,
Als 'k ontwaken zal uit mijnen dood?
Zal ik nederknielen mogen voor Uw voeten
Met mijn hoofd in uwen schoot

Maar wat dan? Wat zult gij tot mij zeggen,
Bij het ver gegons van de engelenschaar,
Als ge uw jonge, blanke hand zult leggen
Op dit oude grijze haar?


Jacqueline van der Waals

Uit LAATSTE VERZEN 1922


Kort commentaar:

Om dit vers te begrijpen moet u weten,
dat de moeder van de dichteres jong is gestorven.
Zij was toen nog een meisje.
Haar moeder was totaal niet bang voor de dood.
Dat heeft mee de houding van Jacqueline tegenover de dood bepaald.
Ook zij was stervensbereid.

En dan de ontroerende gedachte: hun ontmoeting.
Met dat zo menselijke slot. Aangrijpend!





-----------------------------




O, GIJ DIE KOMMREND...

o Gij, die kommrend sterven moest, en Vder waart,
en mj liet leven, en me teeder lerde leven
met uw zacht spreken, en uw streelend hande-beven,
en, toen ge stierft, wat late zon op uwen baard;

- ik, die thans ben als een die in den avond vaart,
en moe de riemen rusten laat, alleen gedreven
door zoele zomer-winden in de lage reven,
en die soms avond-zoete water-bloemen gart,

en zingt soms, onverschillig; en zijn zangen glijden
wijd-suizend over 't matte water, en de weiden
zijn luistrend, als naar eigen adem, naar zijn lied....

Zo vaart mijn leve' in vrede en waan van dod begeeren,
tot, wijlend in de spiegel-rust van dieper meren,
neigend, mijn aangezicht uw aangezichte ziet.

Karel van de Woestijne

Uit HET VADER-HUIS 1928


Kort commentaar:

Laat u zich niet afschrikken door de wat verouderde woorden.
Het is een rijk sonnet, zeer de moeite waard.
In het eerste kwatrijn lezen we een centrale herinnering aan zijn vader,
z'n betekenis voor hem en z'n kommervolle sterven.
Het vervolg van het vers gaat over de zoon: Karel dus.
Hij is een oude man geworden, prachtig getekend.
Nu nadert hij de dood.
Hij lijkt nu zo op z'n vader, dat het is
alsof "mijn aangezicht uw aangezichte ziet".

Is dat niet een ervaring van ieder die oud mag worden:
het mijmeren en bespiegelen over geliefden,
die hun zijn voorgegaan?





-----------------------------




HET HUWELIJK


Toen hij bespeurde hoe de nevel van den tijd
in d'oogen van zijn vrouw de vonken uit kwam dooven,
haar wangen had verweerd, haar voorhoofd had doorkloven
toen wendde hij zich af en vrat zich op van spijt.

Hij vloekte en ging te keer en trok zich bij den baard
en mat haar met den blik, maar kon niet meer begeeren,
hij zag de grootsche zonde in duivelsplicht verkeeren
en hoe zij tot hem opkeek als een stervend paard.

Maar sterven deed zij niet, al zoog zijn helsche mond
het merg uit haar gebeente, dat haar tch bleef dragen.
Zij dorst niet spreken meer, niet vragen of niet klagen,
en rilde waar zij stond, maar leefde en bleef gezond.

Hij dacht: ik sla haar dood en steek het huis in brand.
Ik moet de schimmel van mijn stramme voeten wasschen
en rennen door het vuur en door het water plassen
tot bij een ander lief in eenig ander land.

Maar doodslaan deed hij niet, want tusschen droom en daad
staan wetten in de weg en praktische bezwaren,
en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren,
en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.

Zoo gingen jaren heen. De kindren werden groot
en zagen dat de man dien zijn hun vader heetten,
bewegingsloos en zwijgend bij het vuur gezeten,
een godvergeten en vervaarlijke aanblik bood.

Willem Elsschot

Uit VERZAMELD WERK 1934


Kort commentaar:

Ik kom wekelijks in een verpleeghuis.
Daar zit een zeer gezonde echtgenoot van 85 dagelijks bij zeer demente vrouw.
Meestal slaapt ze; hij houdt haar hand vast.
Steeds weer ontroert me dat tafereel.
Ik moet dan soms denken aan dit vers van Elsschot.
Wat een tegenstelling tussen trouw en ontrouw!
Hier wordt ook een echtpaar beschreven.
Doodslaan deed hij haar niet.
"Want tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren."
Overbekende en vaak geciteerde woorden.
Een vers voor ieder echtpaar om zich in te spiegelen.

Zie de volgende link HET HUWELIJK








Stilleven met rozen door Jan Brueghel de Oudere (1568-1625)

-----------------------------




DE WATERLELIE

Ik heb de witte water-lelie lief,
daar die zo blank is en zo stil haar kroon
uitplooit in 't licht.

Rijzend uit donker-koele vijvergrond,
heeft zij het licht gevonden en ontsloot
toen blij het gouden hart.

Nu rust zij peinzend op het watervlak
en wenst niet meer...

Frederik van Eeden (1860-1932)


Kort commentaar:

Het ging Van Eeden om de schoonheid van de waterlelie,
zoals die daar drijft in al haar pracht.
Dus hij wilde niet de plant determineren
en niet nagaan hoe diep de lange steel in de modder stak.
Dat wilde het naturalisme.
Van Eeden streefde dus naar schoonheid.
Daarvan is dit vers het bewijs.
Een juweeltje.





-----------------------------




PSALM 25:7 (berijmd)

Gods verborgen omgang vinden
Zielen, waar Zijn vrees in woont.
't Heilgeheim wordt aan Zijn vrinden,
Naar Zijn vreeverbond, getoond.
d'Ogen houdt mijn stil gemoed
Opwaarts, om op God te letten:
Hij, die trouw is, zal mijn voet,
Voeren uit der bozen netten.

Johannes Eusebius Voet (1704-1778)

Uit PSALMBERIJMING 1762


Kort commentaar:

M'n lievelingspsalm.
Als kind vond ik dit lied al mysterieus.
Hoe zaten die zinnen eigenlijk in elkaar?
Pas later doorzag ik de bijzondere bouw.
Dat is ook wel nodig voor het goede begrip.
In de eerste en derde zin staat het onderwerp namelijk achteraan.

Zielen waarin de vreze des Heren woont,
vinden Gods verborgen omgang.

Mijn stil gemoed houdt de ogen
opwaarts om op God te letten.

Het is een rijk, diep psalmvers.
Elke keer als ik het zing of in mezelf opzeg,
raakt het me.
Het is een vers met geloofszekerheden:
De zielen vinden Gods verborgen omgang.
Het heilgeheim wordt aan zijn vrinden getoond.
God is trouw en Hij zal mijn voet voeren uit der bozen netten.
Het is een vers vol met verrassingen,
ook al zing je het duizend keer.

Johannes Eusebius Voet was arts in Dordt.
Ik ben hem postuum dankbaar voor dit geschenk.





-----------------------------




AANGEBRAND


Aagt Morsebel nam kleinen Piet
In kost, en als het kind, te middag aangezeten,
Haar soms zijn walging merken liet:
De vieze bijsmaak van heur knoeisels werd geweten,
Aan kaarsvet, roet, noch snuif; 't was altoos: "Lekkertand,
Wat zou het zijn, als aangebrand?"

Nu kwam er eens een schotelvol groen eten
Te voorschijn, die Kok Aagt spinazie had geheten:
Hiervan kreeg kleine Piet zijn deel op 't bord gesmakt;
Hij roert er in; hij vindt twee achterpooten
Van d' armen kikvorsch, onder 't warmoes kort gehakt,
En legt, met de oogen half gesloten,
Zijn eetvork neer, terwijl hij vraagt:
"Heeft aangebrand ook voetjes, moeder Aagt?"

A.C.W.Staring (1767-1840)

Uit PUNTDICHTEN

Kort commentaar:

Deze Achterhoeker (Vorden) was volop romanticus.
Dat blijkt onder meer in zijn humoristische verzen.
Een romanticus voelt zich fundamenteel ongelukkig.
Hij kan dan o.a. door z'n humor het heden nog een beetje draaglijk maken.
Z'n puntdichten dienden tot lering en vermaak van tijdgenoten.
Puntdichten zijn korte, kernachtige verzen.
Staring heeft er meer dan honderd geschreven.





-----------------------------




HET VROEGE KIEVITSEI


Piet Smul trad in de Schuit van Leyden op den Haag,
En toefde bij het roer, terwijl een Maartsche vlaag
Verkeerde in zonneschijn; daar kwam een Knaap geloopen:
"Een Kievitsei! wie wil 't voor twee zesthalven koopen!"
"'t Is vroeg", zei' Smul, "ik neem 't - voor n zesthalf." "Zeg twee,
Mijn Heer; ik geef u 't Ei in 't Mandje me !"
De koop lukt, en de Schuit wordt van den wal gestooten;
Met roept de Knaap: "Mijn Heer, haast was mij iets ontschoten;
Het vuur dient voor uw Ei niet al te hard gestookt;
Ons Grootje heeft het al verleden jaar gekookt."

A.C.W. Staring (1767-1840)

Uit PUNTDICHTEN


Kort commentaar:

Weer een puntdicht van Staring.
Ik moest op de middelbare school sommige uit m'n hoofd leren.
Bij bepaalde gelegenheden wil ik ze nog wel eens opzeggen.
Hier vind je weer lering en vermaak samengaan.
Piet Smul kocht geen kat in de zak, maar liet zich wel bedriegen.





-----------------------------




HET HONDENGEVECHT


Bereisde Roel zag op zijn togten
Geweldig veel ! Twee Bullebijters vochten,
Voor 't wijnhuis, in een kleine Poolsche stad,
Terwijl hij juist aan 't venster zat:
"Zulk vechten, Menschen! - - Zij verslonden
Malkander letterlijk! Met iedren hap, ging oor
Of poot er f - en glad als vet er dr!
Ons scheiden kwam te laat! wij vonden
Het restjen: - op mijn eer,
De staarten, en niets meer."

A.C.W. Staring 1767-1840

Uit PUNTDICHTEN


Kort commentaar:

Overdrijven is ook een vak.
Hier levert dat een humoristisch puntdicht op.
Je hebt visserslatijn.
Dit is hondenlatijn.





-----------------------------




JAAPS LAATSTE WOORD


- - - - - - video meliora, proboque;
Deteriora sequor

. Jaap lag en stierf; de Zoon, meer naauwgezet
Dan zijn Papa, stond ernstig neven 't bed:
"Denk, Vader, aan de Preek, die ik met u nog hoorde!
Denk aan den vuurpoel, waar de Rijke Man in smoorde!
Wat zegt gij - 't nieuw perceel, daar aan de steenen brug -
Gewonnen... met dien Eed ... geeft ge onzen Neef terug?"

"Gij hebt gelijk, Jan ! 't kwam mij ook al in gedachten;
Zulk Zweren heeft geen bon te wachten! -
Maar zulken Land! het puikje van de klei -
En voor ons melkvee juist de naastgelegen wei' -
Dat kroontje van den bol, dien 'k in mijn rustarm leven
Voor u heb saamgewroet, goedschiks weer af te geven ! -
Gij voelt het zelf - dat gaat niet, lieve Jan! -
Hou' wat gij hebt - 'k zal lijden wat ik kan."

A.C.W.Staring (1767-1840)

Uit PUNTDICHTEN

Kort commentaar:

De Latijnse tekst komt neer op wat Paulus schreef:
'Het goede, wat ik wil, doe ik niet.'
Het gedicht spreekt verder voor zichzelf.
Tot op z'n sterbed blijft Jaap kiezen voor het slechte.





-----------------------------




WOORD AAN EEN DIEF


De Weleerwaarde Jan; 'k gis Jani Filius;
(De een hiet hem z en de andre zus)
Stond op een dorp en had berookte Preken,
En Kinders geen gebrek; maar 't groot artikel Geld
Was vaak bij Jani schraal gesteld!
Wat beurt er op een nacht: een Dief poogt in te breken
De Huisheer merkt het, en roept luid, door 't bedgordijn
Gij doet mijn slapers noodloos hinder,
Go Vriend! Vind IK hier niets bij vollen
Gij vondt er, zonder licht, nog minder.

A.C.W.Staring (1767-1840)

Uit PUNTDICHTEN


Kort commentaar:

Een spottend puntdicht op een dominee met Latijnse naam.
Rijk aan kinderen, maar aan duiten arm.
Hij had berookte preken, lang van stof.
Dat blijkt ook uit het antwoord dat hij de dief geeft.
Overigens wel geestig.





-----------------------------




AAN BETSY

Het heugt mij als de dag van gistren. Op het mos
In hartverovrend achtelooze houding lag
Uw rijzige figuur, wijl de anderen het bosch
Langzaam doordwaalden; 't was een vreeslijk heete dag.

Gij hield mijn veldflesch aan uw rozenlipjes, droog
Van 't lachen. Diep-gemoedlijk, als wen de avondklok
Door 't dal luidt, klonk het in uw keel. En zacht bewoog
Uw zoete strot zich op en neer bij elken slok.

Intusschen leunde ik schilderachtig op den tronk
Eens duizendjaargen eiks en vroeg mij heimlijk, wat
Voor smaak wel 't lot had, dat het aan een veldflesch schonk,
Wat droomend slechts mijn dichtermond genoten had.

O, ware 't noodlot niet alleen behept met koud
Verstand maar ook met warm gevoel, - uw poezle hand
Had plots de flesch, zoordra ze leeg was, door het woud
Gekeild, en op mijn lippen had uw mond gebrand.

Nu echter dronkt ge alleen de flesch leeg, onbewust,
Dat de inhoud nog al koppig was, - 't was witte port, -
En sloot uw loddrige oogjes dicht en sliept gerust. -
Nooit heb ik zveel tranen op n dag gestort.

Piet Paaltjens

Uit SNIKKEN EN GRIMLACHJES 1867


Kort commentaar:

Piet Paaltjens studeerde in Leiden theologie, toen hij vier damesverzen schreef.
Het onderdeel van de bundel heet Tijgerlelies (1851-1853)
Hij spot hierin met de overdreven, opgeklopte pozie van zijn tijd.
Hij schrijft net zo als z'n tijdgenoten, maar je proeft dat hij het niet meent.
Het zijn dus parodirende verzen.
Hij doet hier of hij jaloers is op de veldfles, die Betsy aan haar lippen zet.
Het lot schonk aan de veldfles, wat zijn dichtermond had willen ervaren.

En wat vindt u van die zoete strot, die zacht op en neer bewoog bij elke slok.
Prachtig.





-----------------------------




AAN RIKA


Slechts nmaal heb ik u gezien. Gij waart
Gezeten in een sneltrein, die de trein
Waar ik mee reed, passeerde in volle vaart.
De kennismaking kon niet korter zijn.

En toch, zij duurde lang genoeg om mij,
Het eindloos levenspad met fletse lach
Te doen vervolgen. Ach! geen enkel blij
Glimlachje liet ik meer, sinds ik u zag.

Waarom hebt gij van dat blonde haar,
Daar de englen aan te kennen zijn? En dan,
Waarom blauwe ogen, wonderdiep en klaar?
Gij wist toch, dat ik daar niet tegen kan!

En waarom mij dan zo voorbijgesneld,
En niet, als 't weerlicht, 't rijtuig opgerukt,
En om mijn hals uw armen vastgekneld,
En op mijn mond uw lippen vastgedrukt?

Gij vreesdet mooglijk voor een spoorwegramp?
Maar, Rika, wat kon zaalger voor mij zijn,
Dan, onder hels geratel en gestamp,
Met u verplet te worden door n trein?

Piet Paaltjens (1835-1894)

Uit SNIKKEN EN GRIMLACHJES 1867


Kort commentaar:

Dit vers is de bekendste van de vier damesgedichten.
Er zit de vaart in van een sneltrein.
Het taalgebruik is in dit vers eenvoudiger dan in de andere drie.
Het slot is heel verrassend en absurd.
Het zal duidelijk zijn dat de ironie er vanaf druipt.
Magnifieke overdrijving.
Niets is hem te gek.





-----------------------------




AAN JACOBA


In uw groote bruine blikken
Schuilt een wondre toovermacht.
Nu eens troosten zij mij zacht;
Dan weer doen ze mij verschrikken.

Praat ik rustig met u over
Iets van algemeen gewicht,
Vriendlijk straalt dan uw gezicht,
Als de maan door lenteloover.

Maar nauw waag ik het te klikken
Van mijn hard potenlot,
Of meedoogelooze spot
Vuurspuwt uit uw donkre blikken.

Is het dan zoo iets bespotlijks,
Steeds te plassen in een zee
Van het onverklaarbaarst wee?
Is dat niet iets gruwzaam-godlijks?

Hoe? Reeds fonklen weer uw blikken?
Engel, och, genade! Ik zweer:
'k Spreek nooit van mijn lijden weer!
Stom hoop ik mij dood te snikken.

Piet Paaltjens

Uit SNIKKEN EN GRIMLACHJES 1867


Kort commentaar:

Ook dit vers is een parodie op het geschrijf van z'n tijdgenoten.
Het maakt deel uit van de bundel 'Snikken en grimlachjes'.
Snikken verwijst naar een traan, grimlachjes naar grijnzen, gemeen lachen.
Samen zijn het wezenlijke elementen van humor: een lach in een traan.
De botsing van twee tegengestelde werelden doet een vonk overspringen.
Hier is dat de lieve Jacoba aan de ene kant en het kreng in haar aan de andere kant.
En dan natuurlijk de reactie van de ik daarop.





-----------------------------




AAN HEDWIG

Wat nu een kerkhof in mij is, was, lang gelen,
Een vrolijk marktplein, waar een dartle zwerm dooreen
Krioelde van de dolste droomen, somtijds wel
Wat al te dol, en toch vermaaklijk en hun spel.

Het was me een leventje daarbinnen! Zien verging
Een mensch en hooren. Doch op eenmaal, daar verging
Een aaklig steunen 't blij rumoer, en dan - een gil
Als van een zinkende equipage. En toen was 't stil.

Ach, wat geen enkle van mijn droomen had verwacht:
Een zoete vrouwenhand had ze allen omgebracht.
Zoet, valsch, arm handje! 't Vonnis, dat u trof, was zwaar:
Gij hebt u moeten geven aan een weduwnaar.

Gij glimlacht, Hedwig, maar ik zeg u, glimlach niet!
Nog strenger oordeel zie ik voor u dagen in 't verschiet.
De hand, die eens mijn dromen worgde, was wel wreed,
Maar wreeder was nog, wat uw dartle hand misdeed.

Op de piano dansend dorst uw hand begaan,
Wat zelfs hyena's slechts bij nacht bestaan:
Met onbarmhartig-smeltend ter klaviergeluid
Trok ze al mijn doode dromen weer hun graven uit.

Afschuwlijk! Wat reeds halfvergaan was in den schoot
Van mijn gemoed, dat woelde uw wreevle hand weer bloot.
Het is daarbinnen niet meer uit te houden! 'k Stik,
Als ik maar even afdaal in mijn eigen ik!

En toch, met wellust zou 'k me domplen in mij zelf,
Kon 'k u slechts met mij sleuren in dat grafgewelf.
Als 'k u daar, Hedwig, in de stikstof smoren zag,
Hoe zou mijn ziel dan dreunen van mijn laatste lach!

Piet Paaltjens (1835-1894)

Uit SNIKKEN EN GRIMLACHJES 1867


Kort commentaar:

Hedwig is de vierde schoonheid die bezongen wordt door de latere predikant Franois Haverschmidt.
Hij parodieert er weer lustig op los.
Zo overspannen schreven zijn tijdgenoten over dingen van niks.
Er werden hele lofliederen aangeheven op het uitkomen van de eerste tand.

Piet Paaltjes zocht in zijn verzen een remedie tegen zwaarmoedigheid.
Door dit soort verzen te schrijven probeerde hij zich ervan te bevrijden.
Toen de depressies hem teveel werden, pleegde hij zelfmoord,
op 19 januari 1894 te Schiedam.
Een triest einde van een dichter die velen een glimlach heeft ontlokt.
Tot op vandaag.








Stilleven met bloemen door Jacob Marrell (1613-1681)

-----------------------------




DE ZELFMOORDENAAR


In het diepste van het woud
-'t was al herfst en erg koud -
Liep een heer in zijn eentje te dwalen.
Och, zijn oog zag zo dof!
En zijn goed zag zo slof!
En hij tandknerste, als was hij aan 't malen.

"Ha!" dus riep hij verwoed,
'k heb een adder gebroed
Neen, erger, een draak aan mijn borst hier!"
En hij sloeg op zijn jas,
En hij trapte in een plas;
't Spattend slik zijn boordje bemorst schier.

En meteen zocht zijn blik
Naar een eiketak, dik
Genoeg om zijn lichaam te torsen.
Daarna haalde hij een strop
Uit zijn zak, hing zich op
en toen kon hij zich niet meer bemorsen.

Het werd stil in het woud
En wel tien maal zo koud,
Want de winter kwam. En intussen
Hing maar steeds aan zijn tak,
Op zijn dooie gemak,
Die mijnheer, tot verbazing der mussen.

En de winter vlood heen.
Want de lente verscheen,
Om opnieuw voor de zomer te wijken.
Toen dan zwierf - 't was erg warm -
Er een paar arm in arm
Door het woud. Maar wat stond dat te kijken!

Want, terwijl het, zoo zacht
Koozend, voortliep en dacht:
Hier onder deez eik is 't goed vrijen,
Kwam een laars van den man,
Die daar boven hing, van
Zijn reeds lang verteerd linkerbeen glijden.

"Al mijn leven! van waar
Komt die laars?" riep het paar,
En werktuigelijk keek het naar boven.
En daar zag het met schrik
Dien mijnheer, eens zoo dik
En nu tot een geraamte afgekloven.

Op zijn grijnzende kop
Stond zijn hoed nog rechtop,
Maar de rand was er af. Al zijn linnen
Was gerafeld en grauw.
Door een gat in zijn mouw
Blikten mieren en wurmen en spinnen.

Zijn horloge stond stil,
En n glas van zijn bril
Was kapot en het ander beslagen.
Op de rand van zijn zak
Van zijn vest zat een slak
Een erg slijmerige slak, stil te knagen.

In een wip was de lust
Om te vrijen geblust
Bij 't paar. Zelfs geen woord dorst het spreken.
't Zag van schrik, zoo spierwit
Als een laken, wen dit
Reeds een dag op het gras ligt te bleken.


Piet Paaltjens (1835-1894)

Uit SNIKKEN EN GRIMLACHJES 1867

Kort commentaar:

Piet Paaltjens schreef dit vers in 1852.
Hij studeerde toen theologie in Leiden.
Hij was een zwaarmoedige man.
In zijn pozie probeerde hij zich van zijn depressies te bevrijden.
Die zwaarmoedigheid was een vruchtbare voedingsbodem voor zijn humor.
In dit vers wel een erg harde humor, bijna zwarte humor.
Het zal in die tijd zijn ingeslagen als een bom.
Toen was zelfmoord een niet onbekend verschijnsel. De ongelukkige romanticus vluchtte niet zelden in de dood. Maar het spreken erover zoals in dit vers zal wel taboe geweest zijn; daar spotte je niet mee.

Humor is botsing van twee tegengestelde werelden.
Aan de ene kant de zelfmoordenaar en aan de andere kant het liefdespaar.

Dit vers is bijzonder als je bedenkt dat de dichter op 59-jarige leeftijd ook zelfmoord heeft gepleegd. Zijn depressies waren hem teveel geworden.





-----------------------------




DE OVERTOCHT

De eenzame zwarte boot
vaart in het holst van de nacht
door een duisternis woest en groot,
de dood, de dood tegemoet.

ik lig diep in het kreunende ruim,
koud en beangst en alleen
en ik ween om het heldere land,
dat achter het einder verdween
en ik ween om het duistere land,
dat flauw aan de einder verscheen.

die door liefde getroffen is
en door het bloed overmand
die ervoer nog het donkerste niet,
diens leven verging niet voorgoed;
want de uiterste nederlaag
lijdt het hart in de strijd met de dood.

o ! de tocht naar het eeuwige land
door een duisternis somber en groot
in een nooit aflatende angst
dat de dood het einde niet is.

Hendrik Marsman (1899-1940)

Uit VERZAMELDE GEDICHTEN 1977


Kort commentaar:

Hendrik Marsman is in 1940 verdronken in Het Kanaal.
Het schip waarmee hij naar Engeland vluchtte werd getorpedeerd.
In verschillende gedichten voorziet hij als het ware zijn dood.
Marsman heeft een grote doodsangst gekend.
Dat zou te maken kunnen hebben met zijn protestantse achtergrond.
Pas toen hij Nietzsche ging lezen in 1934 verdween die doodsangst.
Nietzsche betoogde: "God is dood. Waarvoor ben je dan nog bang?"
Dit vers is van voor 1934.
Vooral de laatste strofe is aangrijpend.





-----------------------------




DOODSSTRIJD

Ik lig zwaar en verminkt in de hoek van de nacht
weerloos en blind; ik wacht
op de dood die nu eindelijk komen moet. -
het paradijs is verbrand; ik proef roet,
dood, angst en bloed,
ik ben bang, ik ben bang voor de dood.

ik kan hem niet zien,
ik kan hem niet zien,
maar ik voel hem achter mij staan
hij is misschien rakelings langs mij heen gegaan,
hij sluipt op zwarte geruisloze voeten onzichtbaar
achter het leven aan.

hij is weergaloos laf;
hij valt aan in de rug
hij durft niet recht tegenover mij te staan
ik zou zijn schedel te pletter slaan.
ik heb nu nog, nu nog, een wild ontembaar
verlangen naar bloed.

Hendrik Marsman

Uit VERZAMELDE GEDICHTEN 1977

Kort commentaar:

Nog zo'n vers dat overloopt van doodsangst.
Bij het vers De overtocht heb ik daar al wat over verteld.
Hier voelt de ik zich lijfelijk bedreigd door de dood.
Ik ken weinig dichters die hun angst voor de dood zo existentieel hebben verwoord.





-----------------------------




Ballade van de pantippel

De pantippel werd geboren
Op een mooie dag in mei,
Met een arendsneus van voren
En een ezelsoor opzij.

Toen hij nauwelijks dertien was
Zond zijn moeder hem naar zee,
En omdat hij niet goed gaar was
Ging zijn vader met hem mee.

Op 'De wijlen Christoph Wieland'
Mosterden zij monter aan,
Doch het schip is reeds voor Vlieland
In een noorderstorm vergaan.

't Laatste wat de meeuwen zagen
Was een zachtgeel ezelsoor,
Flappend in de regenvlagen -
Toen ging ook dat oor teloor.

Cees Buddingh'

Uit GORGELRIJMEN 1953


Kort commentaar:

Buddingh' is bekend geworden door zijn nonsens-pozie.
Het is natuurlijk een uiting van verzet tegen de gewichtigdoenerij in de gangbare pozie.
Ik noem dit grappige gedichten.
Voor een poosje was het leuk, maar al gauw ging het vervelen.
Voor Buddingh' was het dan ook een korte periode.
Maar niet onbelangrijk.





-----------------------------




KLOPPEN SVP

van september '35 tot juni '38
studeerde ik middelbaar engels a.
de lessen werden gegeven
in het gymnasium
aan de laan van meerdervoort te den haag.
het was een zich deftig voordoend gebouw:
de stortbak van de wc
had dan ook twee deftige trekkers,
er hing een stukje ivoorkarton naast
waarop in deftige drukletters stond:
'voor grote spoeling gebruike men de lange trekker
voor kleine spoeling gebruike men de korte trekker'
een vermoedelijk iets minder deftig
iemand had eronder geschreven:
'in geval van twijfel
wende men zich tot de rector'

moraal:
ga niet bij het onderwijs,
en als u toch bij het onderwijs gaat
word dan liever geen rector

Cees Buddingh'

Uit: DEZE KANT BOVEN 1965


Kort commentaar:

Dit is een geestig vers van de Dordtse dichter Buddingh'.
Het was een boeiende, originele man.

Hij heeft Engels gestudeerd aan de Haagse School voor Taal- en Letterkunde.
College's werden toen gegeven aan het Gymnasium Haganum.

Ik heb vele jaren later deze beroemde wc ook met een bezoek mogen vereren.
Toen was de de iets minder deftige toevoeging helaas verdwenen.





-----------------------------




CHRISTEN EN HEIDEN

Verlangend naar 't hemels rijk,
wroetend in 't aardse slijk
de handen strekkend naar God,
hunkerend naar werelds genot,

ben ik niet n, maar beiden:
een christen en een heiden.

En deze tegenstrijdigheid
raak ik eerst bij het sterven kwijt.
Pas na mijn dood het ongebroken lied:
een kind van God en anders niet!

Tot aan de deur van 't Vaderhuis
draag ik dat niet te dragen kruis:
ik ben niet n, maar beiden:
een christen en een heiden.

ds.J.J. Buskes




Kort commentaar:

De meeste christenen zullen zich in dit vers herkennen.
Zei apostel Paulus niet: Het goede wat ik wil doe ik niet,
en het kwade wat ik niet wil, dat doe ik
Als we sterven is dat zondigen gelukkig voorbij.
Dat zijn we bij Christus, in heerlijkheid.





-----------------------------




IN MEMORIAM JORIS DE HEUS

Hij was een Nederlander
En hielp en Engelse piloot.
De Gestapo nam hem gevangen
En veroordeelde hem ter dood.

Hij had een vrome moeder
En heette Joris de Heus
Het bloed sloeg door zijn lichaam
Als het bloed van een watergeus.

Hij zat vijf weken gevangen
In een cel aan het Haagse Veer.
Bij het luchten, iedere morgen,
Liep hij met mij op en neer.

Wij zagen naar de wolken,
Die kwamen van over Westmaas.
Het heeft ons niet geholpen,
Wolken zijn week helaas.

Hij had zijn geloof verloren
En deed er niet meer aan
Maar in de laatste weken
Is veel door hem heen gegaan.

Hij hield veel van zijn moeder,
Maar zei bitter 'nee' tegen God.
Hij kon zijn dood niet aanvaarden
En lag overhoop met zijn lot.

Maar op n van de laatste dagen
Bleef Joris voor mij staan,
Zag mij, die zijn vriend was geworden,
zo vreemd en wonderlijk aan.

Ik heb mijn kop gebogen
Al heeft het veel gekost.
Nu ben ik, zei hij bewogen
Door Jezus Christus verlost.

Maar als ik tegen de muur sta,
Houd ik mijn kop recht in de zon
Ik ben niet bang voor de dood meer,
Nu ik het leven won.

Vertrouwend zal ik lopen
Mijn hart en mijn leven bin.
Nooit zullen de lammelingen
Een traan in mijn ogen zien

Dat zei hij, die laatste morgen.
Ik zag mijn vriend nooit meer.
Dit waren zijn laatste woorden
Die allerlaatste keer.

Hij was een Nederlander
En hielp een Engelse piloot
De Gestapo nam hem gevangen
En veroordeelde hem ter dood.

1945

Ds. J.J. Buskes





Kort commentaar:

Een verhalend gedicht over de tweede wereldoorlog.
Het gaat over een verzetsman.
Ter dood veroordeeld wegens hulp aan een piloot.
Ds. Buskes bezocht hem in zijn dodencel.
Er gebeurt wat met deze Joris.
Hij knielt voor het kruis van Jezus.
Een ontroerend vers in al z'n eenvoud.





-----------------------------




KWADE DAGEN

Ga niet naar anderen als dt leed u slaat
dat de mens kromt, of als een wig hem splijt;
ga niet naar anderen: raak uw kracht niet kwijt,
die harde kern waarmee ge het bestaat.
En houd uw huis in stand, gelijk altijd.

Ga niet naar anderen: hun blik verraadt
weigering te beseffen wat er is.
Straks woelt hn onrust om in uw gemis.
Mijd hun bedisselen, hun ergernis
dat ge u blijkbaar nit gezeggen laat.

Zoek bij een goede vriend, u toegewijd, -
een die u niets verwijt, niets vraagt, niets raadt,
maar u verdraagt met uw beschreid gelaat.
Die, zlf zwijgzaam, u kent voor wie gij zijt,
en merkt dat het, nog bevend, berg-op gaat.

Ida Gerhardt

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1985


Kort commentaar:

Een advies van de dichter: deel je leed alleen met een goede vriend.
Ga niet naar anderen: zij weigeren te beseffen wat er is.
Mijd hun bedisselen, hun ergernis, als je niet naar hun pijpen danst.
Nee, zoek een goede vriend.
Gezegend als je die mag kennen.
Vooral de laatste strofe vind ik magnifiek.





-----------------------------




WERKLOOSHEID

Drie jaar nu al. Ik kom nog in 't gesticht.
Kon ik ze thuis ontslaan van mijn bestaan!
Mijn kleine zusje ziet me nauwelijks aan.
't Is of de meid het woord niet tot mij richt.

Ieder leeft op, als ik mijn hielen licht.
Het beste kon ik bij Van Nelle gaan.
Alleen: dan is het met m'n vk gedaan
Voor leraar krijg ik een te oud gezicht.

Van morgen ben ik naar de kerk geweest.
'God zal u, als op adelaarsvleugelen, dragen.'
Maar k heb zitten zweten als een beest.

Want steeds zag ik, toen de gemeente zong,
die werkeloze, die het raam uitsprong
en, van vier hoog, te pletter is geslagen.

Rotterdam 1933, 1934, 1935

Ida Gerhardt

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1985



Kort commentaar:

Een beetje ruig gedicht. Maar Gerhardt kon ruig zijn.
De werkeloosheid uit de dertiger jaren heeft haar aangegrepen.
Vooral in de laatste twee strofen, het sextet, wordt dat duidelijk.
Het zweet brak haar uit, toen ze dacht aan de wanhoop van die werkeloze.
Waar waren toen die adelaarsvleugelen waarvan de psalm getuigt?

Gerhardt zal wel geweten hebben dat die adelaarsvleugels figuurlijk zijn bedoeld.
Maar nu werd het haar even teveel.





-----------------------------




DE HAND VAN MIJN VADER

Aan de buitenkant
is de hand van mijn vader
een polderland
met riet en pluimgras
blauw gezwollen beken
en hier en daar, verstrooid
wat zonnebloemen.

Aan de binnenkant
is de hand van mijn vader
een stafkaart
met snelwegen
en wandelpaden.
Ik vind er altijd
de weg op
naar huis.

Armand van Assche




Kort commentaar:

Een kind heeft aandacht voor de hand van vader.
Het beschrijft de buitenkant en binnenkant met fantasie.
Het is niet zo jong meer.
Het weet van pluimgras, van stafkaart en snelwegen.

Maar het belangrijkste is het slot:
De ik vind er altijd de weg op naar huis.

Het is een veilige vaderhand.
Een hand die je elk kind toewenst.





-----------------------------




PAARDEN

Een paard staat in een wei met wilgen aan de rand
en kijkt in 't koren.
Het kan de paarden aan de andere kant
van de halmen bij het maaien horen.
Zij zijn misschien niet van dezelfde stal,
maar paarden kennen paarden overal.
Ik ken de mensen, al is dat, wat ik van hen weet,
niet zo compleet.

Pierre Kemp

Uit: PHOTOTROPEN EN NOCTOPHILEN


Kort commentaar:

Kennelijk is verhouding van paard tot paard volmaakt.
Ze kennen elkaar, al zijn ze niet van dezelfde stal.
Ze begrijpen elkaar en elkaars gedrag.
Bij mensen is dat anders. Zacht uitgedrukt.





-----------------------------




BRIEFJES

Je verstopte je in briefjes
in mijn zakken. Opdat ik niet zo
alleen in mijn armen zou staan.

En briefje werd door de was
helemaal wit gelezen.
Een ander door de leraar wiskunde
gesnapt.

Ooit lag je als beleg op mijn brood.
Ik vond: 'Peuzel me op, slokop!'
Ja, je was het lekkerste
dat ik ooit at.

Soms tasten mijn handen nog diep
in mijn zakken naar jou.
En lezen je beter dan toen
we hand in hand leefden.

Danil Billiet


Kort commentaar:

Die heerlijke eerste verliefdheden.
Op de lagere of middelbare school.
Hoe begint zoiets.
In ieder geval komen er briefjes aan te pas, spannende briefjes.
En later zijn die herinneringen het sterkst.





-----------------------------




OVERBODIG GEBED

De dominee staat
te bidden voor een
stervende man die
nog geen zekerheid
voelt aangaande zijn
verkiezing: de tijd
wordt kort. Ik heb mijn
ogen open en ik bid niet
mee, want als die man sterft
zonder een gevoel van zekerheid,
wat dan nog?

Geert Boogaard

Uit: OMDAT ER WAT VAN KOMT 1988

Kort commentaar:

Het is geen geringe zaak die de dichter aansnijdt:
sterven en nog geen zekerheid hebben over de verkiezing.

Toch voel ik sympathie voor zijn standpunt:
onze zaligheid is gelukkig niet afhankelijk van onze gevoelens tijdens ons sterven.
God is daaraan niet gebonden.
Het komt niet aan op wat wij dan allemaal voelen,
maar op wat onze Heer ons allemaal heeft beloofd.





-----------------------------




SCHUILEN

Toen wij dachten
dat zij niets
meer wist,
wilde ik nog iets
proberen met
een heel oud lied,
niet omdat we
verlangden naar
een laatste woord,
maar om met haar
te schuilen in
een psalm.

Ik zei: Ook
al ga ik
door een dal
van de schaduwen
des doods

En zij: Ik vrees
geen kwaad.

En ik:
want Gij

En zij:
zijt bij mij.

Geert Boogaard

Uit: NIET VERGEEFS 1984


Kort commentaar:

Een verhaal uit het leven gegrepen.
Een demente vrouw zonder herinneringen.
Haar hoofd is leeggewaaid.
Toch schuilt er in een hoekje van haar brein nog een psalm.
In haar jonge jeugd geleerd en gezongen.
De Heer is mijn Herder.
En de woordeloze citeert.
Uit haar hoofd.
Wat een troost en bemoediging.
God is nabij.





-----------------------------




DE BLAUWBILGORGEL

Ik ben de blauwbilgorgel,
Mijn vader was een porgel,
Mijn moeder was een porulan,
Daar komen vreemde kind'ren van.
Raban! Raban! Raban!

Ik ben de blauwbilgorgel,
Ik lust alleen maar korgel,
Behalve als de nachtuil krijst,
Dan eet ik riep en rimmelrijst.
Rabijst! Rabijst! Rabijst!

Ik ben de blauwbilgorgel,
Als ik niet wok of worgel,
Dan lig ik languit in de zon
En knoester met mijn knezidon.
Rabon! Rabon! Rabon!

Ik ben de blauwbilgorgel,
Eens sterf ik aan de schorgel,
En schrompel als een kriks ineen
En word een blauwe kiezelsteen.
Ga heen! Ga heen! Ga heen!

Cees Buddingh'


Kort commentaar:

Een nonsensvers, zo wordt een dergelijk gedicht genoemd.
De woorden hebben geen of bijna geen betekenis,
Alleen de zinnen lopen normaal.
Het is een grapig vers, waarmee Buddingh' bekend is geworden.
Als het nu wordt voorgedragen, wordt er nog steeds om gegrinnikt.
Zoiets werd geschreven als reactie op de zwaarwichtige pozie!





-----------------------------




PLUK DE DAG

vanochtend na het ontbijt
ontdekte ik, door mijn verstrooidheid,
dat het deksel van een middelgroot potje marmite
(het 4 oz net formaat)
precies past op een klein potje heinz sandwich spread
natuurlijk heb ik toen meteen geprobeerd
of het sandwich spread-dekseltje
ook op het marmite-potje paste
en jawel hoor: het paste eveneens

Cees Buddingh'




Kort commentaar:

Het dekseltje van het ene potje past op het andere en andersom.
Daarover gaat dit vers.
Toch is het weer grappig.
Buddingh' had daar een neus voor.
Tegelijk schuilt er protest in tegen de gangbare nette gedichten op rijm.





-----------------------------




WANT

jan 2005

Mijn tijdgenoten aldus de dichter Auden
dat zijn gewoon de mensen die op aarde zijn
terwijl ik leef
of het nu baby's zijn of grijsaards.

Wat een tijd is dit
baby's grijsaards
wie n niet van het leven houdt
leert het nooit meer.

Wie nu niet van het leven houdt
raakt verloren als een zakkam
die is blijven liggen op het strand.

Er zijn geen insiders geen outsiders
we halen de spons over al die begrippen
en zien gewoon wat we zijn
baby's en grijsaards
en zijn gewoon wat we zien
grijsaards en baby's.

De rokken van het christendom worden steeds korter
dominees verbranden op hun kansel
ministers verdrinken in hun aktentas
zelfs in Rusland zijn weer schrijvers.

Wie niet houdt van het jaar waarin hij leeft
is verloren als een wollen want
's zomers langs de slootkant.

Remco Campert

Uit: DICHTER 1999

Kort commentaar:

We moeten van het leven houden, van het jaar waarin we leven.
Want er vinden ingrijpende gebeurtenissen plaats:
het christendom verliest z'n identiteit en seculariseert;
dominees verbranden op hun kansel.

Wij , grijsaards en baby's, zien het gebeuren. Tot ons verdriet.
Hierom houden we niet van de tijd waarin we leven.
Waarom wel? Omdat we leven in deze tijd,
WANT daarin schijnt het licht van de komende Christus.





-----------------------------




REIGER

Smalle stille vogel
gebogen aan de waterkant
de winter kaatst grijs uit je ogen
eb en vloed schuiven fluisterend
door eindeloze kreken
een broze riethalm breekt
vogel die half luisterend
naar 't woelen van een verre vis
en halfbevroren van gemis
de snavel in de veren steekt.

Hans Warren

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1981


Kort commentaar:

Natuurbeschrijving in een gedicht.
Je ziet de reiger staan kleumend in de winterkou,
speurend naar een visje.
Hij mazzelt met het tij.

Trefzeker verwoord.
Met een snufje menselijkheid.





-----------------------------




BOEK

Toen ik nog geen boeken had,
hadden wij n boek.
Het boek der boeken heette dat,
het was geen pocketboek.

Het was een heel dik boek,
dat in een zwarte omslag
als een baksteen op de hoek
van de schoorsteenmantel lag.

Het bindwerk was versleten,
de rug van leesgenot gekromd,
de bladen van 't vette eten.

Het lag daar als een dam,
hoe hoog de kachel ook stond,
het vatte nooit eens vlam.

Rien Vroegindeweij

Uit STATIG LANDSCHAP ACHTER GLAS, 1982

Kort commentaar:

De bijbel was vroeger in veel gezinnen een open boek.
Driemaal daags werd er na de maaltijd uit gelezen.
Dat kon toen nog in een agrarische samenleving.

In onze moderne tijd met haast, haast, haast,
kinderen naar school op verschillende tijden,
is driemaal gereduceerd naar nmaal.

Als er tenminste nog uit gelezen wordt
en de bijbel niet, zoals in dit vers,
naar de schoorsteenmantel is verbannen.





-----------------------------




ALS DE DAG

Als de dag openbreekt komen
ze uit hun holen en
bezetten straten fabrieken
en werkplaatsen als een
leger mieren ijverig maar
minder georganiseerd

en als de avond de huizen
geluidloos inpakt vluchten
zij in koude kamers om bij
schaars lamplicht wat
romantiek te zoeken in
de hoofdfilm op het
eerste net.

Iedere dag bezig zijn met iets
wat niets voor je betekent
blij zijn als het avond is
een nacht geluk verslapen
totdat er weer een morgen is.
En dan maar weer van vooraf aan.
Ik ben alleen maar naam.

Wim de Vries

Uit M'N WOORD EEN WAPEN TOT VERWEER 1972


Kort commentaar:

Het beeld dat dit vers oproept is niet bepaald opwekkend.
Je bent een nummer en werk geeft geen enkele bevrediging.
Je bent bezig met iets wat niets voor je betekent.
Ik denk dat dit nog een dagelijkse ervaring is:
een nacht geluk verslapen,
totdat er weer een morgen is.

Gezegend als je zinvol werk mag verrichten.








Pioenen en anjers door Jean Capeinick (1838-1890)

-----------------------------




ZAKENLUNCH

Het restaurant heeft kreeft op het menu.
En kaviaar. Niet dat ik dat bestel
maar het toont aan hoezeer ik, ambigu,
van eenvoud soms naar luxe overhel.

Genviteerd naar zakelijk model,
kies ik neutraal (biefstuk met boterjus,
komkommersla) en bied geen tegenspel
vanwege de zeer matige grand cru.

Terwijl mijn gastheer scherp zijn eisen stelt
omtrent reclameboodschap, doelgroep, geld,
bedenk ik hoe ik hoogst ongegeneerd
tussen commerce en vers lig uitgesmeerd.

Als hij het donker in mijn blik ontwaart,
wenkt hij de ober met zijn creditcard.

Martin Veltman

Uit: DE ZAKEN EN DE DOOD 1980

Kort commentaar:

De dichter was tevens een bekend reclameman.
Hij ondergaat een zakenlunch.
Ondertussen is hij met een gedicht bezig.
Dat is zichtbaar: z'n blik is donker.
Er is iets anders dat hem boeit:
niet de commerce maar het vers.
Leuk gevonden.





-----------------------------




IK WEET HET MENSEN

Ja, ik weet het nu al jaren en nog langer,
dat gedichten nutteloze dingen zijn
zoals de slierten mist die je rondom je huis
ziet drijven voor de ramen.

Dan is het wel verkieslijker te dromen
of met gesloten ogen aan wat leuks te denken
tot je in slaap valt en de stilte niet meer hoort
die net begon te knagen aan je hart.

Omdat in elk gedicht een beet van pijn
de ijskorst van je eenzaamheid doorboort,
zoals op een verstilde zondagmorgen
een schot de stilte verwondt in het woud.

In elk gedicht kan je met ingehouden adem
geluiden horen die je doen verstijven,
zoals tijdens een storm in het nachtelijke bed,
wanneer een losgewaaide pan van je dak rolt.

Paul Snoek

Uit: WELKOM IN MIJN ONDERWERELD

Kort commentaar:

Een gedicht over gedichten.
Het is of de dichter zich verdedigt.
Veel mensen vinden verzen nutteloze dingen.
Ach laat ze.
In de volgende drie strofen geeft de dichter iets van zijn geheim prijs.
Met als climax de laatste strofe met die prachtige metafoor.

U, lezer, bent ongetwijfeld op zoek naar de sensatie van zo'n dakpan.
Ik gun ze u van harte.





-----------------------------




DE INTOCHT

Bosranden; belynxte daken. Veestapel mild bestierd,
Magusanus vereerd, en in de braamstruiken dropen bij
tijd en wijle wolven, everzwijnen af; rook trouw baken
wanneer je verdwaald was; runen wezen altijd de weg.

Toen dreunde, een dag, intocht van de taal, beelden
op munten verstomd, bliksemend weerlicht op mijlpalen;
toen bestonden wij pas: geschiedenis nam ons in, met
heldere weefsels, citroenen, ingekrastheid en wijn.

Intocht wees onze plaats aan: rebellie! Maar eerst
vervaardigden wij nog bakstenen, bouwden kazernes op,
boden onze rogge aan, wildbraad; langs hun straatweg.

Overwonnenen. Maar nu bestonden wij pas. Hoe machtig
hun wereld waarin bliksems heersten, getemde tekens
die alles verlichten! Wij staken de koppen bij elkaar.

H.H. ter Balkt

Uit: LAAGLANDSE HYMNEN 2003


Kort commentaar:

De eerste strofe beschrijft de oertijd van Bataven met hun goden.
Toen kwamen de Romeinen, door wie alles veranderde,
want met hen deed de taal haar intrede.
Vanaf dat moment begint onze geschiedenis.
Tot twee keer: nu bestonden wij pas, hoewel overwonnen.
Maar rebellerend: wij staken de koppen bij elkaar.





-----------------------------




SEPTEMBER

Blond lief, de laatste gouden dagen
wuiven ten afscheid en wij achten 't niet,
de bomen en de struiken dragen
hun laatste tooi en in het riet
schuilen de vissen en hun trage
vinslag verraadt hen niet.

Het wordt nu tijd ons te bezinnen,
de bossen kleuren dieper bruin
en lila herfstasters beginnen
hun ijle bloemen in mijn tuin.

Het wordt nu tijd om te bedenken:
de zomer houdt niet eeuwig stand;
hij schonk ons al wat hij kon schenken -
de laatste gouden dagen wenken
en herfst komt reeds in feller kleuren drenken
de bloemen van dit dierbaar land.

Koos Schuur


Kort commentaar:

De dichter richt zich tot zijn geliefde, zoals zoveel dichters.
Hij vindt de komst van de herfst reden voor bezinning.
De zomer houdt niet eeuwig stand.





-----------------------------




SCHOOLMEESTERS

Hij die, uit vrije keus,
en in zijn achterkamer,
met hoofdpijn als een hamer,
en volgestopte neus,
met klemming op zijn water,
en lusten als een kater,
en met een stijve nek,
en vijf gebroken ruiten,
en deuren, die niet sluiten,
en 't Pootje in zijn kuiten,
er uitziet als een gek;
is min nog te beklagen
dan hij, die drie paar dagen,
in 't woelziek schoolvertrek,
de veestlucht en de drek,
de snotneus, d'ezelsvragen,
't afzichtelijk nagelknagen,
het krabblend luis-verjagen,
de vuile witte-kragen,
en 't hartverduiv'lend plagen
der Jonkheid moet verdragen.

DE SCHOOLMEESTER (Gerrit van de Linde 1808-1858)


Kort commentaar:

Een schoolmeester zal zeker de moeite moeten nemen om dit vers te lezen.
In het eerste deel worden allerlei ellendigheden getekend.
Maar die staan in geen enkele verhouding bij de rampzaligheid uit het vervolg.
Voor alle duidelijkheid: veestlucht is geur van windjes, om het netjes te zeggen.

De tijden veranderen.
Het kofschip is ingeruild voor xtc-koffieshop.
Ik denk dat het nu veel beter gaat met de jeugd.
Of niet soms?





-----------------------------




ROEPING

Zuster Immaculata die al vier en dertig jaar
verlamde oude mensen wast, in bed verschoont,
en eten voert,
zal nooit haar naam vermeld zien.
Maar elke ongewassen aap die met een bord: dat hij
vr dit, of tegen dat is, het verkeer verspert,
ziet 's avonds reeds zijn smoel op de tee vee.
Toch goed dat er een God is.

Gerard Reve


Kort commentaar:

Dit vers is in zijn korte bestaan heel bekend geworden.
Het spreekt voor zichzelf.
Het is heel herkenbaar.
Het is niet typisch voor Reve. Die was meestal heel ironisch.
In de tijd waarin hij het schreef, werd het journaal inderdaad vaak gevuld met betogingen en demonstraties.
Zo'n vers werd door velen als een verademing ervaren.





-----------------------------




ECHTPAAR

Het is een stel dat alles heeft gezegd
en enkel spreekt in lettergrepencode.
Zo'n stel dat de seizoenen en de mode
een leven lang gevolgd heeft, levensecht.

Ze kwamen langs de waterkant terecht
niet om elkaar, maar om de tijd te doden.
Zij leest een lauwe liefdesepisode
terwijl zijn blik zich aan de dobber hecht.

Zal zuster Els voor dokter John bezwijken?
Het deeg is stevig om de haak gekneed,
een kwestie van gevoel en blijven kijken

Dan klinkt opeens een simultane kreet.
We zien het paar een hoogtepunt bereiken.
De dokter en de visser hebben beet.

Ton Peters

Uit: DE TWEEDE RONDE 2001


Kort commentaar:

Een ironisch vers over een echtpaar.
Het lijkt nogal een sleurpaar.
Je ziet ze zitten aan de waterkant:
Hij met z'n hengel, zij met haar lectuur.
Twee gescheiden werelden.
Toch bereiken ze tegelijk een hoogtepunt.





-----------------------------




VERLANGEN NAAR EEN ZUIVER GELUID

God, nu ik in dienst bij U
bij elke noot soms huiver,
en naar niets meer verlang
dan dat mijn snaren zuiver
uw stilte laten horen

sla Zelf, mijn God, de trom
de strak gespannen huid
U die het ritme schiep
bespeel toch Zelf de houten fluit
en maak van mij muziek

mijn eigen ziel
verspeelt uw zuivere tonen
mijn hart ligt dwars
en dempt uw Goddelijk geluid.

span steeds mijn snaren, HEER
en mijn gevoelig vel
maak mij tot vrolijke fluitist
van uw muziek.

Marten Nap


Kort commentaar:

Een gebed van een prediker.
Hij heeft van zichzelf een dwarsig hart,
maar hij wil zo graag Gods geluid laten horen:
maak van mij muziek.
Een aansprekend vers, waarin veel predikanten zich kunnen herkennen.





-----------------------------




VEEL IS HET NIET

Je wordt geboren, je staat op
Leert lopen, groeit als kool
Je propt je vol met zoute drop
Dan vijftien jaar naar school
Veel is het niet

Dan naar de universiteit
Daarna een dikke baan
Je krijgt een vrouw, die raak je kwijt
Ze bieden je iets dikkers aan
Veel is het niet

Je komt steeds hogerop
Ze weten wie je bent
Je krijgt een dikke kop
Dan word je impotent
Veel is het niet

Dan word je ziek met een dieet
Je krijgt een afscheidsfeest
Dan ga je dood
En iedereen vergeet dat jij er bent geweest
Veel is het niet

Jeroen van Merwijk

Uit: WAT ZIJN DE VROUWEN GROOT, 1999


Kort commentaar:

Een treurig vers.
Zo verloopt je leven als je alles van het hier en nu verwacht.
Een christen weet meer.
Hoe gebroken en geschonden zijn/haar leven ook is,
in Christus is het zinvol.
Dat gun je iedereen.





-----------------------------




GOD, IK WIL U TOEBEHOREN

God, ik wil U toebehoren
Algeheel en 't allen tijd,
In uw eindeloze woning
Vind ik rust en veiligheid.

Elke liefde dezer aarde
Wordt niet eerder schoon en groot
Voordat Gij haar hebt geheiligd
In het leven en de dood.

Laat mij deze wereld minnen
Zoals Gij haar eeuwig mint,
Geef mij d' onschuld van een wijze
En de wijsheid van een kind!

Marnix van St.Aldegonde


Kort commentaar:

Een gebed van Marnix van St. Aldegonde:
Schriftgeleerde, psalmberijmer, intimus van Willem van Oranje.
Het spreekt voor zichzelf.
Elke christen kan het hem nabidden.





-----------------------------




GEDENK DE KOSTER

Het lang gebed is lang,
er valt zoveel te vragen.
Een lange stoet passeert,
veel moet er opgedragen.

Kerk, natie, maatschappij,
gevangenen, ontheemden,
ambtsdrager, organist
en de van U vervreemden.

En is de cirkel rond,
blijkt er toch n vergeten.
Wees met de koster want
zijn nood wordt niet geweten.

Gedenk hem speciaal,
hij is een mens met zonden
en zwarte voeten worden, Heer,
ook in Uw huis gevonden.

Schenk hem een vrolijk hart
als hij de vloer moet kuisen,
de zware matten klopt
en boent op de plavuizen.

Dat hij, een eitje klutsende,
Uw Dag blijmoedig prijze.
Gij hebt ook knechten soms
met singuliere eisen.

Hoed bovenal zijn ziel,
want eenmaal moet hij sterven;
hij is een dunne vaas,
en licht valt hij in scherven.

Jac. Lelsz

Uit: HET INGEKEERDE, ZWIJGZAAM WIT 1991


Kort commentaar:

Je hebt kosters in soorten en maten.
Je kunt het zo gek niet verzinnen.
Wat een koster minstens moet bezitten, is eelt op z'n ziel.
Want, o, o, wat een lastig volkje is dat kerkvolk.
U leest het goed: ik spreek heel in het algemeen.
De dichter heeft het zo met de koster te doen, dat hij speciaal voor hem/haar bidt.
Een fraai ironisch gebed, waar wij allemaal getuige van mogen zijn.
Vooral de laatste strofe geeft blijk van een niet gering inlevingsvermogen.
Zou de dichter zelf koster zijn geweest?





-----------------------------




SCHAAKSPEL

's Avonds, achter 't linnen windschut,
zaten, in 'n koude cel,
twee gestrenge paters, bij 'n
druipend waslicht, aan het spel.

Tegen 't schaakberd, op de tafel,
lag 'n dik getijdenboek,
met 'n hoornen snuifdoos nevens,
en 'n rode neuszakdoek.

't Kampte. De elpenbenen stukken,
dreigend vr malkaar gesteld,
kruisten lijk 'n legerbende,
't wit en zwart gevierkant veld.

Een der paters zenuwachtig
dreelde rond z'n gladde kin
met z'n lange mager vingers,
en misschoof z'n koningin.

Hij verloor, en, monklend, gaf 'n
kopergroene slechte duit,
en de winner, wederjonstig,
stak z'n hoornen snuifdoos uit.

Omer Karel de Laey (Hooglede 1876-1909)


Kort commentaar:

Ons wordt een blik gegund is een kloostercel.
Daar spelen twee paters een potje schaak.
Een Vlaams gedicht met mooie Vlaamse woorden.
Wat ik opvallend vind: de verliezer betaalt.
Ik heb dat nog nooit meegemaakt, dat bij schaken om geld wordt gespeeld.
Maar de winnaar is niet kinderachtig:
Hij biedt de verliezer z'n snuifdoos voor een snuffel.








Boeket met verschillende bloemen door Jean-Francois Raffalli (1859-1924)

-----------------------------




VERLIEFD?

Ik zit weer eens te staren
en dan zegt moeder:
Hela, rare!

Maar staren, moet je weten,
is in je ogen een fijn gevoel.
Je kunt het niet willen,
want als je het doet
weet je zelf niet
hoe het moet.

Je zit te kijken
en ziet niks.

Niks is leuk en niks
is lief, niks is grappig.

Niks zit op de voorste rij,
als hij omkijkt
ziet hij mij.

Wiel Kusters


Kort commentaar:

Een vers vanuit het perspectief van een jong meisje.
Het geeft een bespiegeling over staren.
Beter: over het staren als uiting van verliefdheid.
Gelukzalige tijden.
Een heerlijke werkelijkheid voor jongeren.
Een nostalgische herinnering voor mensen van mijn leeftijd.
Hoewel verliefdheid niet aan leeftijd gebonden is!





-----------------------------




MIJN VADER

Als hij 's morgens zo haastig de deur uitgaat,
zijn mond nog vol brood, en altijd te laat,
n schoen zonder veter, zijn jas met een vlek,
de blauwwitte sjaal van mijn zus om zijn nek,
de hond voor hem uit en de poes aan zijn broek,
en zijn hand die nog zwaait tot het huis op de
hoek...

dan denk ik:
ja, dat is mijn vader, die je daar ziet,
maar ken ik hem nou, of ken ik hem niet?

Als hij 's avonds wat bleekjes het huis insloft,
doodmoe van het werken zijn stoel inploft,
wat leest in de krant, en dan boos is omdat
de poes weer eens achter de vogels aanzat,
en mij op mijn kop geeft, omdat ik niet eet,
omdat ik steeds vaker mijn huiswerk vergeet...

dan denk ik:
ja, dat is mijn vader, die je daar ziet,
maar ken ik hem nou, of ken ik hem niet?

Als hij zondags met mij naar de bossen gaat
en over de planten en dieren praat,
zijn hand op mijn schouder, wij samen alleen,
al slenterend zonder te weten waarheen,
dan is het zo veilig, zo mooi en zo stil,
dan kan ik hem vragen wat ik maar wil...

dan weet ik:
ja, dat is mijn vader, die je daar ziet,
ik ken hem zo goed, ook al ken jij hem niet!

Nannie Kuiper


Kort commentaar:

Weer een gedicht door de ogen van een kind.
Ditmaal met de vraag: wie is eigenlijk mijn vader?
Een vraag die elk kind bezig houdt.
Het vers geeft ook een antwoord.
Een vader die z'n kind liefde en aandacht geeft,
Wordt ook door het kind bemind.
Wederzijdse liefde dus.
Heerlijk om te lezen in deze wereld van ontwrichte levens.





-----------------------------




VERJAARDAG

Papa, toen ik nog niet was geboren,
Wat deden jullie dan op mijn verjaardag?

Dan was het feest natuurlijk!
Het werd altijd plechtig gevierd.

Ook als ik er niet bij was?
Ja, dan misten we je wel erg,

Maar dan zeiden we: nog twee jaar,
Of nog maar n jaar, en dan komt ze.

Toen werd je geboren en we riepen:
Dat is haar! We herkenden je direct.

En honderd jaar geleden?
Ja, toen ook al, twee September!

Dat is altijd je verjaardag geweest,
Vroeger en nu en voor eeuwig.

Rudy Kousbroek

Uit: DIERENTALEN EN ANDERE GEDICHTEN 2003


Kort commentaar:

Kinderen kunnen de meest onwaarschijnlijke vragen stellen.
Hoe moet je als ouders daarop reageren?
Gewoon het spelletje meespelen, is een mogelijkheid.
Dan kun je in een absurde situatie terecht komen.
Altijd grappig.





-----------------------------




AVOND

Nauw zichtbaar wiegen op een lichten zucht
De witte bloesems in de scheemring - ziet,
Hoe langs mijn venster nog, met ras gerucht,
Een enkele al te late vogel vliedt.

En ver, daar ginds, die zachtgekleurde lucht
Als perlemoer, waar ied're tint vervliet
In teerheid... Rust - o, wondervreemd genucht!
Want alles is bij dag zo innig niet.

Alle geluid dat nog van verre sprak,
Verstierf - de wind, de wolken, alles gaat
Al zachter en zachter - alles wordt zo stil...

En ik weet niet, hoe thans dit hart, zo zwak,
Dat al zo moe is, altijd luider slaat,
Altijd maar luider, en niet rusten wil.

Willem Kloos (1859-1938)


Kort commentaar:

Een schitterende natuurbeschrijving door Kloos, de grote Tachtiger.
En dan plotsklaps in de laatste strofe de grote tegenstelling:
Buiten de verstilde natuur en binnen z'n onrustige hart.
Het vers behoort tot onze klassieken.





-----------------------------




KANOETSTRANDLOPER

Geleerden hebben ng niet uitgekibbeld
waar men de oorsprong van het woord 'kanoet'
van de kanoetstrandloper zoeken moet,
die op zijn stelten langs de kustlijn dribbelt.

De een zweert bij de Deense koning Knut
die op en neer gaand tegen heeft gestribbeld
als door het tij op zjn land werd beknibbeld,
maar die toch achteruit moest voor de vloed.

Volgens de ander hangt de soortnaam samen
met wat hij roept: je hoort die eraan af
wanneer hij opvliegt, een herkenningsteken.

Wat denk je: zou de eerste mens die namen
aan het gevogelte des hemels gaf
de vogel zelf niet hebben laten spreken?

Jan Kal

Uit: 1000 SONNETTEN 1997


Kort commentaar:

Had u er wel eens van gehoord: van de kanoetstrandloper?
Het is een gedrongen vogel door z'n korte nek.

Hier gaat het niet over z'n gedrag, maar over z'n naam.
Hij roept op lage toon: knoet, knoet.

Het aardige van dit vers is dat Adam op de proppen komt
als de grote naamgever in het Paradijs..
Dus de dichter schaart zich bij degenen die vinden,
dat de kanoetstrandloper zijn naam dankt aan zijn roep.





-----------------------------




LANGS DE VLOEDLIJN

Hoe het voelt voor die eidereend niet meer
op deining te drijven, door het water
achtergelaten te zijn in het slijkgras,
op haar rug, haar vlerken gespreid
onder de zon van september - als wilde
zij, nog niet verregend tot warboel
van botten en veren, nog net eend, maar
niet in staat dat peilloze blauw
boven haar te bevliegen, hier liggend en
dood nu pas werkelijk paren.

C.O. Jellema

Uit: STEMTEST 2003


Kort commentaar:

De dichter voelt zich verbonden met de natuur,
Ook een dode eidereend vindt hij de moeite van een gedicht waard.
Hij maakte een schilderijtje met woorden.

Scherp getekend.





-----------------------------




DE ZEGEN

Ik was dertien jaar: toen legde zijn handen
Een vrome Man ten zegen op mijn hoofd.
Zijn zegen heeft mij niet behoed voor schanden,
God gaf. Hij nam. Zijn Naam blijve geloofd.
De zegen van mijn Vader ... als wij keerden
Bij Moeder thuis van het Sabbathgebed
Zegende hij zijn Zonen; wat wij leerden
Van Vader heeft mijn leven niet gered.

De zegen van mijn Moeder vr zij stierf...
Vraag niet, hoe vaak ik langs zingende wegen
Haar leer vergetend mijn leven verzwierf.
En zingt een Knaap, zijn hart en lippen rein,
Over ons allen het Lied van Gods Zegen,
Zal nu zijn zingend woord mijn zegen zijn?

Jacob Isral de Haan

Uit HET JOODSCHE LIED. 2de boek 2002


Kort commentaar:

Wat doet een zegen van vader en moeder in een mensenleven?
Deze Joodse jongen kreeg een zegen van zijn ouders mee.
Hij geeft toe niet in overeenstemming met die zegen geleefd te hebben.

Wie is die knaap uit het tweede terzet?
Hij hoort hem zingen het Lied van Gods zegen.
De ik vraagt zich af of deze zegen nu ook zijn zegen zal zijn,
dus of hij zich deze zegen wel zal toeigenen?
Hij is kennelijk tot inkeer gekomen:
in 1910 bekeerde hij zich tot het geloof van zijn jeugd.





-----------------------------




HEBBEN EN ZIJN

Op school stonden ze op het bord geschreven.
Het werkwoord hebben en het werkwoord zijn;
Hiermee was tijd, was eeuwigheid gegeven,
De ene werklijkheid, de andre schijn.

Hebben is niets. Is oorlog. Is niet leven.
Is van de wereld en haar goden zijn.
Zijn is, boven die dingen uitgeheven,
Vervuld worden van goddelijke pijn.

Hebben is hard. Is lichaam. Is twee borsten.
Is naar de aarde hongeren en dorsten.
Is enkel zinnen, enkel botte plicht.

Zijn is de ziel, is luisteren, is wijken,
Is kind worden en naar de sterren kijken,
En daarheen langzaam worden opgelicht.

Ed. Hoornik


Kort commentaar:

Een vers gebouwd op de tegenstelling tussen hebben en zijn.
Het is duidelijk dat de dichter meer op heeft met zijn dan met hebben.
Een dichter kan ook niet anders.





-----------------------------




STRANDWANDELING MET MIJN DOCHTER

We liepen op een middag langs het strand.
September. Herfstig weer. De kust verlaten.
Drijfhout. Een bal die badgasten vergaten.
De wind blies brede ribbels over 't strand.

Heel in de verte ging een schip voorbij,
ergens ter hoogte van de horizon.
Ze vroeg - het nakijkend zolang ze kon -
Waar zou het heengaan? En ze keek naar mij.

Zeewier, groenzwart, een zwaar verroest stuk ijzer.
Een plank waarop, half leesbaar, SUNKIST stond.
En verder stilte, overal in 't rond.
De zee werd wilder en de lucht werd grijzer.
Een meeuw vloog langs, krijste, en werd heel klein.

En toen zij weer: hoe stil kan het wel zijn?

Han G. Hoekstra


Kort commentaar:

Vader en dochter wandelen langs het herfstige strand.
Er wordt weinig gesproken.
Er is wel veel te zien.
Ondanks de harde wind en de wilde zee overheerst de ervaring van stilte.
Dat is het unieke van zo'n strandwandeling.





-----------------------------




MARC GROET 'S MORGENS DE DINGEN

Dag ventje met de fiets op de vaas met de bloem
ploem ploem
dag stoel naast de tafel
dag brood op de tafel
dag visserke-vis met de pijp
en
dag visserke-vis met de pet
pet en pijp
van het visserke-vis
goeiendag

DAA-AG VIS
dag lieve vis
dag klein visselijn mijn

Paul van Ostaijen


Kort commentaar:

Onder invloed van het verschrikkelijke geweld van de Eerste Wereldoorlog ontstond de kunststroming van het dadasme. Da da zijn de eerste brabbelklanken van een baby.
Zo wilde de kunstenaar weer helemaal bij nul beginnen. Hij brak radicaal met de bestaande kunstopvattingen. Een diepe uiting van protest.
Dit vers van Van Osatijen moet zo begrepen worden.
Een kind begroet 's morgens op kinderlijke wijze alledaagse dingen.
Het is een primitief gedicht, dat heel bekend is geworden.
Je ziet het voor je.





-----------------------------




DICHTER GROET 'S MORGENS DE DINGEN

Dag kruk, dag zeikerds, dag caf,
h fiets, ha slot, ga nou eens open,
juist. Zeg voorwiel, blijf eens recht,
o handen hou dat stuur nou vast,

dag schots en scheve sterrenbeelden,
vlieg toch niet zo snel voorbij,
dag harde koude kinderhoofdjes
blauwgroen in mijn ribbenkast -

ha die voordeur, leeg portiek,
hoi trap, daar kom ik, stommel stommel,
antwoordapparaat vol ruis,
we zijn weer thuis. Dag twijfelaar,

wat ben je koud en leeg
zo zonder haar.

Ingmar Heytze

Uit: ALLE GOEDS, 2001.


Kort commentaar:

Dit vers is een parodie op het gedicht van Paul van Ostaijen: Marc groet 's morgens de dingen. Dat moet eigenlijk eerst gelezen worden.
De ik is kennelijk de hort op geweest.
De reis van kroeg naar bed van de licht beschonkene volgen we op de voet.
Een aardig spotdicht.





-----------------------------




HET PAARD

Gij zijt ook gestorven voor het paard.
Achter zijn manen valt de weide open,
wijkt het groen naar het water, lopen
de zilveren rimpels van de wolkenvaart

in zee en hemel uit om terug te stromen
door mijn hart en mijn hand op zijn hals,
van U, door U en met U, zoals
Gij eens op aarde zijt gekomen

en heengegaan, begraven en verrezen
en sindsdien komt en gaat, naar alle zijden
bloeiend en bloedend in mens en dier.

In zijn donkere ogen staat het te lezen:
door U kan mijn hand iets van hem bevrijden,
iets, maar toch niet verder dan hier

Gabril Smit

Uit: GEBOORTE, 1952


Kort commentaar:

Een vers waar Christus wordt aangesproken en geerd.
Christus is Koning, niet alleen van mensen, maar ook van paarden.
Voor een christen een prachtig vers.
Hierin wordt de schepping in groot verband getekend.
Het verlossend werk van onze Heiland heeft ook alles met de schepping te maken.
Het heeft zelfs kosmische betekenis.
Ik gun elke lezer ogen om dit wonder te aanschouwen.





-----------------------------




GIJ STAAT ZO HEEL, HEEL STIL

Gij staat zo heel, heel stil
met uwe handen, ik wil
u zeggen een zo lief wat,
maar 'k weet niet wat.

Uw schoudertjes zijn zo mooi,
om u is lichtgedooi,
warm, warm, warm -- stil omhangen
van warmte, ik doe verlangen.

Uw ogen zijn zo blauw
als klaar water -- ik wou
dat ik eens even u kon zijn,
maar 't kan niet, ik blijf van mijn.

En ik weet niet wat 't is wat
ik u zeggen wil -- 't was toch wat.

Herman Gorter (1864-1927)

Kort commentaar:

Gorter was in zijn jonge dichtersjaren sensitivist.
Zo iemand streeft naar uitdrukking van uiterste gevoeligheid van de zintuigen.
Hij probeert de zintuiglijke werkelijkheid te vangen in woorden.
Voor zijn waarnemingen en gevoelens bestaan vaak geen woorden
Hij moet ze zelf maken: neologismen.
In dit vers probeert de verliefde dichter zijn geliefde te tekenen.
Het is voor hem onmogelijk precies te zeggen wat hij ziet en voelt.
Zijn taal is ontoereikend.
De laatste strofe is veelzeggend.








Bloementuin door Julitte Wytsman (1866-1925)

-----------------------------




DE DAG GAAT OPEN ALS EEN GOUDEN ROOS

De dag gaat open als een gouden roos;
ik sta aan 't raam en zend mijn adem uit,
het veld is stil, en nauwlijks n geluid
breekt naar het koepelblauw bij tussenpoos.

En in mijn kamer, als een donkre doos,
waarvoor de parels hangen aan de ruit,
ga 'k heen en weer, tot waar mijn wandling stuit
en ik bij donkren wand stil peinzend poos.

Ik heb 't gevonden, het mensengeluk,
als moest ik worden vier en dertig jaar
eer ik het vond, en ging veel trachten stuk
in spannend worstlen en ijdel gebaar.
Maar zo zeker als daarbuiten de zon de
wereld befloerst, heb ik 't geluk gevonden.

Herman Gorter (1864-1927)

Kort commentaar:

Een bekend sonnet van Gorter.
Hij was n van de bekendste 80gers: de schepper van het prachtige, impressionistische MEI.
Toen hij dat toch oppervlakkige impressionisme wel gezien had, werd hij communist.
Van het ene uiterste naar het andere.

Je kunt zeggen dat de eerste twee strofen de geest van 1880 ademen:
verfijnde natuurbeschrijving.
Het sextet gaat over zijn bekering tot het communisme: het mensengeluk.
Sindsdien vindt hij al het voorafgaande ijdel gebaar.





-----------------------------




HET STILLE STRAND

Na dichte blikjes bier, Heinz' Condiment,
rubber handschoenen, gele plastic helmen
voorzien van initialen, kwamen inktvis-
ruggen. Meer en meer door meeuwen uitgehold
kalkachtig schuim, gestold, geen spoor van mantel,
zak of armpje, waar je ook begon.
We stapelden ze op, liepen als obers
zwaar beladen langs de branding naar de
kinderen te wenken dat ze moesten
komen maar geen sprake. Lieten zich door
golven hoger dan ouders meenemen, gleden
krijsend de schepen na, kleren zoek onder bergjes
opwaaiend zand ver weg. Flarden los schuim
als je ze zag, hun witte
springende ruggen. Daar stonden we met onze handen
vol ontuig dat zij nooit verlangd, gevraagd,
gekozen of van ons, toen dat nog kon,

als neiging tot behoud begrepen hadden.

Eva Gerlach

Uit: NIETS BESTENDIGER 1998


Kort commentaar:

Ouders met kinderen aan het strand.
Is er iets heerlijkers?
De ouders zoeken allerlei aangespoelde spulletjes bij elkaar.
Maar de kinderen tonen geen enkele belangstelling.
Hun hoofd staat naar zwemmen in de hoge branding.
Is de verzamelde rommel symbool voor allerlei onzin in de opvoeding?





-----------------------------




ADIEU

Ik ben niet meer met u alleen
en op de peluw is er geen
o lieveling, die lot en leed
zo onafwendbaar zeker weet.

Geef mij uw mond en zie mij aan:
lang voor de zon, lang voor de maan
verzinken in de wereldmist
zijn onze namen uitgewist.

En wat mijn hand te strelen vond
zal liggen in de wintergrond
en wat mijn stem aan u bescheen
is weggedaan en vindt niet een.

Geen slapeling, die 't wonder weet
dat uwe zachtheid aan mij deed,
de vlam die door de nachten sloeg
wordt morgenrood en 't is genoeg.

Zie, sterren reizen langs het raam,
het water stroomt, een knaap ving aan
en zong adieu - dit lied heeft uit
mijn kleine, kleine zomerbruid.

Jan Engelman

Uit: TUIN VAN EROS 1934


Kort commentaar:

Een vers vol met herinneringen aan een geliefde.
Een liefdesgedicht.
Vooral iemand met een gestorven geliefde kan zich hierin herkennen.
En als die iemand christen is, is dat ADIEU veelzeggend.
Niet alleen heerlijke herinneringen geven troost.
Vooral dat ADIEU.





-----------------------------




VERLATEN

Het is voor bij en mug zowat bekeken
Ook wesp en vlieg en vlinder zijn benauwd
En onder kevers hoort men ronduit spreken
Van emigratie naar de verste streken

Het is rampzalig, wat men hier aanschouwt
Een hele diersoort beeft en zucht en rouwt
Het blij gezoem, het vakbekwame steken
Ja, zelfs de paringsdrang is sterk verflauwd

Wij mensen zijn een vloek voor het insekt
Wij nemen steeds meer vogels in bescherming
Die eten vlinder, kever, vlieg en mug
En wesp en bij - die kennen geen ontferming
En geven hoogstens vogelmest terug
Die straks de aarde metershoog bedekt

Drs. P


Kort commentaar:

Een gedicht, typerend voor Drs. P.
Het is eigenlijk een nonsensvers.
Toch bevat het een les: de mens verstoort het evenwicht in de natuur.
Als imker moet ik de dichter gelijk geven.





-----------------------------




DE HUWELIJKSE STAAT

Je kan beter zwerver zijn met een beluisde baard.
Je kan beter een blok hout zijn brandend in de open haard.
Je kan beter wonen op een rieten dak bij watersnood.
Nog beter kun je zelfmoord plegen, in de moederschoot.
Beter word je uit de stad gejaagd, overdekt met smaad,
dan dat je 'ja' zegt tegen de verschrikking van de huwelijkse staat.

Je kan beter een relatie hebben met een bezem. Of een hark.
Je kan beter paartjes gaan begluren in het park.
Je kan beter nog verkering krijgen met een pad of schorpioen,
want dat zijn lieve diertjes, maar het huwelijk is geen doen.
Iedereen verandert in een stuifzwam. Of in een beest vol haat
zodra de liefde eindigt in de huwelijkse staat.

Wie voor een misdrijf levenslang achter de tralies gaat.
Wie in een gesticht zit met verschrikkelijk wit gelaat.
Wie in een loden kist gedumpt wordt in de oceaan
heeft op de bodem daar een draaglijker bestaan
dan wie gaat trouwen en zich afwendt van het celibaat.
Arme stakkerds, arme stakkerds in de huwelijkse staat.

Het harmonieuste huwelijk, het is een suffe hel
vergeleken bij de kwelling van het bestaan van vrijgezel.
Het is een kooi, een pot waarin de hardste plant verdort,
waarin de tamste herbivoor een sabeltijger wordt,
een isoleercel waarin je bent gekneveld met vlijmscherp ijzerdraad
dat romp en ledematen bloeden. In de huwelijkse staat.

Velen dromen van getrouwd zijn heel de tijd
maar het huwelijk is de ergste vorm van eenzaamheid.
Het is een astma-aanval zonder einde: altijd maar benauwd.
Er is zuurstof zat. Maar je krijgt geen lucht. Want je bent getrouwd.
Het is geen leven. En geen dood. Dus geef ik deze raad:
vermijd de kerk, het stadhuis en de huwelijkse staat.

Hans Dorrestijn


Kort commentaar:

De cabaretier krijgt met dit vers de lachers op z'n hand
Velen van zijn toehoorders zullen zich in dit gedicht herkennen:
er wordt immers veel gescheiden in dit land.
Men laat het niet zo ver komen.
Een treurig vers van een treurige cabaretman.





-----------------------------




'T JONGE, LELIJKE EENDJE

Dan las ik weer van 't jonge, lelijke eendje:
eerst zwom hij blij door 't groene licht op 't water;
toen joegen ze hem weg met kwaad gesnater,
en gooide een jongen naar hem met een steentje;

toen plaste hij rond met n bevroren beentje
's nachts in een kolk; en toen ontmoette hij, later,
bij de oue vrouw, die deft'ge, wijze kater
en kipje Kortpoot met 't verbrande teentje!

En stilletjes werd 't kleine eendje groot;
en vloog eens in een meer. Daar kwamen aan,
drie zwanen, en hij zei: 'Pik me maar dood!'
en boog naar 't water; en hij zag een zwaan.

En 'k had altijd, wanneer ik 't sprookje las,
een vreemd gevoel, dat 'k zelf zo'n zwaantje was.

Johan Andreas Dr Mouw


Kort commentaar:

Wel een heel openhartige autobiografie.
De ik windt er geen doekjes om: hij is het lelijke jonge eendje.
Dr Mouw had kennelijk een laag zelfbeeld door een eenzame jeugd.
Dat hij bekend classicus en filosoof was deed daar niets aan af.
Hij bleef zich een jong, lelijk eendje voelen.






-------------------------------------------- -----------------------------




DE DAPPERSTRAAT


Natuur is voor tevredenen of legen
En dan: wat is natuur nog in dit land?
een stukje bos, ter grootte van een krant.
Een heuvel met wat villaatjes ertege.

Geef mij de grauwe, stedelijke wegen.
De in kaden vastgeklonken waterkant,
De wolken, nooit zo schoon dan als ze, omrand
Door zolderramen langs de lucht bewegen.

Alles is veel voor wie niet veel verwacht.
Het leven houdt zijn wonderen verborgen
Tot het ze, opeens, toont in hun hoge staat.

Dit heb ik bij mijzelve overdacht,
Verregend, op een miezerige morgen,
Domweg gelukkig in de Dapperstraat.

J.C. Bloem


Kort commentaar:

Een bekend sonnet van Bloem met bekende regels.
Typerend vers voor een tegendraads romanticus.
Hij kiest niet voor de natuur, maar voor de grauwe stad.
En als je niet veel verwacht, kun je overal het wonder ontdekken.
Dit overdacht de ik domweg gelukkig in de Dapperstraat.
Verregend en miezerig en toch gelukkig.





-----------------------------




VERS

Alles kan ik verdragen,
de gedichten van Elsschot,
een bundel van Bloem, een boekje
van Piet Paaltjens kan ik met droge ogen
uitlezen, daar ben ik
werkelijk hard in.

Maar een regel van Nel Benschop,
in onbehouwen letters
op een vers kindergraf,
nee.

Paul Claes


Kort commentaar:

Een pozieliefhebber herkent hierin een parodie op Jonge sla van Rutger Kopland (zie 129).
Parodiren is bekend fenomeen in pozie.
De ene keer lukt het, de andere keer minder.
Aan u om te beoordelen of u Claes geslaagd acht.





-----------------------------




TAAL

'Mijn moedertaal, mij lief als geen'

Mijn moeder zong het oude lied dat zo begint.
Ik zong haar na, ik was haar kleine kind
dat gretig woorden leerde. En ik dacht:
een taal, da's iets dat moeder zingt.

Het is een lied dat moeder zingt
als wij alleen in huis zijn en de schemering
valt zachtjes in, de zwarte kachel ronkt
en werpt rood licht op het plafond
en op 't gezicht van moeder.

Taal is iets van licht en donker,
van schemering en schijn
en van de dingen die een kind vermoedt
als moeder zingt.

Gaston Durnez


Kort commentaar:

Taal is voor de dichter moedertaal.
Hier is het letterlijk moeders taal.
Ook nog gezongen.
Fundamentele herinnering uit zijn kinderjaren.





-----------------------------




ODE AAN DE FIETS

Zo roerloos als kan in beweging; met
mist op de wei nog het liefst - wel
licht is het dan maar niets is er
dat iets hoeft te zijn al, geen koe
en geen hek en geen stad in de verte;
wat er is, is alleen maar een fiets
met aan weerszij draaiende benen.

Ook trap je, hoe ver ook van huis
en hoe donker de nacht, met gemak
zelf je vriendelijk licht bij elkaar.
En is soms je koplamp kapot,
zingt altijd nog je dynamo,
wat ook zo prettig geruststelt.

Maar vooral, als je aankomt, je bent
het dan helemaal zelf die aankomt -
leeg, opgewekt, hondsmoe.

Zo moet het straks ook vooral
jij zijn en geen ander die stilvalt.

Anton Korteweg


Kort commentaar:

Dit soort verzen spreekt mij aan.
Het is een ode aan de fiets,
beter nog aan een fiets in de mist.
Over dit soort alledaagse dingen een goed vers schrijven is niet eenvoudig.





-----------------------------


Ik
schrijf gedichten
als dunne bomen.
Wie
kan zo mager
praten
met de taal
als ik?
Misschien
is mijn vader
gierig geweest
met het zaad.
Ik heb
hem nooit
gekend
die man.
Ik heb
nooit
een echt woord gehoord
of het deed pijn.
Om pijn
te schrijven
heb je
weinig woorden
nodig. Jan Arends


Kort commentaar:

Jan Arends was een dichter die in weinig woorden veel kon zeggen.
Ook dit vers geeft daarvan blijk.
Het vers heeft de vorm van een dunne boom.
Het bestaat uit zes zinnen.
Met als climax de laatste zin.
Zoiets vergeet je niet.



-----------------------------


DE DOOD

Die lompe gast zal jou niet overslaan.
Nooit belt hij op en vraagt: 'Kom ik gelegen?'
Hij komt te vroeg, te laat, zijn zeis stoot tegen
je lamp of vaas. Hij laat zijn koffie staan.

Beloftes worden niet door hem gedaan
en hij zal nooit die knekelvoeten vegen.
Hij wil niet schaken. Er wordt stuurs gezwegen
tot hij je vraagt om met hem mee te gaan.

Dat was het dan. Je bent opeens zo moe.
Hij zegt: Je wist toch dat ik ooit zou komen.
Die lamp. die vaas, die doen er niet meer toe.

Kijk niet zo bang. Het sterven doet geen pijn.
Het zal een slapen, slapen zonder dromen,
het zal een slapen zonder weerga zijn. Patty Scholten


Kort commentaar:

Dit vers over de dood staat in een lange traditie.
Het plotselinge, definitieve is helder.
Het is geen vers uit de christelijke traditie.
Daar is de dood weliswaar de laatste vijand,
Maar ook, en juist, een poort naar het eeuwige leven.
Geen slapen zonder weerga, maar leven zonder weerga.





-----------------------------




NOVEMBER

Het regent en het is november:
Weer keert het najaar en belaagt
Het hart, dat droef, maar steeds gewender,
Zijn heimelijke pijnen draagt.

En in de kamer, waar gelaten
Het daaglijks leven wordt verricht,
Schijnt uit de troosteloze straten
Een ongekleurd namiddaglicht.

De jaren gaan zoals zij gingen,
Er is allengs geen onderscheid
Meer tussen dove herinneringen
En wat geleefd wordt en verbeid.

Verloren zijn de prille wegen
Om te ontkomen aan den tijd;
Altijd november, altijd regen,
altijd dit lege hart, altijd.

J.C. Bloem


Kort commentaar:

November staat bekend als een sombere maand.
Regen, kou, mist en wat al niet aan troosteloosheid.
Nu kun je als optimist en blijmoedig mens je daar best door heen slaan.
Maar als je hart dan ook nog droef en leeg is, versterkt november de somberheid.
Vooral die laatste regels hechten zich zomaar in je geheugen.









-----------------------------




DE HERDERS

Omdat eenvoudigen verstaan
Wat door geen ingewikkeld zoeken
Noch lezen in geleerde boeken
Begrepen wordt of nagegaan,

Zijn herders toen in uwe stal
Geknield en hebben U aanbeden;
Dit is tweeduizend jaar geleden
En nog weet elk het overal.

Geen mens heeft ooit hun naam gemeld;
De rest van hun onschuldig leven
Is door geen wetenschap beschreven,
Wordt slechts aan kinderen verteld.

Anton van Duinkerken


Kort commentaar:

In dit vers gaat het om de bijbelse regel: Worden als een kind.
Wetenschappers kunnen op zoek gaan, maar vinden niets.
Kinderen aanvaarden het als de gewoonste zaak van de wereld.
Ook dit vers is op een tegenstelling gebouwd.





-----------------------------




WIJ HEBBEN HIER EEN PRIMA DOMINEETJE


Wij hebben hier een prima domineetje,
hij komt uit Baflo. Zoiets zou mijn vader
die altijd overal de zonzij zag,
naar huis geschreven hebben,
waar ook vandaan.
Ik denk veel aan mijn vader,
maar blijf erbij voor nog geen geld
zijn dominee te willen horen,
al zou ik graag nog wel een keer
op dezen schonen zondagmorgen
aan uwen dienst gewijd, in Baflo
of in een dorp in Friesland
een kerk willen zien uitgaan:
een rode baksteenkerk,
witte kozijnen, op een groene terp,
onder een lucht waar blauw en wit
driftig door elkander varen.
(Op grond van deze kleuren zijn
de noordelijke schilderscholen,
De Ploeg, Worpsweder, Paula Modersohn
en H.N.Werkman
in n paraaf verklaard.)

J.B.Charles

Uit: DE GROENE ZEE IS MIJN VRIENDIN, GEDICHTEN 1944-1982


Kort commentaar:

Weer een vers waarin de vader een belangrijke rol speelt.
De ik heeft afscheid genomen van het geloof van zijn vader.
Hij wil in geen geval diens dominee horen.
Hij spot met de ouderwetse kanseltaal.
Het uitgaan van de kerk zou hij wel graag willen meemaken
en dan onder een prachtige Groningse lucht,
geschilderd door de leden van De Ploeg.





-----------------------------




DE OUDE KANSELBIJBEL

De oude
kanselbijbel draagt
vergeelde tekens van de tijd

Hij leidt
een vredig zondagsleven
en dient hen die het ambt bekleden

De goud
gekleurde bijbelrand draagt
sporen van de predikant

want,
preekgeliefde teksten
tekenen zich beduimeld af

Alleen
het Hooglied heeft vrijaf,
het glanst in onbezoeldheid

Lies Boven-Boonstra

Uit: HET HOOGLIED, EEN GESCHENK 1991


Kort commentaar:

Inderdaad, die oude kanselbijbels zien er vaak beduimeld uit.
Zweethanden van talloze predikheren zijn daar debet aan.
Maar ook is zichtbaar welke teksten vaak zijn bepreekt.
En welke zelden of nooit.
Daaronder viel Hooglied, zeker vroeger.
Mooi die laatste regel met dat 'onbezoedeldheid'.





-----------------------------




STEL VIER BOMEN

Stel vier bomen
op onderling gelijke
afstand van elkaar.
En speler in het midden
wiens taak het is
eerder bij een boom
te zijn dan de andere
spelers die rennen
van stam tot stam
en wisselen van plaats.

Lukt het -
een ander komt
in het midden.

Lukt het niet -
hij mag het
nog eens proberen.

Als je hier goed
over nadenkt
is het om gek
van te worden.

Rein Bloem

Uit: SCENARIOS, 1970


Kort commentaar:

U kent dat spelletje wel: een vorm van boompje wisselen.
Leuk voor wie een beetje snel uit de voeten kan.
Maar voor iemand met de traagheid van een slak is het een kwelling.
Ik denk dat dit bij de dichter het geval is.
Trouwens je kunt van ergere dingen gek worden.










De sinaasappelboom door Yannis Kottis (1949)


-----------------------------




IN DE PRUIMENTIJD

Woensdagmiddag. Pruimentijd. Achter
bij de groenteboer. Taken zijn verdeeld:
die kijkt, die klimt,die vangt, die steelt.
We deden wat we konden. De zonde

was begonnen. Totdat een hard gesis,
een adder onder 't gras: de groenteboer.
Hij was over het hek geklommen.
Zijn paradijs, gewonnen door hard werken

op het land, zag hij nu aangerand.
Hij schreeuwde moord en was als brand.
Wij vluchtten zonder eten.
Wij hadden beter moeten weten.

Jan de Bas

Uit: DAT ZIJN ZO DE DINGEN WAAR HET HIER OM GAAT 2002


Kort commentaar:

Je bent in dit vers terug in de (ondeugende) jaren van je jeugd.
Vlegeljaren genoemd.

Ik heb nu een tuin met veel fruit, ook pruimen.
Ik denk tegenwoordig: als ze voor mij maar wat laten hangen.





-----------------------------




EEN NIEUW WOORD

Ik heb een nieuw woord geleerd:
verliefd. Mijn zus is verliefd
op haar krullen en de mus
op de broodkruimels en is de stoel
niet verliefd op de tafel?
Verliefd is een woord
waarmee ik toveren kan.

Als pappa het niet ziet, dan
tik ik het op zijn schrijfmachine
in het rood
en ik zie aan zijn gezicht
dat het werkt: het woord
brandt als een lichtje
en ik zeg het dan ook elke dag:
ik ben verliefd op de bloem
en ik ben verliefd op de kat.
Ik voel dat alles mooier wordt
als ik dat zeg; de bloem
een beetje roder en de kat
een beetje poezeliger en ook de straat
wat zonniger. Alles ziet er beter uit.
Ja, een woord als verliefd,
werkt als een toverstokje.

Armand van Assche




Kort commentaar:

Tijd van eerste aandacht voor verliefdheid.
Dat begint met het woord.
Je merkt als kind dat daar iets mee aan de hand is.
Fraai beschreven.





-----------------------------




DE HAND VAN MIJN VADER

Aan de buitenkant
is de hand van mijn vader
een polderland
met riet en pluimgras
blauw gezwollen beken
en hier en daar, verstrooid
wat zonnebloemen.

Aan de binnenkant
is de hand van mijn vader
een stafkaart
met snelwegen
en wandelpaden.
Ik vind er altijd
de weg op
naar huis.

Armand van Assche


Kort commentaar:

Een kind heeft aandacht voor de hand van vader.
Het beschrijft de buitenkant en binnenkant met fantasie.
Het is niet zo jong meer.
Het weet van pluimgras, van stafkaart en snelwegen.

Maar het belangrijkste is het slot:
De ik vind er altijd de weg op naar huis.

Het is een veilige vaderhand.
Een hand die je elk kind toewenst.








Vaas met bloemen door Leon de Smet (1881-1966)

-----------------------------




VAN TWEE CONINCSKINDREN

Het waren twee conincskindren,
Si hadden malkander so lief;
Si konden bi malcander niet komen,
Het water was veel te diep.

Wat deed si? Sy stak op drie keersen,
Als savons het dagelicht sonc:
'Och liefste, comt, swemter over!'
Dat deed sconincs sone, was jonc.

Dit sach daar een oude quene (vrouw),
Een also vileinich vel;
Sy ghinker dat licht uutblasen,
Daer verdroncker dien jonghen helt.

'Och moeder,' seidese, 'moeder!
Mijn hoofjen doet mijnder so wee,
Mocht icker een kort half uertje
Spanceren al langhes de zee?'

'Och dochter,' seidese, 'dochter!
Alleen en meucht ghi niet gaen:
Wect op u jongste suster
En later die met u gaen.'

'Mijn alderjonsste suster
Dat is also cleinen kint,
Sy pluct maer al de roosjes
Die si in haer weghen vint.

Sy pluct maer al de roosjens,
En die bladertjens laet si staen:
Dan segghen maer alle die lieden:
Dat hebben conincs kindren ghedaen.'

'Och dochter, seidese, 'dochter!
Alleen meucht ghi daer niet gaen.
Wect op u joncste broeder,
Ende later die met u gaen.'

'Och moeder, mijn joncste broeder
Dat is also cleinen kint,
Hy loopter naer al de voghels,
Die hy in syn weghen vint'

De moeder ghinc nae de kerke,
De dochter ghinc haren ganc,
Tot sy er by twater een visscher,
Haers vaders visscher vant.'

'Och visscher,' seidese, 'visscher,
Mijn vaders visscherkijn!
Woudt ghi een weinich visschen,
Tsoud u wel ghelonet zijn.'

Hy smeet sijn net int water,
De lootjens die ghingen te gront.
Hoe haest was daer gevisschet
Sconincs sone, van jaren was jonc.

Wat troc si van haer hande?
Een vingherlinc (ring) root van gout:
'Hout daer, mijn vaders visscher,
Dees vingherlinc root van gout.'

Sy nam hem in haer armen,
Sy kusten hem voor sijn mont:
'Och mondelingh, kost ghy spreken,
Och hertje, waert ghyder gesont!'

Sy nam hem in haer armen,
Si spronker mee in de see:'
'Adieu, mijn vader en moeder!
Ghi siet mi nemmermee.

Adieu mijn vader en moeder,
Mijn vriendekens alle ghelijc,
Adieu mijn suster en broeder!
Ic vaerder nae themelrijc'

Anoniem




Kort commentaar:

Ter afwisseling voor de liefhebbers een Middeleeuwse ballade.
Eigenlijk moet je die hardop lezen.
De y wordt dan uitgesproken als ie.
Het is een droevig lied over liefde en dood.
Ja, over liefde die sterker is als de dood.
Ontroerend, steeds weer.





-----------------------------




DE BLAUWE BUSSEN

Er rijden blauwe bussen
door de wijnrode straten
er lopen paarse mensen
alle mensen zijn paars.

En er staan lila luchten
rondom de gele zon met
het meer oranje zonlicht
boven de schotse daken.

Maar alles is gelogen
want alles hier is grijs
alleen de bussen rijden
blauw maar eenzaam de straat uit.

Hans Andreus


Kort commentaar:

De dichter schetst een kleurrijke omgeving.
Alles staat er gekleurd op.

Maar alles is gelogen.
Hij heeft het gefantaseerd.
De werkelijkheid is grauw en depressief.
Het enige wat klopt zijn die blauwe bussen,
maar die rijden eenzaam de straat uit.
Wat nog kleur heeft, verdwijnt.

Een vers met een droevig einde,
maar met een fleurig begin gelukkig.
En dat neemt niemand ons af.





-----------------------------




NA PASEN

't Is maandag en het is april,
de lucht is kerngezond
met ijsblokken bestapeld aan
de blauwe horizon,

de wind draagt fonklend zonlicht koel
als hoge berglucht mee,
er wappert helder wasgoed wit
als uitgestoken sneeuw.

't Is maandag en het is april,
Uw kruis stond opgericht,
ik mag met heel de wereld mee
staan blinken in een witte zee
van zuiverheid en licht.

Nel Veerman (1909-2002)

Uit: STENEN IN EEN MEER, 1991


Kort commentaar:

Een heerlijk blij gedicht.
Want het is Pasen geweest.
De steen is afgewenteld.
En overal schijnt het blije licht van Christus
Tot in het graf van onze geliefde.



-----------------------------




KIES

Bestaan kan iedereen.
Er zijn vraagt moed.
En wat de dichter doet
is pleiten voor het een.
Hij wil zijn leven niet
door wekkers laten leiden
of als een hond onthouden
dat hij kan slapen tot
het rinkelt naast zijn oor.
Hij bauwt niet na
wat hij soms uit
een mond hoort vallen
op tram acht, of met
een zwarte kwast over
een smoel geschreven ziet.
Zelf houdt hij niet
van vlekken maken,
maar als het bot moet
stelt hij dingen scherp
zodat het snijdt.
Hij woelt en spit graag,
graaft de scherven
uit de klei, haalt het beste
wat er is naar boven,
ook al weet hij dat er
daardoor naast zijn hart
een stem blijft jeuken,
maar ach zo gaat dat
als de dingen moeilijk
worden en je bereid bent
met een pen van krijt
of kool te schrijven.
Hij is het best geplaatst
om iets over de gum
te zeggen, omdat hij
als geen ander weet
hoe leeg het is als hij
het blad omslaat, hoe snel
de fout, maar ook hoe klein
en hoe verlamd
een hand van angst.
En daarom juist blijft hij
in potlood denken,
want dat is volgens hem
het wezen van er zijn.

Bart Moeyaert


Kort commentaar:

Een vers over het schrijven van gedichten..
De Antwerpse dichter Moeyaert probeert aan te geven waar het in zijn dichterschap om gaat.
Hij pleit voor de moed om te zijn.
En hij geeft voorbeelden van zijn keuzes.
Een boeiend vers.





-----------------------------




DE ESSENTIE VAN HET MISSEN

Ik mis de linkshandige, schitterend
spiegelbeeld naast mij aan tafel, ik mis

haar tot brakens toe dagelijks. Het is
de kern van gemis, het missen zelf,

zegt men. Dat zal ik, met gestrekte
hals, fijntjes ontkennen. Dat zal ik

schuimbekkend tegenspreken. De tijd
is een ruimte, je bent altijd bij haar,

zegt men. Ik kijk in de lege spiegel.
Geleerde onzin, schandalige troost.

Ze reed weg met mijn goud, mijn geluk
in haar fietstas, hief haar smalle hand

en verdween tussen de weiden. De kern
van gemis laat mij koud, geen wijsgerige

held gaat mij helpen. Ik mis
het vlees, haar linkshandige lichaam.

Anna Enquist

Uit: DE TUSSENTIJD. GEDICHTEN 2004


Kort commentaar:

Deze bundel heeft Enquist opgedragen aan haar verongelukte dochter.
Hier past weinig commentaar.
Lees en wees ontroerd om haar gemis.
En om uw gemis.





-----------------------------




LIEVELINGSDIEREN

Tussen de stenen hollen de platte,
brede pissebedden omlaag naar het donker. Vergeten
toen het nog koud was te kijken: hoe overwintert
een dier dat zo lijkt op herinnering,
zo afvalkleurig, met zijn hoofd naar binnen
en doodstil bij de minste aanraking.

Ik weet een kind dat van ze houdt, het streelt
hun dadelijk verstijvende stofjassen,
draagt ze tussen twee handen de kamer door.
O! zachte pootjes hebben ze, mag ik ze niet
houden in een kistje met onderaan glas?
Daar kijk ik de hele tijd naar, daar zing ik dan voor.

Eva Gerlach


Kort commentaar:

Een vers over een merkwaardig soort lievelingsdieren.
Maar zo zijn kinderen.
Onvoorspelbaar lief en aandachtig voor alles wat leeft.
Ook voor pissebedden.





-----------------------------




DE BLIJDE BOODSCHAP

Ik zat met kloppend hart voor de kleurentelevisie,
en dacht: 'Zijne Heiligheid zal toch wel gewag maken
van het toenemend verval der zeden?'
En ja hoor, nauwelijks was hij begonnen, of ik hoorde al:
decadentia, immorale, multi phyl ti corti rocci;
influenza filmi i cinema bestiale
contra sacrissima matrimoniacale
criminale atheistarum rerum novarum,
(et cum spiritu tuo), cortomo:
nix aan de handa.
Het was jammer, dat het zo kort duurde.
Maar toen het uit was, was er fijne muziek van het leger.
Ik vind dit leven al geweldig. En straks nog
het eeuwige leven in de Hemel. Je vraagt je wel eens af:
'Waar hebben wij het aan verdiend?'

Gerard Reve


Kort commentaar:

Reve was een ironicus.
Daarvan is dit vers een voorbeeld.
Hij weet zijn lezers te boeien en te vermaken met zijn potjeslatijn.
Maar je moet er altijd op bedacht zijn niet op het verkeerde been gezet te worden.
En als we over het ontvangen van het eeuwige leven spreken, heeft Reve gelijk:
Waar hebben wij het aan verdiend?
Het antwoord ontbreekt helaas.
Het zou ook niet passen binnen dit vers.
Daar spot je niet mee.





-----------------------------




BLIJVEN

Zes jaar heeft ze geleerd wat blijven was:
wat ouders deden, en wat alles dus ging doen:
een tafel bij een stoel, nu bij toen.
Het meervoud van geluk was: wij.
Sindsdien heeft ze geleerd wat enkelvoud is.
Zij. Nu weer half van jou, morgen half van mij.
Toen ze acht was was ze tien.
En helft van haar gezicht lief,
de andere liever. Bang om te kiezen
tussen verliezen en verliezen.
Vandaag is ze gewoon twaalf.
Vier ouders, twee echt, twee stief.
Slapen gaan moet met eindeloos gezoen.
Ze wint altijd. Ze heeft geleerd wat blijven is.
Wat ouders niet en kinderen wel doen.

Herman de Coninck


Kort commentaar:

Het vers gaat over een dochtertje van twaalf jaar, gezien vanuit een volwassene.
Hoe ze zich ontwikkelde van klein tot groter.
Nu is ze twaalf maar wil kennelijk nog niet naar bed.
Ze rekt de tijd door eindeloos gezoen.
Heel herkenbaar.
Wat bedoelt de dichter met ouders niet geleerd hebben wat blijven is?
Scheiding? Ja, dat blijkt ook uit andere verzen van De Coninck.





-----------------------------




DE KOOPMAN

De koopman zit op zijn kantoor en somt
Bij 't walmend licht der lamp de winst van 't jaar:
Hij telt zijn posten preevlend bij elkaar
En cijfert, tot zijn rug zich dieper kromt,

Als de balans niet sluit. Hij peinst en gromt,
Half-binnensmonds en met verstoord gebaar
Telt hij opnieuw, ontstemd om 't zoeken naar
Een cijfer-cent, die niet te voorschijn komt.

En ... zijn winst vergeet hij, niet tevre
Vr 't vinden van het cijfer van een cent -
Zijn kast is vol met hoopen klinkend goud: -

Ik ben bevreesd, dat ik soms ok zoo de,
En centen-cijferend mij heb ontwend
't Gouden geluk te zien dat 'k overhoud.

Albert Verwey

Kort commentaar:

Een sonnet van de tachtiger Verwey.
Het draagt niet de kenmerken van de beweging van 1880.
Het is een vrij traditioneel vers met een duidelijke moraal.
Ik denk dat die levensles iedereen wel aanspreekt.
Hoe gemakkelijk vergeten we onze rijke zegeningen
en staren we ons blind op een betrekkelijk kleine ellendigheid.








Stilleven door Leon Rousseau (19de eeuw)

-----------------------------




DAT HEERTJE

Dat heertje met zijn witte das
Was eertijds minnezanger:
Doch sinds het die witte das aanheeft,
Minnedicht hij niet langer.

Nu preekt het en doet huisbezoek,
En voor de variatie,
Houdt het 's winters, driemaal in de week,
Lidmatencatechisatie.

Ik bezweer U, mijn allerliefste vriendin !
Den draak hier niet mee te steken;
Er zit wezenlijk zoo iets aandoenlijks in.
Dat een hart er wel van mocht breken.

Piet Paaltjens


Kort commentaar:

Ds. Franois Haverschmidt was predikant-dichter.
Hij kon spotten als de beste.
Dat doet hij ook in dit vers.
Hij bezweert zijn geliefde niet met zijn ambt te spotten,
terwijl hij zelf niet anders doet.



-----------------------------




RIJKE ARMOEDE VAN DE TREKHARMONICA

Rodica en Dodica waren aan elkaar gebonden
zo heeft de vroedvrouw ze gevonden
Rodica en Dodica
de ooievaar speelde trekharmonica

Op de trekharmonica
schilderde de schilder Rodica en Dodica
Rodica was net zo groot als Dodica
op die trekharmonica

Op de trekharmonica
speelt het liedje van Rodica en Dodica
Dodica had een vrijer lief en Rodica had er geen
toch was Rodica net zo groot als Dodica

Met een lange ruk is het liedje uit op de trekharmonica
van Rodica en Dodica
Dodica is dood en Rodica is rood
toch was Dodica net zo groot als Rodica

Paul van Ostaijen


Kort commentaar:

Een klankgedicht van Paul van Ostaijen.
Getroffen door de verschrikkingen van de eerste wereldoorlog
raakte deze Antwerpse dichter geboeid door het dadasme.
Hij zette zich af tegen schoonheid en traditie.
De inhoud is gewoon een grapje, nonsens.
Het klinkt mooi bij goede voordracht.





-----------------------------




ONTMOETING

Drie dagen lang loopt het spoor, doorgaan.
Laat handen van vermoeide reizigers even
wuiven naar vergeelde plaatsjes, doorgaan.

Treinrails komen samen, glimmen fel oranje.
Slingeren, wenden, wisselen, geen terugkeren.
Passagiers groepen drommen, verspreken zich
in volle talen, lezen allen de krant van Babel.

Stations worden open monden van verbazing,
daken verdwijnen, deze wereld wordt van glas.
Sacrale blauwen versmelten met grond, dalen
naar beneden engelenveren, metalen schubben.

Daar sta je dan: oog in oog met het beest,
zijn naam is Ontmoeting, ook wel Doorgaan.

Sieger M. Geertsma

Uit: STRAATVLUCHTER
Uitgeverij Passage 2002


Kort commentaar:

Er is geen ik, alleen in de voorlaatste regel een je (onbepaald).
Er wordt drie dagen gereisd per trein. Waar en waarheen is niet helder.
Het gaat maar door, dat reizen. Dat wordt gesuggereerd met dat herhaalde 'doorgaan'.
Het is een vermoeiende reis, blijkt uit strofe 1. Zoals lang in een trein zitten vermoeiend, afstompend is.

Strofe 2 geeft impressies, als filmbeelden. De oranje rails wijzen op veel zon. Gaat de reis naar het zuiden? Fraai gezegd dat de passagiers zich verspreken in volle talen. Dat wijst op een internationaal gezelschap. De krant van Babel wordt gelezen, wat herinnert aan de spraakverwarring (zie Genesis 11).

Strofe 3 begint met een fraaie metafoor: stations worden open monden van verbazing. Kennelijk veranderen de stations van karakter. Dat kan komen door de vermoeidheid van de verteller. Als je goed moe bent, verandert je waarneming. Die wordt zelfs enigszins hallucinerend. Het kan ook zijn dat de stations werkelijk veranderen. Ik geloof meer het eerste: de waarneming verandert.

Strofe 4: Eindelijk is de bestemming bereikt. De ontmoeting vindt plaats. Het beest wijst niet bepaald op een feestelijke ontmoeting. De vermoeidheid slaat zo toe, dat hij degene of datgene als beest presenteert. En dan dendert in zijn hoofd de trein voort: doorgaan.

Samengevat: de verteller geeft een reeks impressies van een lange, dodelijk vermoeiende treinreis waarin langzamerhand de waarnemingen zodanig veranderen dat we bijna van een hallucinerend slot kunnen spreken.





br>


-----------------------------




VERLATEN TERREIN

Het mooiste van de kermis was niet
het schelle geluid van botsende auto's
het lonkende licht, de grijparm
die het horloge miste of de zoete geur
van de suikerspinwagen, maar
de bleke vierkanten in het gras
de afdruk die de kermis op de grasmat
van het park achterliet.

En dat ik dan met mijn zusje aan de hand
naar die plek terugkeerde en zei:
'Kijk, daar stond de draaimolen,
daar de schiettent, en hier de jongen
die kaartjes verkocht voor het spookhuis.'

Lernert Engelberts

Uit: IVOREN TOREN TE HUUR
Uitg. De Harmonie 1997


Kort commentaar:

De herinnering aan de kermis is belangrijker dan de kermis zelf.
Daarvoor is de ik dichter.
De gewone mensen genieten van de kermis, maar de dichter vindt de herinnering eraan kostbaarder. En dat wil hij delen met zijn zusje.





-----------------------------




DIEET

Die huid eet zich een weg naar binnen.
Twee aan twee worden de ribben
teruggezet in de tamboerijn van de borst.

De heupen komen boven drijven
in een bad van slinkend vet.
Het gezicht wordt scherp gesneden
met een mes van zelfverwijt.
Tevreden tikkend registreert
de weegschaal de verlichting.

Het spiegelbeeld wordt transparant,
de schaduw laat al zonlicht door.
Het is nu zaak om weg te kwijnen
tot een rekstok van ivoor.

Ingmar Heytze


Kort commentaar:

Een heftig dieet. Als je zo wegkwijnt.
Het zou me niet verbazen als het hier anorexia-patint betreft.
Dat is een heel verdrietige ziekte.
Niet alleen voor de patint, maar ook voor de ouders.
Het is een scherp vers.





-----------------------------




THUISKOMST

Dit is mijn droom- het kleine huis aan de rivier;
het rusteloze scheren van de zwaluw gaat er
langs dak en raam; de roodborst nestelt bij de vlier.
Een schip zeilt traag voorbij; de bel luidt over 't water.

En als ik nader waar de dijk zich buigt door 't land,
richt kort zich op die in de lage tuin gebogen
over de spade staat,-en met de vrije hand
weert zij het helle licht beschuttend van de ogen.

Hoe ken ik dit gebaar, hoe is het mij vertrouwd,
dit sterke opzien van wie daag'lijks naar de lucht en
het wiss'lend, open water turend, rustig oud
werd in dit dijkland en zijn ruime wolkenvluchten.

Er is een scherp herkennen van elkaar en
dan komt zij langs het smalle klinkerpad gelopen,-
maar keert nog terug en stoot de stroeve huisdeur open.
Dit ogenblik- wat tellen zveel bitt're jaren?

Ida Gerhardt

Uit: KOSMOS 1940


Kort commentaar:

De ik droomt haar thuiskomst. Ze (ik ga even uit van de veronderstelling dat de ik een vrouw is) beschrijft in strofe 1 het kleine huis aan de rivier. Het bepaalde lidwoord 'het' veronderstelt een bekend huis. Anders had ze 'een' gebruikt. Zwaluw en roodborst geven het huis perspectief. Het huis staat aan een rivier, waar een schip zeilt met een scheepsbel.

In strofe 2 gaat de droom door: de ik nadert het huis, waarin de tuin een vrouw staat te spitten. Die kijkt op en beschut met haar hand haar ogen tegen het felle licht.

Strofe 3: de ik herkent in haar droom dat gebaar. Het is haar zelfs vertrouwd. Ze neemt de tijd om in een paar regels dat opzien van de vrouw nader toe te lichten.

Strofe 4: De ik en de vrouw uit de tuin herkennen elkaar. De vrouw loopt haar tegemoet, maar keert terug en opent de huisdeur. Dat openen van de deur betekent veel voor de ik. Ze verzucht: 'Wat tellen zveel bitt're jaren?'

Wat zegt die droom de lezer: Er komt iemand thuis na veel bittere jaren. Ze is dankbaar dat ze welkom is. Dat blijkt uit die veelzeggende laatste regel.

Nu ga ik naar de biografie van Gerhardt en ik vraag me af: kan ik daar wat mee?
Jazeker: Ze heeft een buitengewoon moeizame relatie gehad met haar ouders, vooral met haar moeder. In 1955 verscheen haar bundel Levend Monogram. Het eerste deel is gewijd aan haar moeder. Ze schrijft daar onder andere:

'zij, die mij heeft gedragen;
zij, die mij naar het leven stond
in al mijn levens dagen.'
(Gerhardt, 2001, p. 212)

Dat liegt er niet om. Tijdens haar studie is ze zelfs door haar ouders verbannen. Ze was niet meer welkom.
Ik ga nu niet meer zeggen over die rampzalige relatie met haar moeder. Het is duidelijk dat het vers Thuiskomst past in dit verhaal. Ze droomt in 1940 van verzoening, van welkom. Ze hunkerde als jonge vrouw naar herstel van de gebroken verhouding. Uit het feit dat ze in 1955 in Levend Monogram nog schrijft dat haar moeder haar wilde verdrinken kunnen we de voorzichtige gevolgtrekking maken, dat het in wezen nooit meer goed is gekomen tussen die twee.





-----------------------------




DEK ME TOE

Zeg me dat het tijd is, zeg me dat ik moe
ben, geef niet toe aan verzet,
geef me een washand, de beer die ik ken,
wijs me mijn bed, dek me toe,

ruik naar zeep, vertel mij hoe
prinsessen slapen als bij wonder
en verdwijn maar, ga niet te
ver, stop mij onder, dek me toe,

laat mij alleen, strooi in mijn ogen
geen zand, breng geen lied ten
gehore, verzoen mij niet met de nacht,
doe wat ik doe, dek me toe.

Paul Bogaert


Kort commentaar:

Dit vers is geschreven vanuit het perspectief van een kind. Maar dan wel van een merkwaardig kind. Het wil eigenlijk alleen toegedekt, zonder poespas. Dat vind ik vreemd. Geen van m'n kinderen heeft ook maar een signaal in die richting gegeven.

Er is dus met dit kind iets aan de hand. Maar wat? Ligt de sleutel soms in de laatste regel: doe wat ik doe, dek me toe?
Is het wel vanuit kinderperspectief geschreven?
Is het niet een volwassene die een kind toe dekt en verlangt naar hetzelfde? Eigenlijk naar liefde en aandacht. Dat is al voldoende. Minimale aandacht en toedekken is al voldoende.

Het kan ook zijn dat het over een depressief of oud iemand gaat met een doodsverlangen. Dan komt 'dek me toe' wel in een ander licht te staan.
Maar wat doe je dan met: Doe wat ik doe, dek me toe?
Meegaan in de dood?





-----------------------------




ZONDAGSKIND

Hij werd onmiddellijk bevrijd, zag aan
dat men de draad doorsneed en wat te vieren
had, over het dierlijke geloei voldaan.

Een zondagskind, geschapen voor de strijd.
Kreeg overal de sporen van, vond in
de spijlen van zijn box een koninkrijk,

was idolaat van letters. Op de borst
moest voor het voeden steeds een grote O
gezet. Die kuste hij maar liet weer los.

Zijn eerste woord was zwindeling. Hij was,
zegt men, het alfabet voorbij en pas
toen hij de maan ontdekte huilde hij.

Ren Puthaar


Kort commentaar:

Ik denk dat de dichter het over zichzelf heeft Zoals bij sommige dichters het geval is: zij rekenen zich tot de meest begaafde schepselen. Bescheidenheid is meestal niet hun sterkste eigenschap.

Hij was zeer vroegrijp: keek naar het doorsnijden van de navelstreng. Was al zo op letters en taal gericht, dat op de moederborst een O geschreven moest worden. Zo niet, dan wendde hij zich af. Hij was al zeer vroeg met moeilijke woorden bezig: zwindeling.

Volgens het WNT betekent het draaierigheid. Dus rondjes draaien en duizelig worden.
Het zat er al vroeg in dat hij dichter zou worden, geboeid als hij was door letters en door de maan.





-----------------------------




DE JAS

Maar eerst is er een oude jas. Nu hangt hij
aan de kapstok, binnenkort wordt hij
verbannen naar het hok.

En eerst is er een avond waarop ik aarzel
naar buiten te gaan. Buiten is het koud.
In gedachten trek ik voor het eerst

die oude jas aan. Ik ben alleen op straat.
Wie had dat durven hopen. Ik kijk
in de ruiten en zie

voor het eerst mijn vader in de deze stad lopen.
'Waar ga je heen?' 'Nergens heen.'
'Dan gaan we dezelfde kant op.'

Wim Brands

Uit: IN DE METRO
L.J. Veen, Amsterdam, 1997


Kort commentaar:

De dichter vertelde dat hij het gedicht schreef toen zijn vader nog leefde, toen hij besefte dat hij er op een dag niet meer zou zijn. Opeens kwam die jas bij hem op en stelde het zich voor hoe hij zich in die jas zou voelen. Zo ontdekte hij dat hij erg veel op zijn vader leek.

Strofe 1: Ik denk dat de dichter met het eerste Maar eerst bedoelt dat hij de jas voor het eerst bewust ziet. Waarschijnlijk hangt die jas daar al een tijdje, dat weet hij wel, maar hij loopt er steeds aan voorbij zonder er bij na te denken. De dichter ziet die jas ineens cht.
Aan de kapstok hangt een oude jas van zijn vader, die er op een dag niet meer is. Die jas gaat binnenkort naar het hok, waar kennelijk afgedankte kleren worden opgeslagen. Oude huizen hebben vaak n of meer van dat soort hokken.

Strofe 2: De ik-verteller aarzelt naar buiten te gaan: het is koud. Hij trekt in gedachten de oude jas van zijn vader aan en gaat daarmee in gedachten naar buiten.

Strofe 4: Hij is in gedachten gelukkig alleen: hij voelt zich voor gek lopen.
Hij kijkt in de ruiten en ziet zijn vader: zo lijkt de ik op hem. Hij vereenzelvigt zich met zijn vader en wisselt enkele woorden met hem. Vooral de laatste zin vind ik knap.
Trouwens het hele vers spreekt mij erg aan. Het argeloze begin van strofe 1 en 2 vind ik bijzonder. Het is zo eenvoudig allemaal, maar subtiel.








Bloemen voor een huis door Max Liebermann (1847-1935)

-----------------------------




DE BOOM DIE TUSSENBEIDE KWAM

Een man kwam met een zaag te leven.
Spraakzaam was de zaag niet
en ook kon de man het niet opbrengen
de zaag te omarmen.
Toch was er tussen hen
het zachte zingen van de gordijnen
een wolk die aan het raam voorbijtrekt
en een vogel op de vensterbank,
door beiden waargenomen.

Onverminderd
het geringe dat van dag tot dag voldoende was.

Alleen de nachten brachten donkere portieken
en een onrustige slaap.
Niet de scherpe natuur van de zaag
wierp de man terug uit zijn dromen
maar de huiver van de boom
die in het hoofd van de man was aangeplant.

Jan Baeke

Uit: ZO IS DE ZEE
Uitg. De Bezige Bij 2001


Kort commentaar:

Eerst de titel:
Daarmee kun je verschillende kanten uit.
1. De boom komt tussen de twee figuren uit het vers in te staan. Maakt scheiding.
2. De boom bemiddelt, brengt hen bij elkaar.

Strofe 1: De zaag is natuurlijk niet letterlijk bedoeld maar figuurlijk. In Zuidelijk Nederland is zaag zelfs bekend als een persoon die zeurt, zanikt, die langdradig en vervelend praat; zeurkous, zeurpiet, zeur, zaniker. (WNT)

Hun relatie is niet echt hartelijk en warm, maar toch hebben ze samen wel iets. Ik ga nu even voorbij aan die gordijnen enz.

Strofe 2. Dit geringe wat ze samen hebben, is toch voldoende om bij elkaar te blijven. Zo'n relatie bestaat kennelijk. Alles komt voor, zelfs het meest bizarre.

Strofe 3. 's Nachts komen er angsten. Niet door de partner, maar door de boom in het hoofd van de man. Hier speelt dus betekenis 2. Een boom brengt scheiding. Die boom is er aangeplant.

Wat is die boom? Opvallend is: niet een boom, maar de boom. De geeft aan dat de boom bekend wordt verondersteld.
Die boom brengt scheiding in ieder geval. De al dunne relatie wordt erdoor aangetast. Dat geeft de man huiver en angst. Meer kan ik er niet van maken. Hoe de dichter op die boom komt, vraag ik me af. Misschien de boom der kennis, waardoor hij langzamerhand in de gaten krijgt, wat een ellendig leven hij heeft met die vrouw?
Op een bepaald moment breekt bij hem het licht door. En dat is beangstigend.





-----------------------------




VROEGE VOORJAARSMORGEN

De koek is op. De muisjes zijn bevroren.
De boter ligt onneembaar in de vloot.
Ik poog vergeefs een huivering te smoren:
april betoont zich wreder dan begroot.

Toch eet ik dankbaar mijn genadebrood
en ben ik blij dat ik het ochtendgloren
weer mag aanschouwen, en de buurthaan horen,
en dat ik tot bestaan ben uitverkoren:
een ander is zijn hele leven dood.

Simon Knepper


Kort commentaar:

Er valt in het leven wel het een en ander tegen.
Toch is het mogen bestaan een uitverkiezing.
Vergelijk dat maar eens met iemand die zijn hele leven dood is!

De ik spreekt zijn dankbaarheid uit voor het leven, waartoe hij is uitverkoren.
Die dankbaarheid komt de Schepper toe.





-----------------------------




COUVEUSE


Kijk hoe stil ze worden bij de luier
die het klein karkas omvat, zoals de
scherf van een eierschaal het beetje
leven dat de avond niet zal halen.

De telefoon eruit, gordijnen dicht,
zo groot en zo onwerkelijk hun huis
vandaag. Kijk hoe stil ze zijn nu,
niet ontwaken uit hun boze droom.

Erheen, steeds maar weer erheen
in kijken schuilt nog altijd wat
beweging en in traanvocht hoop.

Kijken - en vooral niets zeggen,
want in het woord loert gevaar:
is het gezegd, dan is het waar.

Paul Gellings

Uit: ANTIEK FLUWEEL,
Uitg. De Arbeiderspers, Amsterdam 1997.


Kort commentaar:

Ineens staan we met de ouders bij een baby in een couveuse.
Ze staan doodstil bij de luier die het karkas omvat.
Karkas: zo klein is hun schatje.
De luier lijkt op de scherf van een eierschaal.
Een pasgeboren vogeltje heeft vaak nog een stukje eierschaal aan zich kleven.
Dit kindje zal de avond niet halen.

Dat bericht slaat in. Onvoorstelbaar.
Telefoon eruit, gordijnen dicht, even geen contact.
Kijk, zegt de verteller, hoe stil ze nu zijn.

Erheen, steeds maar weer erheen.
Steeds maar weer kijken en hopen.
Wat herkenbaar!

Deze ouders spreken niet.
Ik ken ouders die wel spreken, vooral tot God.
En die oog hebben voor het licht van Christus,
dat ook in een couveuse schijnt.





-----------------------------




OP DE HOGE

Liep augustus op zijn einde,
sloot de badmeester de hokjes af,
fietste neurind september in.

Niemand was er dan ook bij
dat ik de plank betrad. Ik was
geblinddoekt als een deserteur.

Dit zijn de stappen bang bang bang.
In het Bospad op de hoge
zweet men het peentje bangverlang.

De zon stond even laag als ik en stond
op punt van zakken in de grond.
Wie mij naar boven had gebracht?

Ach mijn lief. En ik wist: morgen
word ik wakker maar ontkomen
kan ik niet. Uit de schoonspringdroom

ontwaakt men met de schoonspringdroom.
Ik wist: ik maak ze nu dan dus.
De aanstalten. Ik sta precies

zo hoog als nodig om bevreesd te zijn.
Dit is de toegedachte afstand tot
het lussenwevend water doopselzacht.

Het heeft me altijd opgewacht -
maar waarom vrees ik dan ineens het bad
alsof het heel snel leeggelopen is?

Dat zo ik sprong - ik wil, ik wil -
ik vallen zou en niets mij ving?

Willem Jan Otten

Uit: OP DE HOGE
Uitg. Van Oorschot Amsterdam 2003


Kort commentaar:

De ik staat op een hoge duikplank.
De badmeester was al weg en nu gaat hij alleen de hoge duikplank op en vindt het heel erg eng om daar van te springen.

De man zit boordevol angst, prachtig beschreven, voor de sprong van de hoge duikplank. Ik denk, dat zijn liefje de inspiratiebron is. De regels: wie hem naar boven bracht en mijn lief, volgen na elkaar. De vraag uit de ene regel wordt beantwoord in de volgende.
Een aansprekend vers.





-----------------------------




SPECIALITEIT

Ze gaan als snelle borsteltjes
langs alles wat wij zagen.

Neergeslagen geven ze bescherming
tegen de liefde en vliegen.

Ze wegen verdriet en plezier,
geleiden die
naar onze kaken.

God, zo wordt beweerd,
heeft ons uit klei gevormd.

Nog geen beeldhouwer hier
zag ik wimpers maken.

Cees van Hoore

Uit AS VAN DE KONING, NIET BLAZEN
Uitg. De Harmonie 1992


Kort commentaar:

Een lied over wimpers. In de eerste drie strofen wordt hun functie beschreven.
Wat God gemaakt heeft, kan geen beeldhouwer maken.
Zo is het.





-----------------------------




KRUIM

Wat heel is, kunnen wij niet zien, het is
te groot, het past ons niet en niet
in onze hoofden

maar wat aan mootjes, haksel is, verkiezeld,
kruim, gepureerd, verstoven of ontbonden -

al het verdeelde zit voorgoed in ons.

Eva Gerlach

Uit: KRUIM
Uitg. Herik Landgraaf 1996


Kort commentaar:

Onze samenleving is fragmentarisch geworden. We maken ons druk over details, maar het grote geheel wordt uit het oog verloren. Die fragmentarisering is een kenmerk van onze samenleving. Mensen kijken naar hun eigen belang. De rest kan ze niet schelen.

De wereld in zijn geheel is te ingewikkeld geworden, de problemen zijn te groot om nog in ons hoofd te passen. We zien slechts fragmenten, details. Die kunnen we nog wel bevatten en daarmee houden we ons bezig.





-----------------------------




VOX POPULI

Steeds minder wordt de fantasie
fantastisch, steeds kleiner
de wereld, korter
de reisduur, de voetbalbroeken.

Narcissen verdrogen en worden
door tulpen vervangen, de kat
werpt tussen ontsproten bintjes
negen jongen waar geen bik voor is.

Elke dag poets ik zorgvuldig
mijn schoenen en gebit terwijl er
verrekt, gecrepeerd en gemoord wordt.
Maar als je zo denkt word je gek.

Hans R. Vlek

Uit: ZWART OP WIT, 1970


Kort commentaar:

Vox populi betekent stem van het volk.
Het gaat hier om de grote massa: volstrekt antiburgerlijk. Ze zeggen recht voor z'n raap waar het op staat en gaan graag hun eigen gang, zonder zich te storen aan de mening van een ander.

Die kleurrijke wereld verdwijnt langzamerhand. Ze houden zich bezig met hun kleine gedoetjes: narcissen vervangen door tulpen. Een kat niet laten steriliseren, maar negen jongen laten werpen, terwijl er geen eten is voor die katten.

Dit vers is een aanklacht is tegen de oppervlakkigheid. De dichter vindt dit wel degelijk erg. Als je cht gaat denken aan wat er allemaal in de wereld gebeurt, als je dat cht beseft, dan word je gek.





-----------------------------




VROEGE VOGELS

Ik dicht graag 's nachts. Maar nu is het al laat en
ik word te duf voor rijm en metafoor.
Een schrille toon, dan breekt het schallend door:
het zangkoortje van ijdele castraten.

Een merel zingt een melodietje voor,
een tweede bootst het na zonder hiaten
en componeert tot slot zijn eigen maten.
Arpeggio's, trillers: wat een kletsmajoor.

Een dwarsfluitist 's nachts zou men koppensnellen
maar voor de vogels hangt men pindaslingers
en luistert dwepend naar hun decibellen.

Waarom toch? Als ik de tv aanzet
en een artiest fluit net zo op zijn vingers,
dan zap ik haastig naar een ander net.

Patty Scholten

Uit: ONGEKUSTE KIKKERS
Uitg. Atlas 1997


Kort commentaar:

De ik vertelt graag 's nachts te dichten. Dan is het rustig. Tenminste
Nu is het al laat en het lukt niet erg meer: zij is te moe voor rijm en metafoor.
Opeens begint bij het krieken van de dageraad het vogelkoor. Al die vogels zingen door elkaar en met elkaar de lof van hun Schepper.
Veel mensen zijn enthousiast over het vroege vogelkoor. De ik houdt zich een beetje op de vlakte.
Van alle andere soorten gefluit moet ze niets hebben. Dat haalt het ook niet bij het vogellied. (met dank aan Ans voor haar correctie)








Stilleven met bloemen door Osias Beert de Oudere (1580-1624)

-----------------------------




VROUW

Ik zie haar nog zitten: een simpele bank
met een simpele vrouw met twee simpele handen
omhoog naar de lucht, voor het rood van de
tuin in de zon; als een meisje zo rank,

als een kind zo verwachtingsvol, ondanks haar jaren.
Ze neuriede zacht en ze lachte daarbij
in geboeide vervoering. Ze keek niet naar mij,
ze keek naar haar handen. Die maakten gebaren

als bloemen, dan bloeide zij, vissen: zij zwom,
als vogels: daar vloog zij. En ik? Liever dan
te geloven in wonderen, onder het mom
van een groet, als voorbijganger, brak ik de ban
en ik wandelde verder en keek niet meer om
en maakte er simpel een ziektebeeld van.

Harmen Wind


Kort commentaar:

De vrouw kan aan het dementeren zijn, maar ze kan ook een 'simpele ziel' zijn.
Iemand die geestelijk niet helemaal volgroeid is.

De vrouw kijkt niet naar hem, ze gaat helemaal op in haar gebaren, in het wereldje waarin ze leeft, ze is 'in vervoering'.
Ik denk dat hij die ban verbroken heeft door te groeten.
Fraai getekend. Je ziet die vrouw helemaal zitten op dat bankje.





-----------------------------




EEN VROUW

alsof het een harp was die
in zijn hart paste, een droom
van een ding dat mooi was
als een voetstap in zand

zo gevoelig als gras, zo goed
van vorm als een ei, geheimzinnig
als een spinnewiel of wimper-
kruller, luchtig als turf

vreemd als een sneeuwvlok
lekker als een teruglopende
wekker, zacht als de
luchtbel in een waterpas

helaas: zo gevaarlijk als een vliegenvanger

Arie Gelderblom

Uit: FAMILIE EN ANDERE KENNISSEN
Uitg. De Bezige Bij 1977
Kort commentaar De titel luidt Een vrouw. Dat een doet niet direct denken aan een bepaalde vrouw.
Maar je spreekt niet in de verleden tijd over een vrouw in het algemeen.
Dus ik denk toch aan een specifieke vrouw.

Waarom hij dan toch over 'Een vrouw' spreekt?
Misschien om in haar de vrouw in het algemeen te kenschetsen.
Ze staat model voor andere vrouwen.

Hij spreekt heel creatief over haar. Ze roept in hem prachtige beelden op. Ook heel gevarieerd. Het is een loflied, waarbij de dichter niet in clichs vervalt. Dat kan gemakkelijk. Het zijn originele beelden, maar toch begrijpelijk.

En als hij haar beschrijving heeft voltooid, volgt daarop een slotzin, waaruit blijkt hoe deze vrouw de dichter in haar greep heeft.





-----------------------------




SOUVENIRS

Er wordt weer heel wat prachtigs mee naar huis genomen:
een asbak waar een wulpse Lorelei op prijkt,
een blikken Eiffeltoren die van koper lijkt,
een echte imitatiezijden sjaal uit Rome,

Manneke Pis in zakformaat dat ook kan plassen,
een heilige uit Benidorm (made in Taiwan)
van plastic en waarvan het lichtje branden kan
en stapels leuk bedrukte T-shirts, petjes, tassen.

Om maar te zwijgen over ziektes en de rest...
Wat dacht u van de Afrikaanse varkenspest?

Jan Boerstoel

Kort commentaar:

Het is allereerst een grappig gedicht, zeker ook spottend. Als je in het buitenland bij die souvenirwinkeltjes loopt, dan weet je niet wat je ziet. Het is allemaal nep en kitsch wat de klok slaat. Die rotzooi nemen ze allemaal mee.

In de laatste zin wordt de dichter ineens bloedserieus: niet alleen onschuldige rommel, maar ook de levensgevaarlijke varkenspest.





-----------------------------




SPOEDDEBAT

Je zou je regelrecht in Artis wanen:
een kleine kikker kwaakt en blaast zich op,
luid toegejuicht door kippen zonder kop,
de ezels huilen krokodilletranen.

Een zevenslaper zit discreet te snurken,
een zwartekousenkraai krast ach en wee,
de ratelslang heeft weer eens geen idee,
maar wijt in stilte alles aan de Turken.

Ziedaar een blik in 's lands vergaderzaal,
het onderwerp is de cultuur ditmaal.

Jan Boerstoel


Kort commentaar:

Een kijkje in het parlement, alsof je in een dierentuin verkeert.
De kikker die zich opblaast is diegene die aan het woord is,
hij wordt toegejuicht, maar door kippen zonder kop, dus zonder verstand.
En dan zijn er die slapen (zo ginteresseerd zijn ze), of geen mening hebben, of alles zomaar aan buitenlanders wijten. Is de zwartekousenkraai lid van de SGP?

Een debat dat geen debat is, want niemand lijkt echt begaan met cultuur.
Om dat laatste gaat het: cultuur interesseert ze geen barst.





-----------------------------




SONNET


Soms loop ik 's nachts naar het Victoriaplein,
Als kind heb ik daar namelijk gewoond.
Aan vaders hand zijn zoon te zijn,
Op moeders schoot te zijn beloond.

Om niet. Om niet is het, dat ik hier ga,
De vrieskou in mijn jas laat dringen,
Alsof de tijd zich ooit zou laten dwingen,
Terwijl ik roerloos in de deurpost sta

Om thuis te komen. En zo simpel is de gang
Om tot dit moeilijk inzicht te geraken:
Dat ik geen kind meer ben; dat ik verlang

Naar iemand die nooit kon bestaan:
Een jongetje die alles goed zou maken -
De tijd die stilstond en hem liet begaan.

Ischa Meijer


Kort commentaar:

De ik is opgegroeid op het Victoriaplein (Amsterdam).
Daar was hij kind.
Nu hij oud is, loopt hij er 's nachts soms heen.
Opvallend: 's nachts en soms.

Hij noemt twee herinneringen:
aan zijn vader; hij wandelde aan zijn hand,
aan zijn moeder; hij zat op haar schoot.
Allebei aan het Victoriaplein.

Prachtig zie je het effect van een simpele repetitio of herhaling: om niet, om niet. Dat betekent: voor niets. Hier wil het zeggen: tevergeefs, tevergeefs. Die herhaling wijst op emotie. De ik is sterk emotioneel bij dat teruggaan naar het huis van zijn jeugd.
Hij weet dat hij niets terugvindt van vroeger.

In de gang komt hij tot het moeilijke (verdrietige) inzicht: ik ben geen kind meer. Dat is helaas voorbij. Hij verlangt bovendien naar iemand die nooit kon bestaan. Hij heeft zijn jeugd gedealiseerd. Die was zo leuk niet. Ischa had een moeizame relatie met zijn vader. Ischa voelt zich kennelijk schuldig.

De laatste regel: hij verlangt naar de tijd die stilstaat en die hem de gelegenheid geeft alles goed te maken, wat tussen de ouders verkeerd zat. Of dat hij goed zou maken wat hij in het verleden in de ogen van zijn ouders niet goed had gedaan, waarin hij niet beantwoordde aan hun verwachtingen.

Het is een nostalgisch sonnet, van een oudere man die terugverlangt naar de tijd van zijn jeugd en die graag wat fout ging, goed zou maken. Maar helaas, de tijd laat zich niet dwingen.





-----------------------------




DOOD

Dood. Heb geen angst. Talm niet
voor mijn deur. Kom binnen.
Lees mijn boeken. In negen van de tien
kom je voor. Je bent geen onbekende.

Hou mij niet voor de gek met kwalen
waarvan niemand de namen durft te noemen.
Leg mij niet in een bed tussen kwijlende
kinderen die van ouderdom niet weten wat ze zeggen.
Klop mij geen geld uit de zak
voor nutteloze uren in chique klinieken.

Veeg je voeten en wees welkom.

Eddy van Vliet (1942-2002)


Kort commentaar:

De dichter spreekt de dood aan.
Hij wil liever meteen sterven als het toch moet, dan te moeten vechten voor het leven. Uitstellen heeft namelijk toch geen nut of zin, bovendien heeft hij het overlijden geaccepteerd en heeft hij er vrede mee.
Niets in dit vers spreekt ook maar van de dood als 'poort naar het eeuwige leven'. Jammer.





-----------------------------




EEN FOTO

Van die razzia zijn foto's:
Jonas Danil Meijerplein,
waar de Duitse militairen
joden aan het treiteren zijn.

Een bange man met keurige schoenen,
lange jas en vlinderdas,
wordt over het plein gedreven
of het naar een veemarkt was.

Drie Duitse soldaten staan er
met een spottend lachje bij
en daar kijkt een vierde Duitser,
misschien toch beschaamd, opzij.

Stel je voor, je zag die foto
van de man met vlinderdas
en je zou opeens ontdekken
dat het je eigen vader was.

Soms moet ik er ook aan denken
hoe 't die andere zoon vergaat,
die ontdekte: kijk, mijn vader
is die lachende soldaat.

Willem Wilmink (1936-2003)


Kort commentaar:

Allereerst de foto: http://www.tweede-wereldoorlog.org/jdmeijerplein.html

Dit vers is een beschrijving van de foto.
Er werd een razzia (invallen in huizen van joodse mensen) gehouden.
Naar aanleiding van deze razzia kwam de Amsterdamse bevolking in opstand tegen de houding van de Duitsers ten opzichte van de joden. Deze opstand is later bekend geworden als de Februaristaking.

Op de foto zie je een joodse man in lange jas, met vlinderdas, die ook uit zijn huis gehaald is.
Op de foto zie je ook dat drie Duitsers er lachend naar kijken, de vierde kijkt opzij waarvan de dichter hoopt dat hij zich tenminste nog wel schaamt.

Dan zegt de dichter, stel dat je die foto bekijkt en je ontdekt dat die joodse man je vader is!
Of stel dat je die foto bekijkt en je ontdekt dat een van die drie lachende mannen je vader is!
Het zal inderdaad je vader maar zijn.

Wilmink bekijkt het vanuit het standpunt van de zoon, zowel de zoon van de joodse vader als van de Duitse. Dus weer een vers gebouwd op een tegenstelling.
Stel je voor dat je ontdekt dat een van die mensen op de foto je vader is. Hoe zal dat zijn voor die kinderen? Zullen ze boos zijn, verdrietig, geschokt?

Een aangrijpend vers.








Vier decoratieve panelen door Paul Ranson (1861-1909)

-----------------------------




NIETS

Het leven
je zou het je moeten kunnen
herinneren
als een buitenlandse reis

en er met vrienden of vriendinnen
over na moeten praten
en zeggen

het was toch wel aardig,
het leven,
en flarden zien van vrouwen, geheimen
en landschappen

en dan tevreden achteroverleunen
maar doden kunnen niet achteroverleunen.

En ook verder kunnen ze niets.

Cees Nooteboom


Kort commentaar :

Als doden met elkaar konden terugblikken op het leven, zou dat wel leuk zijn. Maar doden kunnen niets, ook niet terugblikken. Althans volgens de visie van de dichter.
Als christen weten we niets van terugkijken. Wel van vooruitkijken naar eeuwig leven in heerlijkheid. Dat is wat anders dan de dichter bedoelt.





-----------------------------




LA BELLE ET LA BTE

Zo is het steeds geweest
en zal het ook zo zijn ?
La belle en het beest,
de bloemen en het zwijn.

Al kijkt het varken rond
om als een pauw te lopen,
al komen uit zijn mond
de parelen gedropen,

al doet hij als een kat
hooghartig en welvarend,
al wappert hij met wat
vleugels zijn bij een arend,

hij heeft een platte snuit.
Ook bij het mooiste weer
poseert hij naast zijn brood
als varken zonder meer.

Guillaume van der Graft

Kort commentaar:

Hier hebben we een Franse versie van Beauty and the beast (musical van het jaar 2006).
Kort gezegd gaat het om het thema: je blijft wie je bent. Wat je ook onderneemt, je kunt jezelf niet veranderen.
Het varken wordt nooit een pauw, of hij nu hoog of laag springt.

Kortom: Al draagt een aap een gouden ring, hij is en blijft een lelijk ding.





-----------------------------




KINDER-LIJK

Constantijntje, 't zalig kijntje,
Cherubijntje, van omhoog
D'ijdelheden hier beneden
Uitlacht met een lodderoog.

'Moeder', zeit hij, 'waarom schreit gij,
Waarom greit gij op mijn lijk ?
Boven leef ik, boven zweef ik,
Engeltje van 't hemelrijk.

En ik blink er, en ik drink er
't Geen de schinker alles goeds
Schenkt de zielen die daar krielen,
Dertel van veel overvloeds.

Leer dan reizen met gepeizen
Naar paleizen, uit het slik
Dezer werreld, die zo dwerrelt:
Eeuwig gaat voor ogenblik'.

Joost van den Vondel


Kort commentaar:

Er staan in die prachtige klaaglied een paar nu onbekende woorden:
lodderoog = vriendelijk lachend (r.4)
greit = huilt (r.6)
dwerrelt = wankelt (r.15)

Constantijn was een zoontje van Vondel die jong stierf.
Vondel schreef het voor zijn verdrietige vrouw, Maaike de Wolff.
Vooral in de laatste strofe roept Vondel zijn echtgenote op
Haar gedachten naar Boven te richten vanuit deze wankele wereld.
Het eeuwige is meer dan nu tijdelijk.









-----------------------------




CONFRONTATIE

O, aarden kruik, mijn bijna evenbeeld,
hoe zult ge mij, hoe ik u binnendringen?
De schok der confrontatie breekt ons beiden:
tenzij aan scherven blijven wij vervreemd.

Piet Los

Uit WIJNAZIJN 1978



Kort commentaar:

Los heeft fraaie kwatrijnen geschreven.
Dit is er n van.
Hij was psychiater van professie.
Hij wist dat mensen vreemden voor elkaar blijven,
als ze zich niet durven prijs te geven aan de ander.
Zoiets maakt je heel kwetsbaar.
Daarom kan dit alleen bij vrienden op wie je absoluut kunt dicht varen.
En die zich ook bij jou veilig moeten weten.
Meesterlijk is de slotzin.
Onvergetelijk als je dat durft te ervaren.





-----------------------------




PSALM 43:1 EN 4

Geduchte God, hoor mijn gebeden,
strijd voor mijn recht en maak mij vrij
van hen, die vol arglistigheden
gerechtigheid en trouw vertreden,
opdat mijn ziel uw naam belij
en U geheiligd zij.

Dan ga ik op tot Gods altaren,
tot God, mijn God, de bron van vreugd.
Dan zal ik juichend stem en snaren
ten roem van zijne goedheid paren,
die na kortstondig ongeneugt
mij eindeloos verheugt.



Kort commentaar:

Op 13 maart 1941 vond op de Waalsdorpervlakte de eerste grote fusillade plaats in ons land uit de Tweede Wereldoorlog.
Jan Campert dichtte over hen 'De achttien doden'.
En van de gefusilleerden was de gereformeerde onderwijzer Leendert Keesmaat uit Dordrecht. Op weg naar de fussiladeplaats zette Keesmaat Psalm 43 vers 1 in, gevolgd door het magnifieke vers 4.
Zo liep de groep met opgeheven hoofde zingend haar dood tegemoet.
De kogel was 'kortstondig ongeneugt' gevolgd door een eindeloos verheugen bij God.
Toen de salvo's klonken zongen de achtergebleven gevangenen in Scheveningen het Wilhelmus.

Al jaren wordt op 13 maart in de Grote Kerk te Vlaardingen bij de uitreiking van de Geuzenpenning Psalm 43 aangeheven. Heel bijzonder: aanwezigen van allerlei kerkelijke en niet-kerkelijke pluimage zingen dan samen couplet 1 en 4 in de 1773-berijming. Dat hadden die arme kerels in 1941 nooit kunnen denken!









Landschap met bloemen door Piere-Auguste Lenoir (1841-1919)

-----------------------------




DEZE DAG

Wie moet ik bedanken voor deze dag?
Moet? Mag- als je wil. Ja ik wil.
Bedanken wie? Dat ik ontwaakt ben.
Dat ik mezelf nog herken. Dat ik vannacht niet
in een monsterachtig ongedierte ben veranderd.
Ik wil u bedanken
wiens naam mij te binnen schiet telkens
als ik het licht en lichter zie worden.
God is uw naam in alle talen der mensen
en licht is uw pseudoniem.
Toen ik klein was dacht ik Hij ziet me.
Nog hoop ik dat Gij mij ziet.

Bedanken wil ik voor de liefde die ik in mij voel.
Ik wil mijn liefde louteren.
En voor de woorden, ik wil de woorden
van alle mensentalen mooi uitspreken.
Waarheid spreken wil ik, maar geen pijn doen.
Dat kan niet? Maar dan zo min mogelijk pijn
en in n adem troosten en tranen drogen.
Ik wil goed zijn, ik wil een leeuw en een lam zijn,
geen takje krenken, opgewassen
tegen windkracht tien, niet buiig, lachen
en huilen, en dat het mag als het moet.

Ik wil de vragen stellen die mij laat in de avond
wakker houden; van wie het licht is, het water,
dat duizenden in duisternis leven, miljoenen
vuil water drinken en sterven van dorst-
van wie is de aarde?

Zie ik nog wat ik zie, sinds Gij mij hebt gezien?
Ik zie meer ongelukkige mensen.

Ik zou vandaag in vrede willen zijn
met de mensen die Gij om mij heen hebt geschapen.

Moge ik aan het eind van een lang leven
gelukkig zijn.

Huub Oosterhuis

Uit Een maal zeventig 2003



Kort commentaar:

Dit vers geeft weer wat een kind van God aan gedachten bij zich kan dragen.
De moeite waard om je eigen dagelijkse gedachten over en met God eens naast te leggen.





-----------------------------




FOTO

We waren toen aan zee
maar ik weet er niets
meer van, wel weet ik
hoe mijn vader me omhoog
gooide en later weer opving.

Dat moment dat moeder
in de camera ving:
Vader ik kom, ik kom
ik zweef in de lucht
boven zee als een vliegtuig.

Mijn armen gespreid
ik wist zeker: hij vangt me op
de verrukking, de angst ook
mijn voeten gestrekt
juichend maar zonder geluid.

Remco Ekkers



Kort commentaar:

Er zijn van die verzen die je als christen direct metaforisch leest.
De vader wordt dan Vader met een hoofdletter.
Dit vers doet je denken aan Deut.32:11.
Daar gaat het over het volk van God.
Maar er is niets mis mee om dat ook heel persoonlijk te duiden.
Dag aan dag draagt Hij ons, zegt het psalmwoord.

Heerlijk te weten: Hij vangt me op.
Hoe dan ook.
Wat een troost en bemoediging!





-----------------------------




BOEK

Toen ik nog geen boeken had,
hadden wij n boek.
Het boek der boeken heette dat,
het was geen pocketboek.

Het was een heel dik boek,
dat in een zwarte omslag
als een baksteen op de hoek
van de schoorsteenmantel lag.

Het bindwerk was versleten,
de rug van leesgenot gekromd,
de bladen van 't vette eten.

Het lag daar als een dam,
hoe hoog de kachel ook stond,
het vatte nooit eens vlam.

Rien Vroegindeweij

Uit 'Statig Landschap Achter Glas', 1982



Kort commentaar:

De dichter herinnert zich zijn ouderlijk huis.
Daar lag n boek op de schoorsteen: een statenbijbel.
Het lag daar als een baksteen: dik en zwaar.
Het was stuk gelezen. Fraai die derde strofe.
Maar dat was verleden tijd.
De laatste strofe verraadt de houding van de dichter:
Wat hem betreft mag de vlam erin.
De titel van de bundel is veelzeggend in dit verband.

Triest: want juist in die bijbel ligt zijn behoud.
Want die spreekt op elke bladzij over de Verlosser van de wereld.








Stilleven met een bloemenmand door Pieter Casteels III (1648-1749)

-----------------------------




ZONDAGOCHTEND, WIELWIJK

De nevel hield de geuren bij de grond.
Uit open kerkdeur kwam een walm
van wierook. Geheim sloop
Rond het ziekenhuis de ether.
Bij het bejaardenhuis hing
een belofte in de lucht
van zevenhonderd karbonaden.
Jongere geuren waren niet voorradig.
Het park lag uitgebloeid.
De Opels der gelovigen waren
gestald. De roekelozer wagens
van 't volk dat straks
ter voetbal trekken zou
stonden nog roerloos in de kou.
De vogels wachtten op de zon.
Tot dan: kyrie eleison.

J. Eijkelboom

Uit: TOT ZO VER 2002



Kort commentaar:

De dichter wandelt door Wielwijk in Dordt.
Hij snuift de geuren op van zondagmorgen.
Treffend beschreven.

Die laatste woorden geven te denken.
Heer, ontferm U.
En dat uit de mond van een dichter
die zegt zijn geloof verloren te zijn.
Heimwee naar de zondagen van zijn jeugd?





-----------------------------




OPDRACHT

Schrijf je nog wel eens jongen?, vroeg mijn moeder mij.
Je maakte van die mooie verzen vroeger en verhalen.
Ik vraag mij af: in wat voor wereld leven wij.
Moet je nog thee? Ik bedoel: dat banale,
ze schrijven over dingen waar geen woorden
voor zijn. Ze keek omhoog. Begrijp jij hoe
men zich zo kan verlagen, zich zo door de
maalstroom van deze tijd - och jongen, toe,
doe jij er eens iets aan, jij bent toch mans
genoeg om iets van waarde voor het leven
te maken, met als stimulans
het Woord des Heren dat ons is gegeven?

Ze keek mij aan. Ze greep haar laatste kans:
Iets om te lachen dan, misschien. Ze lachte even.

Harmen Wind

Uit: HET SCHEERMES VAN OCKHAM 1992



Kort commentaar:

Je ziet het tafereeltje voor je:
een oude moeder met haar zoon,
die verzen schrijft.
Ze kan niet tegen de verloedering van vandaag
en vraagt haar zoon daar wat tegen te doen.
Dat niet alleen: het bijzondere is,
dat ze de richting aangeeft: het Woord des Heren.

Maar de zoon reageert niet.
De moeder weet dat ze daarmee niet meer bij hem hoeft aan te komen.
Triest slot.










Roze anjers in een vaas door Sophia Laskaridou (1882-1965)

-----------------------------




ZWANEN

Zwanen zien er altijd zo nieuw uit
zo zondags, zo pas in bad geweest;
Maar spelen of spetteren in het water,
dat doen ze niet. Zwanen zijn niet vrolijk.

Zij willen ook altijd weg. Daarom wiegen zij
met hun lange hals als met een witte zakdoek
en zo droevig dat ze kijken.
Zwanen kunnen geen tranen laten.

Maar zwemmen, dat kunnen zij, statig drijven
altijd recht vooruit als witte bootjes
met onzichtbare roeispanen.

En opeens verandert alles van kleur
als zij hun vleugels openslaan
en zich languit rekken in de spiegel
van de vijver. Dan kraait het water
van plezier en klapt in zijn handen.

Armand van Assche

Uit: DE ZEE IS EEN ORKEST 1978
Altiora -Averbode



Kort commentaar:

De zwanen beschreven vanuit het perspectief van een kind.
Heel beeldend en treffend.
Ik kan daar niet genoeg van krijgen.









-----------------------------


DE VLUCHT

Die Gij besloot te zoeken,
hij ontkomt u niet,
al kruipt hij in de hoeken
van moeite en verdriet.

Gij weet hem wel te vinden
in arbeids schuur,
waar hij zich als een linde-
blad drukt aan de muur.

En mocht hij zich verschuilen
in liefde en plicht,
een kever in rozentuilen
tussen schaduw en licht,

Gij schudt hem uit de bloemen
met tedere spot
tot hij U zal noemen:
mijn Heer en mijn God!

Willem de Mrode

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1987



Kort commentaar:

Een eenvoudig vers.
Met een diepe betekenis.
Heerlijk voor Gods kinderen.
Hij weet ons te vinden.
Dat is zijn welbehagen.

Ook van hen die zijn weggelopen, geldt:
voor Hem kun je je niet verstoppen.
Maar laat je dan ook vinden.












Bloemen door Stuart Park (1862-1933)

-----------------------------




NEUENGAMME - 55 jaar na dato

Ik loop waar toen mijn vader liep
waar duizenden hun leven lieten,
afgebeuld, geknecht, vermoord.
Daar was de oven,
daar de galg,
en daar het zand
om kogels op te vangen.
Hier werden ze gehangen,
vertrapt als vuil.
Een mens onwaardig.
Hier kwam hij aan, in wagons vol
opeen gepropt, minder dan vee,
ver van huis, vrouw en kind.
Zwoegen en geen eten,
nauwelijks kleren,
kaal geschoren.
Zelfs van zijn naam beroofd,
een nummer als herkenningsteken.

Hier loop ik nu en peil bij lange na
nog niet het leed
dat hier eens werd geleden
Nu loop ik op dat zelfde
stukje grond
onder de zelfde hemel
te schreien om dat leed.
In vrijheid mag ik hier nu staan
waar eens hun as
als mest werd uitgestrooid.

En wij, wat doen wij nu?
Doen we het beter?
Heer, ontferm U.

Neuengamme, 25-11-1999

Miek Hartman-Huizing



Kort commentaar:

Aan wie denkt u bij de dodenherdenking?
Voor mij is dat al jaren Johannes ter Horst.
Voor Miek Hartman is dat haar vader Lammert Huizing uit Sellingerbeetse.
Ze moest nog geboren worden toen hij werd opgepakt.
Samen met zijn vrouw verborgen ze een Joods gezin op hun boerderij.
U kunt daarover lezen op www.johannesterhorst.nl.
Laten we de gevallenen niet vergeten
en hun verhalen doorvertellen aan de jeugd van nu.







-----------------------------




IN HET GEDICHT

De wanden zijn wit en de psychiaters
verdacht vriendelijk. Er is hoop
op genezing, maar ik heb nog niemand
zien weggaan, of hij kwam terug.

Dagen dat ik op weg naar mijn eigen kamer
verdwaal wisselen zich met dagen
waarop ik de wereld doorschouw als een kristal.

Soms word ik krijsend wakker.
Soms word ik afgevoerd en verdoofd,
soms vastgebonden.

Er zijn momenten waarop ik eeuwenlang
mijmerend volmaakt gelukkig ben:
wanneer ik dan mijn handen op de aarde leg
zijn het kleine handen.

Jotie 't Hooft

Uit: VERZAMELDE GEDICHTEN 1981




Kort commentaar:

Dit vers geeft een kijkje in het psychiatrisch ziekenhuis.
Van binnen uit.
Door de ogen van een patint.
Heel treffend en aangrijpend.
Hij kent momenten van diep lijden,
maar ook van ongekend geluk.
Het ware te wensen dat elke patint de kleine handen
in Gods grote handen legt.
Laten we hen niet vergeten in ons gebed.










Rode en witte rozen door Stuart Park (1862-1933)

-----------------------------




SINT NICOLAAS 1938


Weer doen wij ons aan marsepein tegoed:
al ligt de wereld machteloos te bloeden,
God zal ns feest, ns Neerland wel behoeden.
o, Sinterklaas, wij waren braaf en zoet!

Verstop de krant, die riekt naar rook en bloed:
ng walmt de puinhoop, ng zwiept ginds de roede
en striemt den Jood; wij kunnen 't niet verhoeden...
o, speculaas, o, marsepein, zo zoet!

Vanavond deert ons vluchteling noch beul,
wij zoeken slechts bij koek en snoepgoed heul,
en lezen, voor 't naar bed gaan, 't woord des Heren,

dat ons, als steeds, weer ernstig stemt en sticht,
maar verder vrijlaat en tot niets verplicht
zolang wij koek en snoepgoed niet ontberen.

A. Marja (1917-1964)


Kort commentaar:

Een sinterklaasgedicht uit mijn geboortejaar.

Je proeft de ironie van de schrijver over een sinterklaasfeest terwijl de wereld in brand staat en den Jood wordt gestriemd met de roede.

Het vers vraagt aandacht voor de bizarre tegenstellingen in de wereld of we nu 1938 of 2009 schrijven.

Laten we de misdeelden nooit vergeten. Daarom dit gedicht op deze site.







-----------------------------


HIER IN DIT LAND


Hier in dit land van water en van wind
en wolken die tot aan de hemel reiken,
een pannekoek van klei en zand en grind,
vol kleine mensen achter hoge dijken,
hier wordt als regel zuinig voortgeplant
en heet de favoriete hobby maaien,
de favoriete stand de middenstand,
wil heel wat onweer tch nog overwaaien
en halen heel wat levens nooit de krant,
hier in dit land,
ons land.

Hier in dit land van water en van wind
en almaar nieuwe soorten autochtonen,
gezagsgetrouw en koninginsgezind
en ook weer blij om hier te mogen wonen,
mannen in alle kleuren zonverbrand
op ongebruikelijke zomerdagen
en vrouwen, die in religieus verband
soms rare hoedjes of een boerka dragen,
die zijn dan vaak wat zwaarder op de hand,
hier in dit land,
ons land.

Bevlogenheid is niet ons sterkste punt
en ook zijn hier geen bergen te bestijgen,
maar n ding wordt ons altijd weer gegund:
jenever om de hoogte van te krijgen,
en daarna vanzelfsprekend pepermunt...

Hier in dit land van water en van wind,
waar wij het doorgaans best getroffen hebben,
maar waar al gauw het jammeren begint,
zodra de overvloed dreigt weg te ebben.
Dus gaat het met de taal hier navenant:
begrippen die het helemaal gaan maken
zijn knettergek en zweep en harde hand,
terwijl weer andere in onbruik raken,
zoals beschaafd, humaan en tolerant...
Hier in dit land,
ons land.


Jan Boerstoel (1944)

uit: Allang geen kind meer (2009)


Kort commentaar:

De dichter spot een beetje met de Nederlandse mentaliteit.
Vooral in de laatste strofe komt dat duidelijk om de hoek kijken:
Het jammeren begint als de overvloed dreigt weg te ebben.
En met de taal gaat ook niet de goeie kant uit.
De spot heeft gelukkig een lichte toon. Maar toch













Stilleven door Frans Francken de Jongere (1581-1642)

-----------------------------




ARM HUISGEZIN


Onder 't duister dak gedoken,
stroo en vodden altegaar,
heel onttodderd, half gebroken,
staat des werkmans woonste daar.

't Kaafgat, omme- en scheefgetrokken,
vallen gaat; en daar, deureen,
liggen afgerolde brokken
bruingebrand al, gruis en steen.

't Dak beneden, deur de wanden,
glazenloos, van latte en leem
zie 'k getelde turven branden,
doodsch, in 't deerlijk huisgeheem.

Open ligt het, aller oogen;
't waait erdeure en 't sneeuwt erin;
's zomers zal me' er hitte in doogen,
's winters koude. -- Arm huisgezin!


Guido Gezelle (1830-1899)

Vodden = zoden
Onttodderd = uit de voegen
Kaafgat = schouw
Huisgeheem = binnenhuis



Kort commentaar:

Dit is lang geleden, denkt u, lezend in uw warme kamer.
Dat zal waar zijn, zeker in ons welvarende landje.
Maar wat gedacht van Ukrane, om maar iets te noemen?
Hebben wij nog een sprietje idee van de armoe in de wereld?
In Uganda zal het niet zo gauw sneeuwen, maar ook armoe troef.
Wat zullen christenen in die omstandigheden denken als ze lezen:

Hemel, laat gerechtigheid neerregenen,
laat haar neerstromen uit de wolken (Jes.45:8a).

Of zie ik dat verkeerd?










-----------------------------




DE DAG VAN EDEN

In memoriam matris

1

Als ik vanavond thuiskom ben je weg.
Ik zal de tuin inlopen rokend en verdrietig
om al het liefs dat ik je wilde zeggen.
Je zwarte stoel staat in het erwtenbed.

Je zat er vaak tussen twee beurten in
nog met je handen aan de groene lussen
een uur vol gras en vogels uit te rusten,
de druppels zweet al haastig weggewist.

Een fijne sluier zand ligt op je stoel.
Ik zal hem in spiraaltjes openblazen.
Want je bent weg, ik moet mij nooit meer haasten.
Voor hoeveel jaren is dat nu voorgoed.

II

Ik keek door het venster maar je was er niet.
De kamer schijnt eensklaps te groot geworden
met weggeschoven stoelen, lege borden.
Je bril ligt in je boek, vergeet hem niet.

Van ergens dringt je stem nog tot mij door.
Ik weet het al, je bent waarschijnlijk boven,
ik zal het kraken van de treden horen,
je woorden zijn je altijd even voor.

De deur staat op een kier, je komt terug
je was alleen maar weg om iets te halen.
Het duurt wel lang, mijn ogen staan vol tranen,
een onverdacht verdriet achter je rug.

Anton van Wilderode

uit: De dag van Eden.
Hasselt: Heideland 1964


Kort commentaar:

Gedichten die eigenlijk voor zichzelf spreken.
De moeder van de ik-figuur is gestorven.
Hij mist haar in de tuin en in de kamer.
Hoe lang al is het geleden?
Nog staan z'n ogen vol tranen.
Verdriet dat nooit ophoudt.










-----------------------------




BIJ MIJN ZONEN BEN IK VEILIG


hun boten van papier zinken
alleen in helder water

hun vliegtuigen hebben een schietstoel
geleend van Griekse goden

het verdriet slaat een zijstraat in
als het ons ziet komen

hun knikkers weten altijd waarheen
daarvan ben ik aan het leren

van klachten vlechten ze liederen
van spinnen bewaren ze het net

daarin vangen ze dromen die uitkomen
en twijfels die ze zo vervangen

sinds ze er zijn, word ik toegelaten
binnen de omheining van de vreugde

bij mijn zonen ben ik veilig

Roel Richelieu Van Londersele (1952)

uit: Tot zij de wijn wordt (2009)

Kort commentaar:

Het gaat hier om een ouder.
Die gaat op in de vreugde van zijn/haar zonen.
Sinds ze er zijn wordt de ik toegelaten
Binnen de omheining van de vreugde.
Dit is natuurlijk een fantastische ervaring
Je moet het wel kunnen.













Stilleven met kreeft door Thanos Tsingos (1914-1965)

-----------------------------




DE GEK IN DE REGENTON

Ze zeggen dat ik gek ben en het regent;
ik drijf op 't water en vermaak me wat.
God, in zijn liefde, heeft ons wijs gezegend:
u met een woon, mij in een regenvat.

De mensen blijven soms staan kijken
en lachen dan omdat ik lach:
ik weet het doel niet dat ik moet bereiken,
maar zwaai toch reeds de overwinnaarsvlag.

Ik drijf des nachts over het water
en door de stilte valt dan soms een witte ster:
ik vind die ginds wel, in de diepte, later;
en blijf als altijd ieder doel te ver.

Frans Buyle (1913-1977)


Kort commentaar:

De ik wordt in dit vers een gek genoemd.
Hij verbeeldt zich, leeft in een waan:
hij woont in een regenton.
In zijn beleving bereikt hij nooit z'n doel.










-----------------------------




DE BLAUWE STOEL

Ik schreef een huis, ik schreef de vloeren
van rode baksteen maar met witte voegen.
Ik schreef toen planken aan elkander tot wanden.

Ook heb ik niet vergeten een venster
er in te schrijven met vier boerenruiten.
Een ogenblik keek ik voldaan naar buiten.

Wat ik toen zag dat was een dijk achter de weiden.
En had het daarbij nu maar kunnen blijven!
Maar die naar buiten kijkt is al ten halve gegaan:
wat zou ik zien achter de dijk om op te schrijven?

Het was de zee, jawel, maar laat ik nou hebben vergeten
om voor terug in 't huis een deur te schrijven.
Een venster laat wel iemand uit, maar niet er in en
nu kijk ik eenzaam door het raam naar binnen.

Gelukkig, denk ik, kan mij niet worden verweten
dat in mijn haast zonet ik heb vergeten
die blauwe armstoel op de rode vloer te schrijven.

Ach, mocht ik nu maar eenmaal even
mijn rug genoeglijk in zijn leuning wrijven!
Maar ik zal niet gemakkelijk toegang krijgen
tot 't huis dat ik toch eigenhandig heb geschreven.

Voor Wim S.

J.B. Charles (1910-1983)


Kort commentaar:

De dichter laat zijn fantasie de vrije loop.
Hij bouwt in het vers een huis dat uitkijkt op een dijk.
Wat zou er achter die dijk te zien zijn?
Door het raam klimt hij naar buiten en gaat even op de dijk kijken.
Maar wat gebeurt: hij is vergeten een deur in het huis te maken.
Via het raam kan hij niet terug naar binnen.
Zo gaat het nog even verder.
Een grappig vers.













Bloemen door Thanos Tsingos (1914-1965)

-----------------------------




DE PASSANT

Wij liepen samen, Nol en ik, over het tegelpad
op weg naar koffie in het restaurant
wij spraken over verzen en allerhand
dagelijkse dingen, ik weet niet eens meer wat.

Het regende en er stond veel wind.
Ik dacht hoor ik nu stappen achter mij?
Iemand wil stellig ons voorbij
daar hij ons tempo wat te langzaam vindt.

Ik wendde mij al naar de linkerkant
ruimte makend voor zijn sneller gaan.
Ik dacht zelfs, zal ik even blijven staan
en wenkte achterwaarts met open hand.

Toen keek ik om, niemand kwam naderbij.
Wij lachten stomverbaasd, een stap die plots verdween
alleen een windvlaag woelde langs ons heen
Vlood daar de Muze, de Dood misschien of vluchtten allebei?

Jan H. de Groot (1901-1990)

uit: De zwanen (1987)

Kort commentaar:

Je moet wel een dichter zijn om dit soort ervaringen te hebben
en vermeende voetstappen achter je te duiden als de Muze of de Dood.










-----------------------------




TE MIDDELHARNIS IS EEN KIND VERDRONKEN

Te Middelharnis is een kind verdronken.
Sober berichtje in het avondblad:
't stond bij een hooiberg die had vlam gevat
en bij een zolderschuit, die was gezonken.

Zes dagen heeft het in mij nageklonken.
Op het kantoor vroeg men: zeg, heb je wat?
Ik werkte door, maar steeds weer hoorde ik dat:
te Middelharnis is een kind verdronken.

En kranten waaien weg en zijn verouderd,
de dagen korten, nachten worden kouder,
maar over 't water komt zijn kleine stem.

-Te Middelharnis, denk ik, 'k denk aan hem
en bed zijn hoofdje tussen hart en schouder,
en zing voor hem dit lichte requiem.

Ed Hoornik (1910-1970)

Uit: Verzamelde Gedichten (1966)
Uitgever: J.M. Meulenhoff

Kort commentaar:

Er is inderdaad een krantebericht over het verdronken kind in Middelharnis.
De dichter is zo door getroffen dat hij het niet meer kan vergeten.
Z'n gedrag werd er zelfs door benvloed.
Hij schrijft voor deze jonge dit aangrijpende vers:
Een licht requiem.










-----------------------------




OVERGANG

Slaapkamerstilte, iedre morgen weer;
dag, die begint en niet is te ontwijken;
kleren, waarin mijn leven ligt te slijten;
lichaam, dat oud wordt, iedre hartslag meer;
gespiegeld hoofd, dat kijkt als ik mij scheer;
kamer daarachter die ook mee gaat kijken;
koude die ik dan langs mijn rug voel strijken;
wereld, waarin ik langzaam wederkeer:

gewone dingen uit mijn daagse doen:
huissleutel, zakmes, vulpen, paperassen,
die ik als een klein kind met name noem;
poeders voor als de pijn mij zou verrassen,
verzen van Achterberg en J.C. Bloem,
die als twee armen aan mijn lichaam passen.

Ed Hoornik (1910-1970)

Uit: Verzamelde Gedichten (1972)
Uitgever: J.M. Meulenhoff

Kort commentaar:

Prachtige beschrijving van een man die zich oud voelt worden
en in zichzelf gaat praten.
Hij is kennelijk alleen.
Mooi dat Achterberg en Bloem hem in zijn ouderdom vertrouwd zijn
zoals armen aan zijn lichaam passen.










-----------------------------




HET KIND DAT WIJ WAREN

Wij leven 't heerlikst in ons vrst verleden:
de rand van het domein van ons geheugen,
de leugen van de kindertijd, de leugen
van wat wij zouden doen en nimmer deden.

Tijd van tinnen soldaatjes en gebeden,
van moeder's nachtzoen en parfums in vleugen,
zuiverste bron van weemoed en verheugen,
verwondering en teerste vriendlikheden.

Het is het liefst portret aan onze wanden,
dit kind in diepe schoot of wijde handen,
met reeds die donkre blik van vreemd wantrouwen.

't Eenzame, kleine kind, zelf langverdwenen,
dat wij zo fel en reedloos soms bewenen,
tussen de dode heren en mevrouwen.

E. du Perron (1899-1940

Uit: Parlando (1930), opgenomen in Verzamelde Gedichten (1975)

Kort commentaar:

De dichter spreekt in de wij-vorm.
Als we op leeftijd zijn gekomen is er niets heerlijkers
dan mijmeren over de kindertijd.
In de laatste strofe kijkt de dichter naar ene foto aan de wand,
waarop hij als kind staat tussen overleden geliefden.













Herfst bij Murnau door Wassily Kandinsky (1866-1944)

-----------------------------




THUIS

Het huis is ons vreemd na de kortste vakantie,
veel vreemder dan verre hotels of paleizen.
Het glansloze vloerzeil negeert onze voetstap,
een stapel van krantenpapier ligt op tafel.
De zeep is verdroogd en gebarsten, en went maar
met weerzin aan onze voorzichtige handen.
De kamers, de trappen vergaten volkomen
ons dagelijks leven, dat nu weer bezit neemt
van stoelen en banken. Steeds sterker verstoren
wij gasten het rustige leven der dingen:
de klok, die haar tijd had gevonden, moet doorgaan
en draaien, weer stroomt het geduldige water
door buizen, zojuist nog verzadigd van stilte.
Wij zetten de eigen TV aan en kijken,
en houden ons aarzelend voor dat wij thuis zijn.

Co Woudsma (1960)

Uit: Viewmaster (1997)
Uitgever: De Bezige Bij

Kort commentaar:

Deze mensen zijn wel heel lang met vakantie geweest.
Volgens mij zijn ze maanden weggeweest.
Ja dan duurt het even voor je weer gewend bent in je eigen home.
Maar ze zeggen dat het gevoel er al is na de korste vakantie.
Misschien is dat wel zo, als je dichter bent.
Best een aardig gedicht.














-----------------------------




ADIEU

Ik ben niet meer met u alleen
en op de peluw is er geen
o lieveling, die lot en leed
zo afwendbaar zeker weet.

Geef mij uw mond en zie mij aan:
lang voor de zon, lang voor de maan
verzinken in de wereldmist
zijn onze namen uitgewist.

En wat mijn hand te strelen vond
zal liggen in de wintergrond
en wat mijn stem aan u bescheen
is weggedaan en vindt niet een.

Geen slapeling die 't wonder weet
dat uwe zachtheid aan mij deed,
de vlam die door de nachten sloeg
wordt morgenrood en 't is genoeg.

Zie, sterren reizen langs het raam,
het water stroomt, een knaap ving aan
en zong adieu - dit lied heeft uit
mijn kleine, kleine zomerbruid.

Jan Engelman

Uit: TUIN VAN EROS 1932



Kort commentaar:

Niet bepaald een vrolijk vers.
Het afscheid van je geliefde is ook niet iets om blij van te worden. Integendeel.
Het is een afscheid door de dood (strofe 3).
De dichter heeft al zoveel afstand genomen dat dit vers mogelijk was.
Het slot is ontroerend.

Zie ook deze link








Bloemen water geven door Victor-Gabril Gilbert (1847-1933)

-----------------------------




GENEALOGIE

Er wroetten landarbeiders in je grond
met aardenagels, stijf bezwete broeken
en veel drammerige regen. Er stonden
vrouwen met gedoodverfd aangezicht,
te wijd van rokken en wellevendheid,
er waren huwelijken waarin waardig
werd gezwegen, er was een god alom
van wie ze alles kregen: licht, lijden en
een boterham, er waren kinderen die
kwamen en nog zonder taal weer stierven.
Alleen hun namen gingen door en door en
door en ergens iets misschien van wat er
boog in hun gewrichten.

Joke van Leeuwen (1952)

Uit: GRIJP DE DAG AAN (2010)
Querido, Amsterdam



Kort commentaar:

Voor velen geldt: wanneer je graaft in je voorgeslacht doemen er geen kastelen op, maar landarbeidershuisjes.
De dichteres beschrijft die wereld van zwoegen, zweten, geloven en kindersterfte.

Ze schrijft god met een kleine letter. Veelzeggend?
Haar voorouders zullen God gediend hebben en geloofd.
Wat bleef van hen over? Alleen hun namen en misschien iets genetisch.
Het gedicht bepaalt ons bij wie wij zijn in de lijn der geslachten en
bij waar we vandaan komen.





-----------------------------




UITVAART

Befloersde trom
Noch rouwgebrom
Ga romm'lende om
Voor mijn gebeente;
Geen klokgebom
Uit hollen Dom
Roep 't wellekom
In 't grafgesteente;
Geen dichte drom
Volg' stroef en stom;
Festoen noch blom
Van krepgefrom
Om 't lijk, vermomm'
Mijn schaamle kleente!
Mijn jaartal klom
Tot volle som,
Mijn oog verglom;
En de ouderdom
Roept blind en krom
Ter doodsgemeente.

Wat zoude ik thands,
Beroofd der glans
Van 's hemels trans,
Op de aard begeeren?
Geen moed des mans,
Geen spies of lans,
Geen legerschans,
Kan 't sterfuur keeren.
Geen spel of dans,
Geen dobbelkans,
Geen lauwerkrans,
Of Rijkbeheeren.
Een handvol zands
Des grafkuilrands
In 't nietig gants,
Dat de asch mag eeren:
De beet des tands
Dat Aarttyrans
Des menschenstands
Zal 't lijk verteeren.

Doch wat 's dit my,
Die bandenvrij,
In 't uitzicht blij
Dat ik belij,
Op 't noodgetij
' Mag triomfeeren?
Ik juiche en strij';
Wat glippe of glij',
Hy staat me by,
Die 't af kan weeren.
Geen dwinglandy,
Geen razerny,
Geen Helharpy
Van Sofistry,
Geen nood, die wy
Aan Jezus zij'
Niet stout breveeren!
Zijne Englenrij
Verorden Hy
Tot wachters om ons hoofd.
Geen onheil kan ons deeren.

Willem Bilderdyk (1756-1831)



Kort commentaar:

UITVAART schreef Bilderdijk in 1827.
Hij dacht zijn dood nabij. Dat duurde nog 4 jaar.
Je moet het gedicht eigenlijk hardop lezen
en op de langzame tred van een staatsbegrafenis.
Let ook op de bijzondere rijmklanken. Vooral de 'o' uit strofe 1 is expressief. Indrukwekkend wordt het dan.

Zie ook: UITVAART(str.1) door WILLEM BILDERDIJK.








Sir Stanley Spencer uit 1937.
De catalogus: this painting envisages a heaven-like state of all-embracing love.

-----------------------------




IK MIS U

Ik mis U waar ik henenvaar
of waar ik henenkeer
den morgenstond, de dagen rond
en de avonden nog meer.
Wanneer alleen ik tranen ween
't zij droevig het zij blij
ik misse U, o ik misse U zo,
ik misse U neffens mij.

G. Gezelle (1830-1899)



Kort commentaar:

Een gedichtje over gemis van een geliefde.
Het spreekt voor zichzelf.
Dat 3x 'misse' wijst op grote emotie.

Zie ook: IK MIS U door GUIDO GEZELLE.






-----------------------------




DE MOEDER HET WATER

Ik ging naar moeder om haar terug te zien
Ik zag een vreemde vrouw. Haar blik was wijd en
leeg, als keek zij naar de verre overzijde
van een water, niet naar mij. Ik dacht: misschien

-toen ik daar stond op het gazon, pilsje gedronken
in de kantine van het verpleegtehuis, de tijd
ging langzaam in die godvergeten eenzaamheid
misschien zou 't goed zijn als nu Psalmen klonken.

Het was mijn moeder, het lijfje dat daar roer-
loos stond in 't gras, alleen haar dunne haren
bewogen nog een beetje in de wind, als voer

zij over stille waatren naar een oneindig daar en
later, haar God. Er is geen God, maar ik bezwoer
Hem Zijn belofte na te komen, haar te bewaren.

Rutger Kopland

Uit: Tot het ons loslaat,
Amsterdam, Van Oorschot, 1997.
(Variatie op De moeder de vrouw van Martinus Nijhoff.)



Kort commentaar:

Een ongelovig geworden zoon bezoekt zijn moeder.
Zij is dement en woont in een verpleeghuis.
Boven alles: ze heeft haar leven lang op God vertrouwd.
Bijzonder dat deze zoon pleit op Gods belofte voor haar.

Als je 'De moeder de vrouw' van Nijhoff naast dit vers legt,
word je getroffen door de overeenkomsten, tot in de klank toe:
Bijvoorbeeld:
"Ik ging naar Bommel om de brug te zien". (r.1)
"En wat zij zong hoorde ik, dat psalmen waren." (r.14)

Het gedicht van Kopland gaat me door merg en been.




.



-----------------------------




GENESIS

Oud worden is het eindelijk vermogen
ver af te zijn van plannen en getallen;
een eindelijke verheldering van ogen
voordat het donker van de nacht gaat vallen.

Het is een opengaan van vergezichten,
een bjna van gehavendheid genezen;
een aan de rand der tijdeloosheid wezen.
Of in de avond gij de zee ziet lichten.

Het is, allengs, een onomstotelijk weten
dat gij vernieuwd zult wezen en herschapen
wanneer men van u schrijven zal: 'ontslapen'.
Wanneer uw naam op aarde is vergeten.

Ida Gerhardt

Uit: Het Sterreschip, 1979.

Kort commentaar:

Een vers dat voor zichzelf spreekt.
Wat een schoonheid van een gedicht!
Ook en vooral de derde strofe.

Zie ook Gedicht van de Dag 8-12-2010





-----------------------------




GIJ HEBT MIJ HET EERST BEMIND

Gij hebt mij 't eerst bemind,
o God.
De hele dag,
het hele leven door
bemint Gij mij het eerst.

Als ik in de morgen ontwaak
en mijn ziel zich tot U wendt,
zijt Gij de eerste:
Gij hebt mij 't eerst bemind.

Als in de dageraad
ik opsta van mijn bed
en op datzelfde ogenblik
mij biddend richt tot U,
zijt Gij mij voor:
Gij hebt mij 't eerst bemind.

Als in de dag ik mij onttrek
aan de verstrooiing van het leven,
mijn ziel tot inkeer breng
en denk aan U,
dan denkt Gij reeds aan mij:
Gij hebt mij 't eerst bemind.

En ik, ondankbaar mens,
die altijd denk en spreek
alsof Gij maar n keer
het eerst mij hebt bemind.

Sren Kierkegaard

Uit: Katholiek gebedenboek,
De gebedsschat van de kerk der eeuwen en de vernieuwde liturgie volgens Vaticanum II
(Brugge: Tabor, 1986), blz. 1204

Kort commentaar:

Een gebed, waarin wordt beleden hoe de Here altijd de eerste is.
Eigenlijk vind je hier Psalm 139.
Dit is nu leven in het verbond, dicht bij onze God.
Het maakt je ook dankbaar en vol eerbied.
In deze tijd van 'Ik kies voor Jezus' een verademing.








-----------------------------




OP DE OVERTOOM

Het dooit op de Overtoom
maar het vriest ook alweer op
melden mijn voeten
die mijn dag verlopen
ik blijf dicht bij huis
steeds dichter
dat is mijn leeftijd
wolken worden zwaarder van onkleur
de geur van gisteren hangt nog aan me
ik at met mijn vriend
we braken het brood
en deelden de doden
we zijn al bijna uit zicht
wij lachen nog
wat moet je anders?
omhelzen elkaar ten afscheid
misschien je weet maar nooit

Remco Campert
Uit: Nieuwe herinneringen. De Bezige Bij, Amsterdam, 2007


Kort commentaar:

De dichter is oud en ontmoet een oude vriend.
Ze breken samen het brood.
Dat is het avondmaal.
Hun maaltijd heeft iets sacraals.
Misschien het laatste maal.
Magnifiek, elke regel.
Wat denk je van: we deelden de doden?

Schrijnend, dat elk perspectief afwezig is.








-----------------------------




UUR U

Vader en ik, wij zijn de luidkeelse
zwijgers. Ik hoef maar moeder
te fluisteren, of daar gaan we
met zestig minuten oorverdovende
stilte. Hij was al een man van halve
woorden, maar sinds haar dood
hoeft niets meer uitgesproken.

Af en toe hoor je hem slikken,
glinstert er iets aan zijn ogen
maar zijn gezicht een masker van
papier-mach, een bedje ijskoude
asperges zijn biddende vingers.

Achter hem trouwt hij haar,
zijn vingers in de hare, zijn kop
lachend naar haar toegenegen.

Victor Vroomkoning (1938)

Uit: IJsbeerbestaan
Uitgever: De Arbeiderspers, Amsterdam 1999

Kort commentaar:

Een zoon zit bij zijn stervende vader.

Het gaat niet alleen over z'n vader, maar ook over z'n moeder.
Wanneer de zoon haar fluisterend ter sprake brengt valt er een lange stilte.
Er glinstert iets in z'n ogen: tedere herinnering aan z'n vrouw.

Treffend beeld: zijn biddende vingers een bedje ijskoude asperges.

In de laatste strofe beschrijft de zoon de trouwfoto achter hem.
Zo zijn verleden en heden met elkaar verbonden:
zijn kop lachend naar haar toegenegen.
Een aangrijpend vers.










-----------------------------




TOEN WIJ NOG JONG WAREN

Toen wij nog jong waren en de wereld nog oud was
en wij in een ver land op hoge bergen stonden
en in het dal diep beneden een lange roerloze
roestige trein zagen, onbestaanbaar alleen
in het oog van een hevige leegte, riep jij
terwijl je de hemel een kushand toewierp
ik ben een reisgids kinderen
leer mij lezen

en s avonds op het plein onder kwijnende palmen
waren er wijn en olijven en een ritselend zwijgen
uit klagende kelen en het donker was week
op het scherp van de snede, en jij
jij kocht het ondraaglijke lot van een blinde
en riep het oor drinkt

nu is het dus later, een avond na jaren, de dood
stille trein is vertrokken, de tijd van het lot
is verstreken, je reisgids ligt open

onder eendere oudere bomen drink ik
de hese stem van je woorden, hoor ik je stilte -

Gerrit Kouwenaar (1923)

Uit: totaal witte kamer
Uitgever: Querido, Amsterdam 2002

Kort commentaar:

Weer een vers over het verlies van een geliefde.
Er staat ontzettend veel in. Over elk woord, elke zin valt veel te zeggen.
'Wij' zijn de ik en zijn geliefde.
In de eerste 2 strofen wordt het gelukkige verleden getekend.
De laatste 2 strofen gaan over het heden, waarin de ik terug is 'onder eendere oudere bomen'.
De reisgids ligt open. Het leven is geleefd. De reis is volbracht.
De trein als teken van de toekomst is vertrokken.
Hij drinkt zijn glas, en tegelijkertijd de hese stem van zijn overleden geliefde.
Nu zij afwezig is door de dood, hoort hij beter haar stilte.

Magnifiek gedicht.










-----------------------------




EPIGRAM

Mijn vriend kocht een mechanisch vogeltje
uit China ter grootte van een mus
en zette het volgens voorschrift in een kooi,
waar het voortaan zou wonen en zingen.
Het aardige, nu, van dit vogeltje was
dat het alleen zong bij lawaai.
Als je in je handen klapte begon het te
kwinkeleren, maar ook bij deuren dichtgooien,
echtelijke ruzies, en hoesten.
Vreemd vogeltje. De oorzaak kon hem niet schelen,
alsof het antwoord gaf
op vragen, niet gesteld.
Maar op een kwade dag begon mijn vriend zomaar
te hoesten, met deuren werd daardoor niet meer
geslagen, de echtelijke ruzies gingen minder ver.
Plus kwam daarbij dat in een andere kamer werd
gehoest buiten het bereik van de kooi
en mijn vriend aan een touwtje het licht aanstak,
zodat de stilte toenam en
het vogeltje begon te zwijgen.
Later, toen het stil was in het hele huis en in alle kamers,
zong het vogeltje nog wel eens
zonder tastbare reden een stukje, niet het hele liedje.
Alsof het iets vroeg.

Frank Koenegracht (1945)

uit: Lekker dood in eigen land (2011)
Uitgeverij: De Bezige Bij, Amsterdam

Kort commentaar:

Koenegracht las dit geestige gedicht voor op de begrafenis van de dichter Rudy Kousbroek.
Zo kun je ook een levensgeschiedenis vertellen: via een mechanisch vogeltje.
Het is wel duidelijk dat de vriend ziek wordt en in een andere kamer het licht aandoet.
het huis verlaat, hoe dan ook.
Ik vraag me af: Hoe zou zo'n vogeltje reageren in een doorsnee gereformeerd gezin?
Ik ga even voorbij aan slaan met deuren en echtelijke ruzies.
Maar bij het zingen van psalmen of geestelijke liederen?
Of bij het beluisteren van een Bachcantate?
Of bij een orgelwerk van Reger gespeeld door Charles de Wolff?










-----------------------------




KERKGANG

Wij zijn weer opgegaan tot Gods altaren
met moeite en met haast, want het was laat.
Jeruzalem ligt in een drukke straat,
maar geen zag, dat wij bruiloftsgangers waren.

We gleden met een achteloze groet
de hoge bank in, naar ons eigen kussen,
naast onze broeder, maar n plaats ertussen:
contact, met mate, is betamelijk en goed.

En met de handen in de schoot gevouwen,
verlost van psalmboek, overjas en hoed,
zijn w' overwonnen door 't verzoenend bloed,
Voor ditmaal zonder pepermunt te kauwen.

Wij legden n moment de wapens neer,
verwonderd dat ze waren meegedragen
bij al de schamelheid, die wij van binnen zagen,
en onze broeder was geen vreemde meer.

Zo zijn wij uit Jeruzalem gekomen,
ja, meer dan overwinnaars, in ons lied,
maar zij, die buiten stonden, vroegen niet
of wij een boodschap hadden meegenomen.

Anne Schouten

Uit: Ontmoeting. Werk van Gereformeerde Dichters en Dichteressen, verzameld door P.A. Hekstra, M.J. Roorda en M. Siesling, Goes (1953), blz. 41.

Ook in Brandaan van de christelijke pozie, samenstelling Rien van den Berg, Barneveld (2008), blz. 62.

Kort commentaar:

Het gedicht bevat een tegenstelling:
de 'wij' gingen niet bepaald goed voorbereid naar de kerk.
Het lijkt erop dat sleur een rol speelt.
Ze hebben geen missionaire uitstraling, wat dat ook zijn moge.
Maar dan gebeurt er wat in strofe 3: overwonnen door 't verzoenend bloed.
En dan wordt alles anders.
De waarde en de zin van de kerkgang springen er in de laatste 2 strofen uit:
meer dan overwinnaars in ons lied.










-----------------------------




MET GROTE LETTERS

Met grote letters wil ik schrijven:
'Liefde is het hart van het heelal.'
Onzin, iets voor Dante - liefde is
bij elkaar zitten, zwijgen,
willen zeggen wat je al lang
weet en toch niet zeggen kunt,
zuchtend opstaan, heen en weer lopen,
spelen met de voet van een glas.

Weten: ze heeft verdriet en
er niets aan kunnen doen, angst
zien, onrust, toch blijven waar
je bent, uit het raam kijken,
een hand leggen op een knie,
de klok horen tikken, gekraak
op een vreemde plek in huis,
samen opruimen iets dat viel.

Denken aan leven,dromend
van een sterfbed met je hand
in dezelfde die je nu streelt,
mijmerend lopen op een heidepad,
die zelfde vogels weer, overal
ruimte, ademhalen, in grote
ogen kijken en voor altijd weten:
liefde is het hart van het heelal.

Gabril Smit (1910-1981)

uit: Variaties van liefde (1966)

Kort commentaar:

Dichters doen pogingen iets over liefde te zeggen.
Onze grootste dichter Martinus Nijhoff bijvoorbeeld:
Voor mij is liefde een geur door 't huis,
een stem, een stap, iemand komt thuis,
men hoort hem op 't binnenplein
neurind met iets bezig zijn.
Gabril Smit heeft meer woorden nodig.
Het blijft een poging.
Onmogelijk om het in woorden te vatten.
Het blijft een door God geschapen mysterie.










-----------------------------




POP

Laat in Japan een pop van rubber en siliconen maken
zodat je hem op ware grootte terugkrijgt.

Doe alle foto's van de vader in een envelop, alle foto's die
zijn gemaakt op zijn vierenveertigste, met macht in zijn ogen, kracht in
zijn benen en stuur alles in die envelop naar Osaka.

Haal de met stro en pop gevulde kist op van Schiphol
en trek hem thuis de nieuwe kleren aan uit modehuis Jakops.

Laat hem in een stoel kijken naar een Tatort die hij niet kent
een met Schimanski, en druk hem een flesje bier in een hand.
Buig de andere boven een bakje met de juiste pinda's.

Je vertelt hem alles zonder tranen, vol overtuiging
als een acteur. Eindelijk praat je met hem, en stel je je vragen.

Maarten Moll (1966)

uit: Lichaam (2011)

Kort commentaar:

Dit vers is n pleidooi voor het gesprek tussen vaders (moeders) en kinderen.
Hier is het te laat. Het kind laat een pop van de vader vervaardigen in Osaka (Japan).
Daar kunnen ze alles kopiren.
Eindelijk wordt er gepraat, maar er komen geen antwoorden. Er wordt zelfs niet gepraat.
Frappant is dat de pop voor de tv wordt gezet met een flesje bier en een bakje pinda's.
Is de tv inderdaad de nekslag voor het gesprek?

Een wijze, bijbelse les. (Zie Deut.6:20).










-----------------------------




HET JUBILEUM

Hier zit hij nevens zijne gemalin
die hen met 't Woord vertroostte en bezeerde,
tegen hun reglementen rebelleerde,
en veel te veel verdiende naar hun zin.

En hoeveel zegen heeft hij hier genoten!
At hij niet van hun koe en van hun kip!
Mevrouw keek altijd even zuur en sip,
schoon melk en honing haar kwam toegevloten.

Zo denken zij het echtpaar zit heel statig
en vindt de feestcommissie heel nalatig.
Waar blijft 't cadeau?... veel is men niet gewend.

Maar eindlijk staan de meubels om hen henen.
't Tweederangs - zij zou wel kunnen wenen!
En tweedehands - de gevers zijn content.

Willem de Mrode

Uit: Verzamelde Gedichten 1987

Kort commentaar:

Zo is het gegaan.
Tenminste soms.
Er zijn ook gemeenten die hun dank ruimhartig lieten blijken.
Prachtige beschrijving van een trieste situatie.
Ik heb geen idee hoe dit vandaag gaat bij jubilea.
Zou er veel veranderd zijn?










-----------------------------




ONDER DE APPELBOOM

Ik kwam thuis, het was
een uur of acht en zeldzaam
zacht voor de tijd van het jaar,
de tuinbank stond klaar
onder de appelboom

ik ging zitten en ik zat
te kijken hoe de buurman
in zijn tuin nog aan het spitten
was, de nacht kwam uit de aarde
een blauwer wordend licht hing
in de appelboom

toen werd het langzaam weer te mooi
om waar te zijn, de dingen
van de dag verdwenen voor de geur
van hooi, er lag weer speelgoed
in het gras en verweg in het huis
lachten de kinderen in het bad
tot waar ik zat, tot
onder de appelboom

en later hoorde ik de vleugels
van ganzen in de hemel
hoorde ik hoe stil en leeg
het aan het worden was

gelukkig kwam er iemand naast mij
zitten, om precies te zijn jij
was het die naast mij kwam
onder de appelboom, zeldzaam
zacht en dichtbij
voor onze leeftijd.

Rutger Kopland

Uit: ONDER HET VEE 1966

Kort commentaar:

De 'ik' mijmert onder de appelboom.
Herinneringen komen boven: kinderen lachen in het bad.
Vooral die laatste strofe.
Fijnzinnig, dit liefdesgedicht.










-----------------------------




AARDRIJKSKUNDE

'k Was al heel jong verzot op aardrijkskunde.
Ik vond niets mooier dan wanneer we op school
een kaartje moesten tekenen en inkleuren:
blauw voor het water, groen voor het laagveen.

En later kreeg je zelf je eigen atlas.
Nooit heb 'k een boek met zoveel zorg gekaft.
Ik kon er uren over zitten dromen,
tot 't klokje van gehoorzaamheid weer sloeg.

Heel de aarde leek n fonkelend wonderrijk:
Tibet. De Andes. Het Zuidpoolgebied.
Tasmani. Vuurland. Afrika vooral.

Onmetelijk. Oneindig. Iedere naam
was pure pozie. Wat ben ik blij
dat er toen nog geen televisie was.

Cees Buddingh' (1918-1985)

Kort commentaar:

Ja, die laatste regels.
Wat groeit er aan ander geslacht op dan vlak na de oorlog.
We lazen tot we er scheel van zagen.
Dit gedicht leidt gemakkelijk tot nostalgie.
Wat hebben de jongeren van nu veel om virtueel weg te dromen.











-----------------------------




DE AKKER

Ik zal die zondagmiddag met mijn vader
op wandel door het land niet licht vergeten
al is het vijftig jaar en mr geleden,
zo dicht bij hem als bijna nooit meer later.

Wij kwamen bij een akkerstuk, door bossen
die aan vier kanten stonden, ingesloten, -
door varens een verwoestend spoor gestoten
dan verend verder over vedermossen.

Wij vonden er een hof. Het hoge koren
met ritselingen rijpgestookt van boven
stond in de palle juli onbewogen
tegen mijn open ogen en mijn oren.

Ik zg niets anders, hrde niets dan droge
verdorde zoemgeluiden van insecten
onzichtbaar kevertjes en rode plekken
papavers door veel bijen aangevlogen.

Een wereld die bestond en aan den lijve
ervaarbaar vaderlijk, een nieuwe aarde
met ademing en aanvangen van klaarte
waarin ik wilde blijven en verblijven.

Anton van Wilderode

Uit: Daar is maar n land dat mijn land kan zijn
Tielt Lannoo 1983

Kort commentaar:

Een fijnzinnig vers vol herinneringen.
We stuiten ook op 'een nieuwe aarde'.
Zo gaat dat met fijne herinneringen, ze wijzen ook vooruit.
Iemand schreef: Zo is het paradijs misschien.
Daaraan moest ik even denken.










-----------------------------




DE TV IS MIJN HERDER

De tv is mijn herder, mij ontbreekt niets;
hij doet mij nederliggen op de bank;
hij voert mij weg van het geloof;
hij verwoest mijn ziel.
Hij leidt mij in de sporen van seks en geweld
om des reclamemakers wil.
Zelfs al ga ik door het dal van verantwoordelijkheid,
ik vrees geen kwaad,
want de tv is bij mij;
zijn kabel en afstandsbediening vertroosten mij.
Hij richt voor mij een dis aan
voor de ogen van mijn wereldgezindheid;
hij zalft mijn hoofd met humanisme en consumentisme,
mijn hebzucht loopt over.
Ja, luiheid en onwetendheid zullen mij volgen
al de dagen van mijn leven;
en ik zal in het huis verblijven
en tv kijken tot in lengte van dagen.

Anoniem

Kort commentaar:

Ik heb een hekel aan moralisme,
maar een enkele keer: vooruit.
Dit vers is natuurlijk overdreven,
maar zijn kern staat als een huis:
Wat een instrument in de hand van satan!
Maar het kan ook een instrument in de hand van Christus zijn.
Het is een kwestie van kiezen.
Hoe leren we dat onze kinderen?










-----------------------------




NAAR PSALM 121

Bergen en nog eens bergen,
ik zie ertegenop,
alleen maar onmogelijke dingen,
niet om overheen te komen,
blok aan m'n been,
steen op m'n maag,
kansloos ben ik.

God, waar bent u?
Bent u een arm om me heen,
schouder om op te leunen,
of bent u gewoon nergens,
dommelt u in,
ben ik slaapverwekkend voor u?

Onmogelijk,
die mogelijkheid,
dat u er niet zou zijn,
dat u niet wakker zou liggen
van mij, onafscheidelijk van mij
als m'n eigen schaduw.

Onmogelijk
dat u niet mee zou gaan,
als ik op weg ben
en naar huis kom.

Onmogelijk
dat ik niet thuiskom
met u.

PIET VAN MIDDEN

Uit: Groeibijbel 1999-2002

Kort commentaar:

Psalm 121 is een bekende troostpsalm:
'Ik sla mijn ogen op naar de bergen,
van waar komt mijn hulp?
Mijn hulp komt van de HEER
die hemel en aarde gemaakt heeft. '

De ik heeft niet veel met bergen,
alleen in de uitdrukking: ergens als een berg tegenop zien.
Het eerste deel zit stikvol vragen,
maar dan de zekerheid:
onmogelijk de mogelijkheid dat u er niet zou zijn.
Het knalt eruit: wat een heerlijk vertrouwen.
Ik kom thuis met u!










-----------------------------




BIOLOGIE VOOR DE JEUGD

Hoofdhaar is een knolgewas.
Jij hebt knolletjes in je huid.
Taai en herfstachtig gras
komt daar geregeld uit.
En ieder knolletje is een knoest
van o wel duizend cellen.
Studeerde je his-to-lo-gie
dan moest je die allemaal tellen.
Ik echter zeg alleen maar dit:
dat onder haar en schedelbeen
een buidel hersencellen zit,
en dat daarvan n cel alleen
wel duizend gedachten wekt.
(Dit Vriend zij U ten teken
dat een en ander wel eens lekt;
wij spreken dan van Spreken.)
En haartje uit je wonderhoofd
gerukt, ware zij uit je brein ontsproten,
zou je dus van een knol ter grootte
van een miljoen gedachten
hebben ontroofd;
en kon ik je zachte hersenen strelen
zoals ik je nu je kruintje strijk,
dan stond wat je nu voelt gelijk
aan tien biljoen tafrelen.

Ontstelt U dus zulk vergezicht,
houdt dan Uw schedeldoosjen dicht.

Leo Vroman

uit: 'Gedichten 1946-1984',
Querido 1985.

Kort kommentaar:

Typisch een vers van Leo Vroman.
Hij geeft op zijn manier een biologieles.
Geestig.










-----------------------------




BOERENFEESTMAAL

Het is november en wij eten
nu van ons vetgemeste zwijn:
de grote hammen en het klein
gesneden spek, en, niet vergeten,
de lever en de fijne nieren,
de dikke kronkelige worst;
het is wat zwaar en geeft ons dorst,
die wordt geblust met donkre bieren.

Blaas even uit, neem nu wat bonen,
of boerenkool; dn rijstebrij.
De vrouw staat klaar om op te scheppen.
Kom, ieder een paar flinke meppen.
Wij eten voort met rode konen:
een kerel laat geen beurt voorbij,

en gaan bij hoge nood naar buiten.
Om 't hoekje kan men rustig fluiten.

Willem de Mrode

Uit: Verzamelde gedichten (2001)

Kort commentaar:

Dit noemt men schransen.
Het bevestigt het beeld van de eetlust van boeren.
De medewerkers van het voedingscentrum
met hun schijf van vijf gruwen hiervan.

Nu vieren boeren niet elke dag feest.
Gelukkig maar.










-----------------------------




LOSLATEN

Mijn God,
waarom zal ik jou nog bidden?
Niet het donker
van een ongeweten lange nacht
maakt mij nog bang.
Niet het verval
van wat en wie ik was.
Maar niet te dragen is de pijn
om wie ik los moet laten.
Dit is niet te verdragen:
afscheid voorgoed
van mensen,
waarmee mijn liefde is vergroeid,
waarmee mijn leven is gevuld.
Zij zijn mijn leven zelf geweest,
en strijdig met het leven zelf,
met alles wat mij nog lief is,
is de dood.
Nog kan ik dat niet:
hen loslaten.

Als vechten niet meer kan,
het einde zichtbaar wordt,
zal ik mij dan
door dit grote verdriet heen kunnen bidden,
mijzelf loslaten in jouw handen?
Als ik niet verder
met hen mee kan gaan,
zal jij er dan zijn,
en mij tillen over deze muur van pijn?
Zal ik dn jou vinden?

Sytze de Vries

Uit: WACHTWOORDEN IN DE NACHT, 1986

Kort commentaar:

Oog in oog met je dood is vaak het moeilijkste het loslaten van je geliefden.
De dichter worstelt ermee: zal ik me door dit grote verdriet kunnen heenbidden
en mijzelf loslaten in jouw handen?
Zo menselijk en herkenbaar is deze worsteling.
Of je God nu aanspreekt met gij, u of jij maakt niet uit.
Voor elke christen is deze strijd gelijk.
Het heerlijke is dat de laatste vraag met Amen, ja Amen beantwoord wordt.
God zij dank door Christus onze Heiland.










-----------------------------




AVONDMAAL

Bij het zien
van al die brokjes
denk ik
het is vogelbrood.

Kom maar
schuwe hippe vogel,
kom maar
oude tamme kraai,
kom maar
postduif moegevlogen,
kom maar
mussen uit de goot.

Bij het zien
van al die brokjes
weet ik
het is vogelbrood.

Jaap Zijlstra

Uit: LICHTGERAAKT 1985

Kort commentaar:

De ik ziet de stukjes brood op het tinnen bord bij het avondmaal.
Waar heeft hij dat eerder gezien?
Natuurlijk, toen hij brood sneed voor de vogeltjes.
Nu is de verbinding gelegd.
De avondmaalsgangers zijn vogeltjes geworden.
Een eenvoudig en geestig vers met een glimlach.










-----------------------------




NAT EN SAP

Toe Noag strand teen Ararat,
die Ark begin in puin raak,
toe s hy: "Aarde, maar dis nat!
Nou kan 'n mens weer tuin maak!

Het ek nie met die Ark geswoeg,
was ons ook in die pekel.
Aan water het ek nou genoeg....
'n lewenslange hekel.

Kom, Sem en Gammie, maak nou gou
vir Pa mooi reguit slootjies;
en Jaaf, my kind, kom plant jy nou
vir Pa die wingerdlootjies."


Die kromhout groei, en Noag skink
sy sap 'n bietjie later:
daarin is sedert meer verdrink
as in die Vloed se water!

A.G. Visser (1878-1921)

Uit: Noag se Ark

Het is weer lang geleden dat ik een Zuidafrikaans vers besprak.
Het Zuidafrikaans behoort tot de Nederlandse taalfamilie.
Het lijkt op het eerste gezicht wat lastig.
Maar zeker als je het hardop leest, valt het mee.
Zo'n gedicht in het Zuidafrikaans vinden we gauw grappig.
Dat is het ook.
Ik zie uw glimlach al oplichten.
De waarheid in de laatste regels allerminst grappig.










-----------------------------




GEEN METER

Je kon er je kont niet keren,
zeggen ze nu. Mijn broertje en ik
wij wisten wel beter. Tot achter
de kachel - die heette Godin -
was er nog plek. En boven
de geheimen van de zolder
was daar nog het mysterie
van de vliering. En was er
aan de straatkant zelfs
geen kamer afgezonderd
voor feestelijk of pastoraal bezoek?
Geen meter of er was iets mee.

Ik kijk vandaag discreet naar binnen
en ik zie een box die half die kamer vult.
De tussenmuur is weggebroken
zodat je kijkt tot aan de tuin,
vlakbij.

Maar wonderlijk blijkt dan dat huis
een vaste burcht te zijn gebleven
vol nooit vergeten wetenschap
van nis en hoek en wenteltrap
en tijd, die toch omkeerbaar is.

J. Eijkelboom

Uit: KIPPEVLEUGELS 1991

Kort commentaar:

Lang geleden:
tijd van kachels in de kamer.
Klein behuisd.
Maar wel een huis met een ziel.
Een huis met geheimen,
zeker voor kinderen.

Wanneer de 'ik' als volwassene
langs z'n ouderlijk huis loopt,
blijkt het mysterie nog niet verdwenen.
De oude veiligheid is er nog volop.
Hij kan het moeiteloos oproepen.
'Toen was geluk nog gewoon'.










-----------------------------




AAN EEN KLEIN MEISJE

Dit is het land, waar grote mensen
wonen. Je hoeft er nog niet in: het is er boos.
Er zijn geen feen meer, er zijn
hormonen, en altijd s er weer wat anders loos.

En in dit land zijn alle avonturen
hetzelfde, van een man en van een vrouw.
En achter elke muur zijn and're
muren en nooit een eenhoorn of een bietebauw.

En alle dingen hebben hier twee kanten
en alle teddyberen zijn hier dood.
En boze stukken staan in boze kranten en
dat doen boze mannen voor hun brood.

Een bos is hier alleen maar een boel
bomen en de soldaten zijn niet meer
van tin. Dit is het land waar grote
mensen wonen... Wees maar niet bang.
Je hoeft er nog niet in.

ANNIE M.G. SCHMIDT

Kort commentaar:

Ja, zo kun je met kleine kinderen spreken over de wereld van grote mensen.
Tegelijk is het een beangstigend gedicht.
Wil je als kind dan nog gauw groot worden?
Christen ouders zullen anders over de toekomst spreken:
Inderdaad een boze wereld,
maar waarin je bidden mag om Gods Vaderhand om je heen.










-----------------------------


EEN VRIEND

Het is blijkbaar nodig dat je stil en oprecht,
geregeld betaalt, en het liefst niet te slecht.
Pas als het zo is dat er aan je wordt verdiend,
pas dan mag je zeggen: 'Ik ben een vriend!'

Herman Finkers (1954)

uit: Pozie, zo moeilijk nie (2012)

Kort commentaar:

Het kon niet uitblijven: een parodie op het bekende gedicht van Toon Hermans.

Je hebt iemand nodig stil en oprecht
die als het erop aan komt voor je bidt of voor je vecht
Pas als je iemand hebt die met je lacht en met je grient,
dan pas kun je zeggen: 'k heb een vriend.






-----------------------------



VANNACHT

Vannacht was je opnieuw dichtbij
ik was zelfs vergeten dat ik dat vergat -
had nog gedacht: vergeet dit niet
voor ik weer dieper verder sliep.
Het was een lange, lange droom
waarin ik, wang tegen jouw wang gedrukt
een diepe tederheid beleefde
die ik ook aan je uit kon spreken.
Ik nam zelfs waar dat ik je rook.

Dat dit gevoel nog in mij leeft!
Er werd een hele generatie groot
sinds ik en jij ons lichaam deelden -
maar het bestaat en steekt zijn kop
op in de nacht, als dag en ik
zijn uitgeschakeld, teruggebracht
tot wat de kern is van mijn wezen
die steeds wordt luchtgespiegeld in
de slaap, die wolk, die ring, waarrond
mijn schamele woorden zweven.

Elly de Waard

Kort commentaar:

Of het hier gaat om een gestorven geliefde of een vroegere liefde,
in ieder geval is het voor de ik als de dag van gisteren.
Zo dichtbij kan het verleden komen,
alsof het nu gebeurt: wang tegen wang.
Bijzonder, zo'n ervaring.






-----------------------------



OP MIJN OUDERDOM

Indien ik nog geruime tijd leef, word ik een oud man.
De wanhoop is nog groter geworden,
maar veelvuldiger dan ooit
word ik aangezocht inleidingen, lezingen, hallo,
voordrachten uit eigen werk
te komen houden voor inrichtingen van onderwijs.
Om mijn geitestrot hangt de te wijde boord
van het smetteloze overhemd,
waarop de das met streepjes.
Mijn gelaat is een varkenslederen masker.
Soms, als de samenkomst, wegens fraai weder,
in de tuin van de campus wordt gehouden,
ben ik de enige die het koud krijgt
en huivert in zijn boers nieuw, duur donkerblauw
en aangemeten pak:
het vuur in mij brandt nog maar laag.
Een meisje schrijft alles op, en als ik zeg:
'Die en die, die vind ik wel een groot dichter,'
dan schrijft ze neer, in groot en leesbaar schrift:
'Die en die is een groot dichter'.
Als ik mijn eigen door de Dood naar mij teruggevoerde stem hoor,
wil ik schreeuwen dat het geen zin heeft nu allen dood zijn,
en dat ik naar huis wil.
Maar wie begrijpt dat.
Plotseling staat de wind stil, en is er schaduw over alles,
en hijg ik van angst, maar voor wie of wat dan toch,
in Godsnaam?

Gerard Reve (1923-2006)

Kort commentaar:

Een typisch Reve-gedicht met archasmen, zelfspot en absurditeiten.
En bijna altijd valt er wat te lachen of te ergeren.





-----------------------------



TWEE VOERLUI

Een karretjen op den Zandweg reed;
De maan scheen helder, de weg was breed,
Het paardje liep met lusten
('k Wed, dat het zelf zijn weg wel vindt);
De voerman le te rusten.
Ik wensch je wl-thuis, m-vrind!

Een karretje reed langs Berg en Dal;
De nacht was donker, de weg was smal,
Het paard liep als met vleugels
(De sneeuwjacht zweept zijn oogen blind);
De voerman houdt de teugels.
Ik wensch je wl-thuis, m-vrind!

En karretje keert behouden wer;
Het nder heeft geen voerman meer; -
Waar mag hij zijn gebleven?
'k Wed-dat je'em op den Zandweg vindt
Of mooglijk wel daarnven.
Hij komt niet wer thuis, die vrind!

Jan Pieter Heije (1809-1876)

Uit: Daar zaten zeven kikkertjes al in een boerensloot, uitg DBNL

Kort commentaar:

Ik weet niet of jongeren dit aandoenlijke liedje nog kennen.
Ouderen kunnen zeker de eerste regels opzeggen.
Wist u dat het zo slecht afloopt met n van de voerlui?






-----------------------------



's NONNEKENS BIECHT

" Ik heb gedroomd, Eerwaarde,
Dat hij nog lief mij had,
En ik in 't wieglend schuitje
Weer aan zijn zijde zat. "

" Hij drukte mijn vingren, Eerwaarde,
Hij loeg zoo minzaam op mij;
Zijne oogen straalden als sterren,
En 'k was zoo gelukkig en blij! "

- " Foei, kind, aan hem nog denken
Is groote zonde nu:
Gij zijt aan God verbonden,
En hij is dood voor u. "

Zij boog het hoofd : " Eerwaarde, "
Sprak zij met stille stem,
" Ik wil aan hem niet meer denken,
Maar 'k droom nog steeds van hem. "

Virginie Loveling (1836-1923)

uit: Gedichten van Rosalie en Virginie Loveling (1877)

Kort commentaar:

Er is een mooi spreekwoord:
'Het bloed kruipt waar het niet gaan kan.'
Hartstocht is niet geheel te bedwingen, zegt het WNT.
Een aandoenlijk antwoord van het nonnetje.






-----------------------------



EILANDSPOLDER

Die oktobermiddag, toen ik de tuin inliep zag ik
een zestal blauwe reigers overkomen, hoger dan een enkeling
zich doorgaans wagen zou, donker afstekend
tegen de versluierde hemel - saamhorige solitairen

vier van hen vlak bij elkaar, in een vrij ordeloze
formatie, de andere twee, maar niet veraf, aan weerszijden
en eentje riep er, schor, als om de rest aan te sporen

langs het voormalige Doopsgezind Weeshuis vlogen ze
- waar de wijzer van de buitenbarometer haast
altijd, tussen STORM en SCHOON, op VERANDERLIJK staat -
naar Fort Spijkerboor, het Jisperveld wellicht

had ik er een teken in moeten zien, soms, in het wat stuntelige
en gekrenkte van hun vleugelslag en was die kreet
niet ook voor mij bestemd, van een verlangen reppend
dat pas met het sterven wordt geblust?

ik bleef achter met mijn heimwee, het ontoegeeflijke, het mij
zo vreemde nabije, het duivegeritsel in de bladeren -

er is maar weinig waar je je op kunt verlaten

Hans Tentije (1944)

uit: Als het ware (2010)

Kort commentaar:

De Eilandspolder is een natuurgebied in het midden van Noord-Holland,
zeer rijk aan weidevogels, zo ook aan blauwe reigers.
De ik verbindt zijn leven met een vlucht van zes reigers.
Was de schorre kreet ook niet voor de ik bestemd?
De reigers verdwijnen en de dichter staat daar met z'n heimwee.
En z'n sombere conclusie.

Mijn zoon Hubert schrijft me:
"Prachtig gedicht, dank!
Als je 'geblust' als 'vervuld' interpreteert
is de slotzin ook helemaal zo somber niet."

Waarvan acte.






-----------------------------



BIJNA

Stil stil met al zijn nagels op de grond
waarin iets omging, los gerucht waarnaar
hij overboog met al zijn oren recht,

zat in de tuin een haas klaar voor vertrek:
op scherp, zo wakker dacht je als maar kon,
toch met de ingekeerdheid van wat slaapt,

tussen zijn voeten uitgespaard de vlucht,
zwart binnenin, een koffertje gepakt,
een holle vorm waarvan zijn buik de deksel,

schemer hing om zijn borstels zo voorlopig
als een kantine om een vlieg, niets woog,
hij kon rechtuit de lucht in of van aarde

worden wat hij verkoos maar hij deed geen
van deze dingen, zat tot ik wegliep
tegen zonsopgang stilte te bewaren.

Eva Gerlach (1948)

uit: Een bed van mensenvlees (2003)

Kort commentaar:

Een magnifieke beschrijving van een haas.
Op scherp, klaar voor vertrek.
Maar hij vertrok niet, zat stilte te bewaren,
bij de ik in de tuin.






-----------------------------



JAN DE LUMMEL

Jan de Lummel die kreeg zin al in het vrouwelijk geslacht.
Hij was wel oud, maar hij had veel schijven.
Hij peinsde gestadig bij dagen en bij nacht,
Hij had een hekel om alleen te blijven.
Hij had er al gevraagd zo een menig tot zijn bruid,
Maar niemand kreeg behagen in die lelijke bult.

Maar eindelijk veranderde de bochel zijne kans:
Hij raakte met een ouwe tante aan 't verkeren.
Presentjes en cadeautjes en zo meer verdiende zij,
Want waarachtig ze wist van wanten.
Zij liet zich haar zoenen op haar bavianensnoet
Dat kostte hem zijn duiten maar dat maakte hem alles goed.

Maar eindelijk toen sprak hij van trouwen te gaan.
Zij dacht: dat zou jij wel willen,
Want als ik was getrouwd en dan speel ge mij den baas
En dan zou ge mij wel kunnen villen.
Hij ging naar het stadhuis, maar wie schetst zijn verdriet:
Hij was alleen de bruidegom maar de bruid die kwam niet.

Hij liep al heen en weer, ze lachten 'm allen uit,
Hij dacht: Ze zal aanstonds wel komen.
Maar ach, hij had het mis, want zijn kostelijke bruid
Die had met geld en goed de vlucht genomen.
Dus luister oude luidjes naar mijn eenvoudig lied:
Als 't water boven peil staat trouwt dan maar niet.
Anoniem

Kort commentaar: Het gedicht spreekt voor zichzelf.
Ook vandaag komt zoiets voor.
De wijze les blijft van waarde.






-----------------------------



OP EEN TERRAS IN KONGO

Zij is zeer blank en blond, en loopt op hoge benen,
wiegt ritmisch met de heupen, drinkt haar whiskey sec.
Zij is Amerikaans van 't hoofd tot aan de tenen,
en bergt achter haar glimlach een brutale bek.

Traag gelijk een filmdiva, daalt zij van de trappen,
Salomonschepterbloem die ademt en beweegt;
alles berekenend, haar woorden en haar stappen,
zichtbare droom die ogen vult en harten legt.

Want eensklaps voelen zich de mannen hol van binnen.
Hun eigen vrouwen welken in de tropenzon,
en zlf werden zij veel te moe om te beminnen,
en dronken hard, omdat het niet meer anders kon.

Er schiet een bliksemende huiver door hun vlees,
en hun zopas nog schelle stemmen klinken hees.

Marcel Coole (1913-2000)

uit: Kaluwa. Kongogedichten (1957)

Kort commentaar:

Ja wat moet ik hier nog aan toevoegen.
Fraaie regels.
Bij het aanschouwen van deze diva,
verwelken hun vrouwen in de tropenzon.
Wel arme mannen als het zo snel afwaarts gaat met hun liefde.






-----------------------------



ER ZIT EEN GIER TE WACHTEN OP MIJN SCHOUDER

Vijvers, algen, wieren, lissen,
ratten, slijm en slijk en schurft,
en de stomheid van de vissen.
En dit hart dat niets meer durft

sinds ik, moe en aangevreten,
teer op binnenwaarts kwetsuur
van de schimmels op mijn veten
en de sintels in mijn vuur.

Twijfel drukt op mij zijn grendel;
leegte zuigt mij naar omlaag,
hoop wordt vlucht, geluk wordt zwendel.
Blijft de roekeloze vraag

die wel nimmer af zal laten,
of ik -- in mijn nietig lot --
sappen opzamel in raten
en ooit honing word in God.

Herwig Hensen (1917-1989)

uit: Wij strooien zaden uit en rapen stenen (1981)

Kort commentaar:

Het gaat mij natuurlijk om de laatste strofe.
Daar staat de vraag naar de zin van het bestaan.
Prachtig geformuleerd:
"en ooit honing word in God."
Dit spreekt mij als imker bovendien zeer aan.






-----------------------------



MIJN LAATSTE HOND

Hij stond op de steiger toen ik wegvoer,
mijn enorme afghaan, vast geplant, niet gelovend
dat ik wegging, niet cht gelovend.
De avondbries streek het haar in zijn gezicht
en zijn ogen, liefhebbender, hunkrender
dan ooit mensenogen, en ook mooier,
lonkten en straalden in de ondergaande zon.
Pas toen duidelijk was dat ik werkelijk wegging,
eens en voorgoed, weerklonk zijn wanhoopsblaf.
Nooit wil ik meer een hond.
Hans Warren (1921-2001)

Kort commentaar:

Ik weet niet of u een hond hebt of hebt gehad.
Ik wel.
Dit vers geeft treffend weer wat ik heb ervaren.
Inderdaad: daarom wil ik nooit meer een hond.
En nooit meer zo'n afscheid.






-----------------------------



DAG MET EEN STERRETJE

'Kees, we gaan eten!' hoor ik Stientje roepen.
Ik klap mijn schrift dicht. Ik lust best wel wat.
Ik loop de trap af, strijk mijn haar nog even
glad voor de spiegel, ga de kamer in.

Sacha en Ellen zitten al aan tafel.
Wiebe helpt Stientje in de keuken. 'Wat
eten we? Weten jullie't?' Nee, ze weten
het ook niet. 'k Hoop dat 't yambalaya is.

Maar nee, het blijkt geen rijst. Eerst ben'k een beetje
teleurgesteld. Tot 't plotseling tot me doordringt
wat daar zo goudgeel glinstert in die schaal.

En innig tevreden vlij 'k er drie, vier naast
mijn doperwten en dominolapje. Weer
heb ik de nieuwe aardappels gehaald.

Cees Buddingh' (1918-1985)

Kort commentaar:

Een leuk, eenvoudig vers.
Een huiselijk tafereeltje.
Over nieuwe aardappels.






-----------------------------



ACHTERBALCON

Het menselijk gelaat - hoe droef mistekend,
Des morgens in de tram grauw van de nacht,
Des avonds in de tram grauw afgejacht
Van al waar men zich deerlijk in verrekent.

Retour kantoor, kliniek en magazijn
Tobt elk van wat er kan tegenvallen.
Zie in de mondhoek, onder de oogwallen
Onverwisselbaar de paraaf der pijn.

Hoe als nu plotseling de bazuinen schallen,
Het hemellicht hoog neerstraalt over allen?
Verhoord gebed, gevonden wat gij zocht!

Doch God is zuinig op zijn wonderwerken,
En vreest dat zij het zelfs niet zouden merken,
Tegen elkander schuddend in de bocht.

Anthonie Donker (1902-1965)

Uit: Orcus en Orpheus (1941)
Uitgever: Van Loghum Slaterus, Arnhem

Kort commentaar:

Wat zou er gebeuren als op een routinerit van de tram,
plotseling de Wederkomst plaats zou vinden?
En dan volgen die schitterende regels van de laatste strofe.






-----------------------------



DE PLOEGER

Ik vraag geen oogst; ik heb geen schuren,
ik sta in uwen dienst zonder bezit.
Maar ik ben rijk in dit:
dat ik den ploeg van uw woord mag besturen,
en dat gij mij hebt toegewezen
dit afgelegen land en deze
hoge landouwen, waar - als in het uur
der schafte bij de paarden van mijn wil
ik leun vermoeid en stil -
de zee mij zichtbaar is zover ik tuur.

Ik vraag maar een ding, kracht
te dulden dit besef, dat ik geboren ben
in 't najaar van een wereld
en daarin sterven moet.
Gij weet hoe, als de ritselende klacht
van die voorbije schoonheid mij omdwerelt,
weemoed mij talmen doet
tot ik welhaast voor u verloren ben.

Ik zal de halmen niet meer zien
noch binden ooit de volle schoven,
maar doe mij in den oogst geloven
waarvoor ik dien...

Opdat, nog in de laatste voor,
ik weten mag dat mij uw doel verkoor
te zijn een ernstig ploeger op de landen
van een te worden schoonheid; eenzaam tegen
der eigen liefde dalend avondrood -
die ziet beneden aan den sprong der wegen
de hoeve van zijn deemoed, en het branden
der zachte lamp van een gelaten dood.

Adriaan Roland Holst (1888-1976)

Uit: Gedichten 1911 - 1976
Uitgever: Meulenhoff/Manteau, Amsterdam/Antwerpen 2004

Kort commentaar:

In dit vers is geen gewone ploeger aan het woord.
Het is de dichter die zijn taak en opdracht beschrijft.
Kernwoord is dienst uit regel 2.
Zoiets heet indirecte lyriek.
Meestal worden regels uit dit vers geciteerd,
die los staan van de dienst van de dichter.
Het zijn dan ook schitterende regels
die toepasbaar zijn op veel situaties.






-----------------------------



JE ZOENEN ZIJN ZOETER DAN ...

Je zoenen zijn zoeter dan
zoeter dan honing en ik vind je
mooier en liever, liever
en aardiger nog dan de koning.
We gaan samen liggen
een eind hier vandaan
we maken van takken
van takken en blaadjes
een vloer en een dak,
dat was onze woning,
of ik was het tuintje
en jij was de tent
daar gingen wij wonen
en blijven en horen
o rep je mijn liefje
ik heb je zo graag
nu of nooit samen slapen
want we zijn er
alleen maar vandaag.

Judith Herzberg

Kort commentaar:

Een liefdesgedichtje.
Met een ernstige ondertoon.
Laten we elkaar nu beminnen,
want we kennen niet de dag van morgen.






-----------------------------



ALLES BLIJFT

Daar stond een muur die ik heb aangeraakt.
De muur werd afgebroken. Van het puin
werd verderop een fundament gemaakt.
Ik plantte een fruitboom in mijn oude tuin.

Die werd geasfalteerd. Vijf meter diep
Houdt zich een wortelstronk nog grommend koest.
Vijf eeuwen lang desnoods. De Spaanse griep
Landt ooit op Mars omdat ik heb gehoest.

Er was een vriend aan wie ik heb geschreven,
Een rots waar ik mijn naam in heb gekerfd.
Je bent een deel van alles bij je leven
En alles blijft bestaan wanneer je sterft.

Gerrit Komrij

uit:'Luchtspiegelingen', 2001

Kort commentaar:

Gerrit Komrij overleed op 6 juni 2012.
De filosofie in dit vers is samengevat in de laatste regel.
Een diepe gedachte, fraai verwoord.
Als Komrij als dichter niet lang blijft,
dan wel als bloemlezer.

Er zijn ook mensen die een nieuwe hemelaarde verwachten.
Dat is een heel ander perspectief dan dat van Komrij.






-----------------------------



VIA PILLEN

Saailustig willen de doktoren
dat wij bij alle anderen horen:

even vrolijk, even goed,
even veel calcium in het bloed,
elke handdruk even droog,
elke bloeddruk even hoog.

we zullen nog alleen verschillen
in kleur en kracht van kokhalspillen
die wij van ze moeten willen.

Zo worden wij van nek tot naakt
via de bek gelijk gemaakt.

Een witte pil bij het ontbijt
omdat ik nog aan rijmen lijd,
een zwarte bij het avondeten
om geen pillen te vergeten.

't Is of men ons tot steun of straf
klaar wil pillen voor een slager:
wat vlees hier bij, wat spek daar af,
zo kruipt een ieder even mager
met even lange jaren trager
en trager naar eender graf.

Leo Vroman

Uit: Details
Querido, Amsterdam 1999

Kort commentaar:

Als je vrouw apotheker is, mag een vers over pillen niet ontbreken.
Vroman heeft altijd een flinke dosering gekke humor,
zowel in woorden als in gedachten.
Wat denkt u van 'saailustig'?
Een leuke typering van een arts.
Aan de ene kant vaak hetzelfde gezeur van patinten
en tegelijk scheutig met recepten.
Het vers geeft een ironische kijk op de artsenij:
via pillen iedereen aan elkaar gelijk maken.
Ik kan hier wel om lachen.






-----------------------------



HET CARILLON

Ik zag de mensen in de straten,
hun armoe en hun grauw gezicht, -
toen streek er over de gelaten
een luisteren, een vleug van licht.

Want boven in de klokketoren
na 't donker-bronzen urenslaan
ving, over heel de stad te horen,
de beiaardier te spelen aan.

Valerius: - een statig zingen
waarin de zware klok bewoog,
doorstrooid van lichter sprankelingen,
'Wij slaan het oog tot U omhoog.'

En n tussen de naamloos velen,
gedrongen aan de huizenkant
stond ik te luist'ren naar dit spelen
dat zong van mijn geschonden land.

Dit sprakeloze samenkomen
en Hollands licht over de stad -
Nooit heb ik wat ons werd ontnomen
zo bitter, bitter liefgehad.

Ida Gerhardt

Oorlogsjaar 1941 (De Gids)

Kort commentaar:

Jaarlijks staan we stil bij 4 en 5 mei.
Daarbij kan dit vers uit de oorlogsjaren dienst doen.
Treffend beschrijft de dichteres haar gevoelens.
Het speelt in Kampen waar ze woonde.
Het citaat van Valerius is uit 'O Heer, die daer des Hemels tente spreyt.'
Wat een emotie spreekt uit de repetitio in de laatste regel.
Ik vind dit een van de fraaiste verzen uit de oorlog.






-----------------------------



DIE HANDEN

Ik kan mijn handen niet meer herkennen,
ze zijn zoveel ouder dan ik ben.
Ik zal er toch aan moeten wennen
dat ik ze niet herken.

Als ik weer in mijn lab zou staan
waren ze vast meteen gewend
en als ik ze dan hun gang liet gaan
deden ze dadelijk een experiment
dat ik jaren geleden heb gedaan.

Ik neem ze maar mee naar bed.
Een mag het licht uitdraaien,
en kijk eens, daar gaan ze nog

bijna onopgelet
even mijn liefste aaien.
Daarvoor bestaan ze nog.

27 november 2011
Leo Vroman

Kort commentaar:

De dichter was toen hij dit vers schreef 96 jaar.
Ja, dan heb je oude handen.
In zijn werkzame leven werkte hij als hematoloog in New York.
Zijn naam werd in zijn vak vereeuwigd in het Vroman-effect:
de herkenning en opsporing van bepaalde bloedstollingverschijnselen.
Hij bracht de meeste tijd door in het lab.
Een ontroerend gedicht, ook door zijn eenvoud.






-----------------------------



EEN GEBED

Ik hoef jouw offers niet, ik zoek jouw hart -
verzekert u mij in uw evangelie.
Hoe minder ik mijzelf naar voren dring
en in de etalage zet, hoe meer,
u, Heer, behagen schept in mij en mij
uw vrijheid schenkt. Hoe zwakker ik durf zijn
en hulpelozer, hoe meer ik groei en bloei
in hoop, geloof en liefde en aan u raak.
Er is geen God als u, zo op en top
een Vader, zo barstensvol genade,
zo ongelofelijk groots en gul en gaaf.
Vergeef mijn zieligheid, mijn dom vertoon
van 'kijk mij nou weer fijn presteren'.
En fluister mij daarom nog eenmaal in:
ik hoef jouw offers niet: jij bent mijn kind

Koos Geerds

Uit: SCHRIFTGEDICHTEN Pozie bij het kerkelijk jaar
Ria Borkent en Jaap de Gier (Red.)
Gebonden, 248 blz., ISBN 978 90 8897 073 3, 24,95
Uitg. Royal Jongbloed Heerenveen 2013

Kort commentaar:

Dit vers komt uit een nieuwe bundel Schriftgedichten.
Het is geschreven voor Aswoensdag. In 2014 is dat 5 maart.
Een fraaie bundel die aansluit bij het Kerkelijk jaar.

Wat wordt hier prachtig over onze hemelse Vader gesproken:
Er is geen God als u, zo op en top
een Vader, zo barstensvol genade,
zo ongelofelijk groots en gul en gaaf.


Om uit het hoofd te kennen. Ontroerend!





-----------------------------



OUDERVERGADERING

Uw dochter, oogappel en doorn in het oog,
is een zes waard,
goede middelmaat, geen moeilijkheden,
niet actief, niet passief,
zij kan het halen.
Terwijl haar deugd en ontembare
leergierigheid wordt opgehemeld,
zie ik u wakker liggen
als zij om twee uur 's nachts
de sleutel omdraait;
uw sleutel op de toekomst.
Overigens, geen klachten.
Op een school, met faam,
met beproefde bakvorm
(de creativiteit van de folder)
staat uw dochter onder de hoede
n de vakkennis van
een wiskundige, een fysicus,
een bioloog, een taalkundige...
Al is het een puzzel, mevrouw,
iedere leerkracht legt
zijn stukje naadloos.
Zij wordt bedrijfsklaar
en desnoods met handleiding afgeleverd.
Slaap dus op beide oren.

Armand Van Assche

uit 'De chemie van de dauw'
1973 Orion-Brugge

Kort commentaar:

Je zult maar een puberende dochter hebben.
De school ziet geen problemen.
Die ziet ook alleen maar stukjes van haar,
maar jij kunt van haar gedrag de slaap niet vatten.
Ja, die sleutel om twee uur 's nachts.
Dat maakt je ongerust. Duidelijk.
Voor een christen is er het gebed:
"Vader, ik leg haar leven in uw hand.
Geef me daarin rust."






-----------------------------



DE ZWERVER

Door den leegen kouden akker
loopt een oude, arme stakker,
zoekend in den harden grond
of-ie geen petatters vond.

Wroetend gaan de zwarte handen,
klapperend de zwarte tanden,
gulzig glimt de grauwe mond
of-ie geen petatters vond.

In den avond nog, bedrogen,
ging de moede schim gebogen,
kroop de zwarte schaduw rond
of-ie geen petatters vond.

En alvorens te beginnen
aan het maal, zei de bazinne
hoe een groote, vreemde hond
zocht, of-ie petatters vond.

Jan Prins (1876-1946)

uit: Tochten (1911)

Kort commentaar:

Met dit vers bevinden we ons een eeuw terug in de tijd.
Ik denk dat er nog veel plekken in de wereld zijn waar dit soort zwervers voorkomen.
Hier in de polder (Flevoland) kan ik me die 'moede schim' niet voorstell
Maar voor al die zwervers: Heer, ontferm U Zich over hen!






-----------------------------



ZOLANG WIJ ADEMHALEN

Zolang wij ademhalen
schept Gij in ons de kracht
om zingend te vertalen
waartoe wij zijn gedacht:
elkaar zijn wij gegeven
tot kleur en samenklank.
De lofzang om het leven
geeft stem aan onze dank.

Al is mijn stem gebroken,
mijn adem zonder kracht,
het lied op and're lippen
draagt mij dan door de nacht.
Door ademnood bevangen
of in verdriet verstild:
het lied van Uw verlangen
heeft mij aan 't licht getild!

Het donker kan verbleken
door psalmen in de nacht.
De muren kunnen vallen:
zing dan uit alle macht!
God, laat het nooit ontbreken
aan hemelhoog gezang,
waarvan de wijs ons tekent
dit lieve leven lang.

Ons lied wordt steeds gedragen
door vleugels van de hoop.
Het stijgt de angst te boven
om leven dat verloopt.
Het zingt van vergezichten,
het ademt van Uw Geest.
In ons gezang mag lichten
het komend bruiloftsfeest.

Gezang 657 Liedboek 2013
Tekst: Sytze de Vries


Kort commentaar:

Dit keer een gezang uit het nieuwe Liedboek voor de Kerken (2013).
Ik vond het een voorrecht om lid van n van de werkgroepen te zijn.
Het staat vol met schitterende regels.
Als je het een paar keer hardop leest,
ga je ernaar verlangen het met de gemeente te zingen.
"In ons gezang mag lichten
het komend bruilofsfeest"






-----------------------------



DIE OS

Hoe rustig stap hy aan
die edel jukgediert!
hoe waggel hy die kop
met horings swaar gesierd,
en stewig ingestrop!

Hoe rustig stap hy aan
so sonder tuiggetooi,
met natte dowwe plof;
syn vel trek plooi op plooi
rondom die bre skof.

So stap hy rustig aan
vol kalme majesteit
en ongesmukte prag -
beeld van stilswyendheid
n selfbewuste krag.

Steeds stap hy rustig aan
met rustelose drang,
by kou en sonnegloed;
maar snags versnel syn gang
om dagversuim te boet.

Nog stap hy rustig aan
als dage kommervol
doen bleek en krul syn gras;
hy skeer die hardste pol
en suip die modderplas.

Stap, stap dan rustig aan
en deel die trekkerslot;
die skaarste en owervloed,
daar in die land, waar God
ook is vir osse goed!

Totius (1877-1953)

Uit: Verse van Potgieter's Trek, 1910

Kort commentaar:

Het Zuidafrikaans van Totius is prachtig.
Hier een vers over een os die een boerenkar trok
tijdens de grote Trek rond 1840. Zie Wikipedia.
In het metrum hoor je de rustige tred terug.
De os is een echte doordouwer,
getuige de herhaling in de eerste regels.
Schitterend dat slot!






-----------------------------



MOESTUIN IN JUNI

Voor Vader

De struikkristallen van de bessen,
de koningsperenboom waar elk peertje
een kroontje draagt op 't hoofd,
de knusse wormframboos,
de sprookjesaardbei; kabouterneuzen,
kaboutermutsen in 't rond gestrooid.
De lichtgeschroeide perzikroos
binnenin van hard tot zacht
zoveel verandering belooft,
en op de grondvijver
tot in de nek gespierd
de blarengrootvorst de rabarber,
de gerouchde groene boerenkool,
kool van Savoye heft in geest
op strot en keel de monstrans van Savoye,
en als vergrote gladiolen
de jonge maisplant, groenlichte duiven neergestreken
in lange reeksen,
om over d'overeenkomst in de bloei
van graaf-aardappel en baron-boon
maar niet te spreken,
d'augurk die reeds zijn valstrik zet
en straks zijn vruchtrups in de loop belet,
en tussen 't roerend kruid, croquante
hagelslag van rode zuring,
't kleinst soort klaproos kleiner dan
een speldje van een collectant
verscholen in een zee van gras
bedreigd door tienmaal groot're curieuze stenen.

Dit plekje, en het is nu zeker,
is gerekend in tafel van zoveel maal zoveel
dagen ook verdwenen,
want op dit jeugdvisioen plaveit men zo een straat.

Lydia Dalmijn (1928)

uit: Langs het blauwe glas bewegende (1955)

Kort commentaar:

Dierbare jeugdherinneringen aan de moestuin van vader.
Met rijke fantasie beschreven,
als een kind spelend met woorden.
De tuin heeft plaats gemaakt voor een straat.
Al het mooie van de jeugd bestaat alleen nog
in de rijke verbeelding als van een kind.
Een heerlijk gedicht dat bij mij van alles oproept.





-----------------------------



DE ZWARTKOPTUINFLUITER

Eigenlijk al van mijn kindertijd af
denk ik aan mijn uitvaart.
Ik zou willen dat iedereen dan
gelukkig was, dat vreemde geluk
om iets wat te mooi is, wat pijn doet.
Ik heb mij daarbij muziek voorgesteld,
een klagende hobo van Albinoni,
of dat ik op een bandje voor jullie
een stosch, dankbaar gedicht voorlas;
maar eigenlijk hoop ik dat het mei zal zijn
onder hoge beuken, en heel stil,
en dat dan opeens twee zwartkopjes gaan zingen
tegen elkaar in. Laat dan niemand spreken,
want iets mooiers, iets ontroerenders
bestaat er niet op aarde.

Hans Warren (1921-2001)
Uit: Verzamelde Gedichten (1941-1981)

Kort commentaar:

Ja, hoe stelt u zich uw uitvaart voor?
De dichter is daar sinds z'n kindertijd al mee bezig.
Inderdaad, wat hij beschrijft is mooi en ontroerend.
Voor een christen is er iets veel ontroerenders:
een graf werd geopend, een steen werd afgewenteld
en onze Heiland stond op uit de dood
als eersteling van de gestorvenen.
Dat maakt echt blij
en dat geloof gun je iedereen!





-----------------------------



NIEUWBOUW

Steen en stoffigheid. Betonnen blokken
worden woning. Kooi verrijst op kooi.
In de volte waar wij zullen hokken
loert de leegte nu al op haar prooi.

Krantenschrijvers fronsen. De neurosen
druipen straks als vocht de muren af.
Kroon der schepping, wilt gij hier verpozen
Op uw speurtocht tussen wieg en graf?

Sociologen, kom maar wijsheid winnen.
Psychologen, tracht gerust te spieden.
Boor uw blik in wat reeds vaag zich toont!

Woon ik er, mij schiet het lied te binnen
dat de Heer zijn zegen wil gebieden
in beton zelfs, zo er liefde woont.

A.Marja (1917-1964)

uit: 'Van de wieg tot het graf' (1963)

Kort commentaar:

De ene Vinexwijk verrijst na de andere.
Daarover gaat dit indringende vers.
Prachtige regels, zoals:
"De neurosen druipen straks als vocht de muren af"
maar ook met een schitterend slot.







-----------------------------



Veerpont

We zijn hier aan de oever van een machtige rivier
De andere oever is daarginds, en deze hier is hier
De oever waar we niet zijn noemen wij de overkant
Die wordt dan deze kant zodra we daar zijn aangeland
En dit heet dan de overkant, onthoudt u dat dus goed
Want dat is van belang voor als u oversteken moet
Dat zou nog best eens kunnen, want er is hier veel verkeer
En daarom vaar ik steeds maar vice versa heen en weer

Heen en weer
Heen en weer
Heen en weer
Heen en weer

Ik breng de mensen heen, ik breng weer anderen terug
Mijn pont is als het ware ongeveer een soort van brug
En als de pont zo lang was als de breedte van de stroom
Dan kon hij blijven liggen, zei me laatst een econoom
Maar dat zou dan weer lastig zijn voor het rivierverkeer
Zodoende is de pont dus kort en gaat hij heen en weer
Dan vaart hij uit, dan legt hij aan, dan steekt hij weer van wal
En ondertussen klinkt langs berg en dal mijn hoorngeschal

Heen en weer
Heen en weer
Heen en weer
Heen en weer

En als de pont dan weer zijn weg zoekt door het ruime sop
Dan komen er werktuigelijk gedachten bij me op
Zo denk ik dikwijls over het geheim van het bestaan
En dat ik op de wereld ben om heen en weer te gaan
Wij zien hier voor ons oog een onverbiddelijke wet
Want als ik niet de veerman was dan was een ander het
En zulke overdenksels heb ik nu de hele dag
Soms met een zucht van weemoed, dan weer met een holle lach

Heen en weer
Heen en weer
Heen en weer
Heen en weer

Drs.P

Uit: Tante Constance en Tante Mathilde:
liedteksten van Drs. P
verzameld door Ivo de Wijs (Nijgh & Van Ditmar)

Kort commentaar:

Dit is een voorbeeld van een geestig lied:
het kan bijna niet anders dan een glimlach ontlokken.
Als je het Polzer hoort zingen, kun je een lach helemaal niet inhouden.

Tenminste ik niet.






-----------------------------



KIJK NAAR DE VOGELS

Grassprieten groeien naar het licht,
huismussen eten uit zijn hand,
zonder reserve vliegen zij
van zonnebloem tot sneeuwkristal,
door lentebries en vallend blad.

En jij? Denk je nou echt dat hij
die gras bekleedt en vogels voedt
zich niet bekommert om een mens?

Lelies in het veld ploeteren
of plannen niet, maar schitteren
des te meer. Zij leven bij de dag:
geen zorgen om wat de toekomst brengt;
het is voldoende wat hij schenkt.

En jij? Denk je nou echt dat jij
door je getob een dag ook maar
met n minuut verlengen kan?

Fiet van Beek

Uit: SCHRIFTGEDICHTEN
Royal Jongbloed Heerenveen 2013

Dit gedicht is kennelijk geadresseerd
aan ieder die wel eens ligt te tobben.
En wie doet dat niet?
Het is heel direct een oproep:
stel je vertrouwen op Hem
die het gras bekleedt en vogels voedt.
Een heldere, blije boodschap.






-----------------------------



GEHOORTEST

Ik weet niet of ik al geacht word iets
te horen en begin maar vast het knopje
in te drukken, heel mijn leven is
een uitgesmeerde pieptoon,

dan komt er een verpleegster binnenvallen
een slagroomtaart, wel vijfentwintig kaarsjes
iedereen viert feest in een uitzinnige
pantomime, behalve ik, ik klamp me
vast aan wat ik heb, een knop, een pieptoon

de polonaise slingert door de zaal
de voorste krijgt de geest, klimt door het dakraam
een hoekje blauwe lucht waar iedereen
door opgeslokt wordt, hoor ik daar mijn naam?

Krijn Peter Hesselink (1976)

uit: "Als niemand vangt" (2014)

Ik weet niet hoe een gehoortest verloopt,
maar als ik af ga op dit gedicht lijkt dat nogal chaotisch.
Die pieptoon kan ik me goed voorstellen.
Die hoor ik soms als iemand aan z'n gehoorapparaat prutst.
Maar een verpleegster, oneerbiedig een slagroomtaart genoemd van wel 25 jaar,
die in de testruimte binnenkomt, waar het er vrolijk aan toegaat.
Iedereen viert feest behalve de ik. Die krijgt vreemde visioenen.

Het wordt tijd voor mij me daaraan ook eens te onderwerpen
om eens te ervaren hoe het er aan toegaat bij zo'n gehoortest.






-----------------------------